# Pogoda i pory roku po esperancku: słownictwo i zwroty

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/pogoda-i-pory-roku/
Language: pl
Updated: 2026-10-08

> Czasowniki pogody nie mają podmiotu: Pluvas to „pada deszcz”, Neĝas „pada śnieg”. Pory roku, Estas varme, temperatura i zwroty o pogodzie z wymową.

Czasowniki pogody w esperanto nie mają podmiotu: ***Pluvas*** to „pada deszcz”, ***Neĝas*** – „pada śnieg”, a ***Tondras*** – „grzmi”. Stan pogody i temperaturę opisuje *estas* z przysłówkiem: ***Estas varme*** – „jest ciepło”, ***Estas malvarme*** – „jest zimno”. Cztery pory roku to ***printempo, somero, aŭtuno, vintro***. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; zawsze jest to przedostatnia (zobacz [alfabet](https://esperantopedia.org/pl/nauka/alfabet/)); dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŝ = sz, ĵ = ż, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”).

## Cztery pory roku

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| wiosna | *printempo* | prin-TEM-po |
| lato | *somero* | so-ME-ro |
| jesień | *aŭtuno* | ał-TU-no |
| zima | *vintro* | WIN-tro |
| pora roku | *sezono* | se-ZO-no |
| pora deszczowa | *pluvsezono* | pluw-se-ZO-no |
| pora sucha | *seka sezono* | SE-ka se-ZO-no |
| pogoda | *vetero* | we-TE-ro |

Nazwy pór roku to zwykłe rzeczowniki pisane małą literą, tak jak po polsku (w odróżnieniu od [miesięcy](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/dni-i-miesiace/), które tradycyjnie pisze się wielką). ReVo traktuje *printempo* jako jeden rdzeń, choć kończy się na *tempo* – „czas”. Pory roku wyznacza według kalendarza gregoriańskiego: wiosna na półkuli północnej trwa mniej więcej od 21 marca do 21 czerwca, a na południowej od około 23 września do 21 grudnia.

## Jak powiedzieć „latem”?

| Wzór | Esperanto | Po polsku |
|---|---|---|
| rzeczownik + *-e* | *Somere mi naĝas en la maro.* | Latem pływam w morzu. |
| *en la* + rzeczownik | *En la somero ni veturis al la maro.* | Latem pojechaliśmy nad morze. |
| *dum la* + rzeczownik | *Dum la vintro la tagoj estas mallongaj.* | Zimą dni są krótkie. |
| *ĉi-* + rzeczownik + *-e* | *Ni havis malmulte da neĝo ĉi-vintre.* | Tej zimy mieliśmy mało śniegu. |
| przymiotnik + rzeczownik + *-n* | *Venontan someron mi vojaĝos.* | Następnego lata będę podróżować. |
| *tuta* + rzeczownik + *-n* | *Neĝis la tutan vintron.* | Śnieg padał całą zimę. |

Końcówka *-e* zamienia rzeczownik w przysłówek czasu: *somere*, *vintre*, *matene* (zobacz [przysłówki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyslowki/)). Odpowiada to polskim „latem”, „zimą”, „rano”. Poprawne są zarówno *somere*, jak i *en la somero*. Ćwiczenia z samego *Fundamento*, cytowane w ReVo, używają nawet *en somero* i *en vintro* bez rodzajnika.

Rzeczownik oznaczający czas z [biernikiem *-n*](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/) i bez przyimka wskazuje moment lub okres (PMEG): *la sekvan dimanĉon* – „w następną niedzielę”, a więc *pasintan vintron* – „zeszłej zimy”, *la tutan vintron* – „przez całą zimę”. Słowo *ĉi* znaczy „ten, bliski mówiącemu”; PMEG pokazuje je w złożeniach takich jak *ĉi-nokte* – „tej nocy, dziś w nocy” i *ĉi-jara* – „tegoroczny”. *Ĉi-vintre* i *ĉi-somere* tworzy się według tego samego wzoru.

## Słowa o pogodzie

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| niebo | *ĉielo* | czi-E-lo |
| słońce | *suno* | SU-no |
| blask słońca | *sunbrilo* | sun-BRI-lo |
| chmura | *nubo* | NU-bo |
| mgła | *nebulo* | ne-BU-lo |
| deszcz | *pluvo* | PLU-wo |
| śnieg | *neĝo* | NE-dżo |
| grad | *hajlo* | HAJ-lo |
| lód | *glacio* | gla-CI-o |
| mróz | *frosto* | FROS-to |
| tęcza | *ĉielarko* | czi-e-LAR-ko |
| wiatr | *vento* | WEN-to |
| wietrzyk | *venteto* | wen-TE-to |
| wichura, bardzo silny wiatr | *ventego* | wen-TE-go |
| sztorm | *ŝtormo* | SZTOR-mo |
| huragan | *uragano* | u-ra-GA-no |
| błyskawica | *fulmo* | FUL-mo |
| grzmot | *tondro* | TON-dro |
| burza (z piorunami) | *fulmotondro* | ful-mo-TON-dro |

Odpowiednie przymiotniki kończą się na *-a*: *suna tago* – „słoneczny dzień”, *nuba* – „pochmurny”, *sennuba* – „bezchmurny”, *pluva* – „deszczowy”, *neĝa* – „śnieżny”, *venta* – „wietrzny”, *glacia* – „lodowaty”, *seka* – „suchy”, *malseka* – „mokry”, *kota* – „błotnisty”. Z *vetero* używaj zwykłego przymiotnika: *bela vetero* – „ładna pogoda”.

Polskie „burza” to zwykle *fulmotondro*, czyli burza z piorunami. Esperanckie *ŝtormo* ReVo definiuje jako silny, niebezpieczny wiatr, więc odpowiada raczej polskiemu „sztormowi” i „wichurze”.

## Czasowniki pogody: bez podmiotu

Angielski potrzebuje zastępczego „it” („it rains”), a esperanto – tak jak polszczyzna – obywa się bez niego. PMEG mówi wprost, żeby nie dodawać *ĝi* do takich czasowników: *Hodiaŭ pluvas*, nie *Ĝi pluvas hodiaŭ*. Dodaje, że zbędne *ĝi* w zdaniu Zamenhofa *Ĝi estis varmega posttagmezo* wyszło z użycia i dziś uchodzi za błąd. Zobacz [zaimki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/zaimki/). Jeśli uczyłeś się angielskiego, pilnuj się, by nie przenieść „it” do esperanta.

| Esperanto | Po polsku | Bezokolicznik | Wymowa |
|---|---|---|---|
| *Pluvas.* | Pada deszcz. | *pluvi* | PLU-was |
| *Neĝas.* | Pada śnieg. | *neĝi* | NE-dżas |
| *Tondras.* | Grzmi. | *tondri* | TON-dras |
| *Fulmas.* | Błyska się. | *fulmi* | FUL-mas |
| *Hajlas.* | Pada grad. | *hajli* | HAJ-las |
| *Ventas.* | Wieje wiatr. | *venti* | WEN-tas |
| *Frostas.* | Jest mróz. | *frosti* | FROS-tas |
| *Ŝtormas.* | Szaleje sztorm. | *ŝtormi* | SZTOR-mas |
| *Sunas.* | Świeci słońce. | *suni* | SU-nas |
| *Tagiĝas.* | Świta. | *tagiĝi* | ta-GI-dżas |

Zwykłe końcówki dają czasy (zobacz [czasowniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/czasowniki/)): *Hieraŭ pluvis* – „Wczoraj padało”, *Morgaŭ pluvos* – „Jutro będzie padać”. Przysłówki dodają siły: *Pluvas forte* – „Mocno pada”, *Neĝas multe* – „Pada dużo śniegu”.

Jeśli coś innego niż deszcz spada jak deszcz, to „coś” staje się podmiotem, więc nie dostaje *-n*: *Pluvis ŝtonoj sur la tegmenton* – „Na dach spadał deszcz kamieni”. PMEG ostrzega, by nie pisać tu *ŝtonojn*.

## „Jest ciepło”: Estas varme

Gdy *estas* nie ma prawdziwego podmiotu, słowo opisujące sytuację jest przysłówkiem na *-e*, a nie przymiotnikiem (PMEG): *Estas varme*, nie *Estas varma*. W przykładach PMEG jest też *Estas mallume* – „Jest ciemno”. Polakowi przychodzi to naturalnie, bo „jest ciepło” i „jest ciemno” też nie są przymiotnikami: nie mówimy „jest ciepłe”.

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Estas varme.* | Jest ciepło. |
| *Estas malvarme.* | Jest zimno. |
| *Estas sune.* | Jest słonecznie. |
| *Estas nube, sed ne pluvas.* | Jest pochmurno, ale nie pada. |
| *Estas nebule.* | Jest mgliście. |
| *Estas malseke.* | Jest mokro. |
| *Estas tro malvarme por naĝi.* | Jest za zimno, żeby pływać. |

Gdy zdanie ma podmiot, wraca przymiotnik i zgadza się z nim: *La vetero estas varma* – „Pogoda jest ciepła” (podmiot *vetero*), *Estas bela vetero* – „Jest ładna pogoda” (przymiotnik należy do *vetero*).

Aby powiedzieć, jak ty się czujesz, użyj czasowników *varmi* i *malvarmi*, które ReVo definiuje jako bycie albo odczuwanie ciepła i zimna: *Mi malvarmas* – „Jest mi zimno”, *Al mi varmas* – „Jest mi ciepło”, *Ĉu tro varmas?* – „Czy nie jest za ciepło?”. *Mi frostas* znaczy „przejmuje mnie zimno, marznę”; ReVo definiuje *frosti* jako odczuwać przejmujące zimno. Polskie „jest mi zimno” ma tę samą budowę co *Estas al mi malvarme* (zobacz [uczucia](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/uczucia-i-emocje/)).

## Temperatura

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Kiom da gradoj estas ekstere?* | Ile jest stopni na dworze? |
| *Estas dudek gradoj.* | Jest dwadzieścia stopni. |
| *Estas dudek du gradoj celsiaj.* | Jest 22 stopnie Celsjusza. |
| *Estas dek gradoj super nulo.* | Jest dziesięć stopni powyżej zera. |
| *Estis dek gradoj sub nulo ĉi-matene.* | Dziś rano było dziesięć stopni poniżej zera. |
| *La temperaturo nun estas minus dek gradoj.* | Temperatura wynosi teraz minus dziesięć stopni. |
| *Morgaŭ estos pli varme.* | Jutro będzie cieplej. |

Najpierw podaj liczbę, potem *gradoj* („jeden stopień” to *unu grado*); zobacz [liczebniki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/liczebniki/). PMEG podaje oba sposoby odczytania znaku temperatury: +10° to *plus dek gradoj* albo *dek gradoj super nulo*, a −10° to *minus dek gradoj* albo *dek gradoj sub nulo*. Polskie „minus dziesięć stopni” i „dziesięć stopni poniżej zera” to te same dwa sposoby. Nie musisz za to odmieniać „dwa stopnie – pięć stopni”: po każdej liczbie powyżej jedności jest *gradoj*.

Przyrostki *-eg-* „silniejszy” i *-et-* „słabszy” tworzą skalę: *malvarmega* – „mroźny”, *malvarma* – „zimny”, *malvarmeta* – „chłodny”, *varma* – „ciepły”, *varmega* – „gorący, upalny”. Zmień *-a* na *-e*, by powstało zdanie o pogodzie: *Estas varmege* – „Jest upalnie”.

ReVo mówi, że *varma* tradycyjnie oznacza umiarkowane, przyjemne ciepło, a *varmega* – nieprzyjemny upał, nawet żar. Dodaje, że słowniki PV i PIV zatraciły ten niuans, który zachowują esperantyści rosyjskojęzyczni i niemieckojęzyczni.

## Słowotwórstwo od rdzeni pogody

| Słowo | Części | Po polsku |
|---|---|---|
| *pluvego* | pluv·eg·o | ulewa |
| *pluveto* | pluv·et·o | mżawka |
| *pluvero* | pluv·er·o | kropla deszczu |
| *neĝero* | neĝ·er·o | płatek śniegu |
| *neĝulo*, *neĝhomo* | neĝ·ul·o, neĝ·hom·o | bałwan |
| *pluvneĝo* | pluv·neĝ·o | deszcz ze śniegiem (śnieg topniejący w locie) |
| *senpluveco* | sen·pluv·ec·o | susza |
| *pluvombrelo*, *sunombrelo* | pluv·ombrel·o, sun·ombrel·o | parasol od deszczu, parasol od słońca |
| *pluvmantelo* | pluv·mantel·o | płaszcz przeciwdeszczowy |
| *fulmotondro* | fulm·o·tondr·o | burza z piorunami |
| *ĉielarko* | ĉiel·ark·o | tęcza |
| *malvarmumo* | mal·varm·um·o | przeziębienie |

Przyrostek *-er-* nazywa jedną cząstkę masy, więc *neĝero* to jeden płatek *neĝo*. Czasowniki powstają podobnie: *pluveti* – „mżyć”, *pluvegi* – „lać, padać ulewnie”. ReVo definiuje samo *ombrelo* jako przenośną osłonę od deszczu lub słońca, a *pluvombrelo* i *sunombrelo* mówią, o którą chodzi. Polskie „parasol” też obejmuje oba zastosowania. Uważaj na „zimno”: *malvarmo* to niska temperatura, a *malvarmumo* to choroba, czyli „przeziębienie”. Więcej w artykule [słowotwórstwo](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/).

Czasowniki z *-iĝ-* „stawać się” mogą też stać samodzielnie: *Aŭtune pli kaj pli malvarmiĝas* – „Jesienią robi się coraz zimniej”, *Vesperiĝas* – „Zapada wieczór”. Polskie „robi się” czy „zapada” to właśnie ta konstrukcja.

## Rozmowa o pogodzie

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Kia estas la vetero en via urbo?* | Jaka jest pogoda w twoim mieście? |
| *Kia bela tago!* | Jaki piękny dzień! |
| *Pluvas, prenu ombrelon.* | Pada, weź parasol. |
| *Surmetu mantelon, ĉar estas malvarme.* | Włóż płaszcz, bo jest zimno. |
| *Ĉu morgaŭ pluvos?* | Czy jutro będzie padać? |
| *Laŭ la veterprognozo morgaŭ neĝos.* | Według prognozy pogody jutro będzie padał śnieg. |
| *Kiun sezonon vi plej ŝatas?* | Którą porę roku lubisz najbardziej? |
| *Mi plej ŝatas la printempon.* | Najbardziej lubię wiosnę. |

W dwóch ostatnich zdaniach pojawia się biernik: pora roku jest dopełnieniem czasownika *ŝatas*, więc ma *-n*, tak jak polskie „lubię wiosnę”.

## Częste pytania

### Jak powiedzieć „pada deszcz” po esperancku?

*Pluvas.* Nie ma słowa „it”: czasowniki pogody nie mają podmiotu, a PMEG mówi, żeby nie dodawać *ĝi*. Czas przeszły: *Pluvis*; przyszły: *Pluvos*.

### Jak powiedzieć „jest zimno” i „jest gorąco” po esperancku?

*Estas malvarme* i *Estas varme*; dla upału – *Estas varmege*. Słowo po *estas* jest przysłówkiem na *-e*.

### Jakie są pory roku po esperancku?

*Printempo* (wiosna), *somero* (lato), *aŭtuno* (jesień) i *vintro* (zima), wszystkie małą literą.

### Jak powiedzieć „zimą” po esperancku?

*Vintre* albo *en la vintro*. „Tej zimy” to *ĉi-vintre*, a „zeszłej zimy” – *pasintan vintron*.

### Jak podać temperaturę po esperancku?

Podaj liczbę i *gradoj*: *Estas dek gradoj*. Poniżej zera użyj *minus dek gradoj* albo *dek gradoj sub nulo*.

## Źródła

- [PMEG: Sensubjektaj verboj (pluvi, neĝi, hajli, ŝtormi, frosti, fulmi, tondri)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/sensubjektaj.html)
- [PMEG: Tria persono (bez *ĝi* przy czasownikach bez podmiotu)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/tria.html)
- [PMEG: Uzo de E-vortoj (Estas mallume, Kritiki estas facile)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/uzo.html)
- [PMEG: N por tempopunkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html) i [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html)
- [PMEG: Dum](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/aliaj_rolvortetoj/dum.html)
- [PMEG: Ĉi (ĉi-nokte, la ĉi-jara somero)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html)
- [PMEG: Plus kaj minus (plus dek gradoj, dek gradoj sub nulo)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kunligaj_vortetoj/plus_minus.html)
- [ReVo: printempo](https://reta-vortaro.de/revo/art/printe.html), [somero](https://reta-vortaro.de/revo/art/somer.html), [aŭtuno](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxtun.html), [vintro](https://reta-vortaro.de/revo/art/vintr.html), [sezono](https://reta-vortaro.de/revo/art/sezon.html)
- [ReVo: pluvo i słowa pochodne](https://reta-vortaro.de/revo/art/pluv.html), [neĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/negx.html), [vento](https://reta-vortaro.de/revo/art/vent.html), [nebulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nebul.html), [fulmo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fulm.html), [tondri](https://reta-vortaro.de/revo/art/tondr.html), [hajlo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hajl.html)
- [ReVo: ŝtormo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxtorm.html), [uragano](https://reta-vortaro.de/revo/art/uragan.html), [frosto](https://reta-vortaro.de/revo/art/frost.html), [glacio](https://reta-vortaro.de/revo/art/glaci.html), [nubo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nub.html), [vetero](https://reta-vortaro.de/revo/art/veter.html), [suno](https://reta-vortaro.de/revo/art/sun.html)
- [ReVo: varma, malvarma i słowa pochodne](https://reta-vortaro.de/revo/art/varm.html), [grado](https://reta-vortaro.de/revo/art/grad.html), [ombrelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ombrel.html)
- Zdania z [Tatoeba](https://tatoeba.org/) (CC BY 2.0 FR), użyte bez zmian: [#2127737](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2127737), [#980568](https://tatoeba.org/en/sentences/show/980568), [#557222](https://tatoeba.org/en/sentences/show/557222), [#583328](https://tatoeba.org/en/sentences/show/583328); skrócone lub przerobione, wykorzystane do sprawdzenia użycia: [#13090664](https://tatoeba.org/en/sentences/show/13090664), [#12313539](https://tatoeba.org/en/sentences/show/12313539), [#2652792](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2652792), [#639494](https://tatoeba.org/en/sentences/show/639494), [#870840](https://tatoeba.org/en/sentences/show/870840), [#6380476](https://tatoeba.org/en/sentences/show/6380476)