# Rodzina po esperancku: matka, ojciec i wszyscy krewni

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/rodzina/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Matka to patrino, ojciec patro, rodzice gepatroj: wszystkie nazwy krewnych po esperancku, od dziadków po teściów, z wymową i pytaniami o rodzinę.

„Rodzina” po esperancku to ***familio***, „matka” to ***patrino***, „ojciec” to ***patro***, a „rodzice” to ***gepatroj***. Większość krewnych tworzy się według jednego wzoru: rdzeń nazywa mężczyznę (*frato* – „brat”), przyrostek *-in-* robi z niego kobietę (*fratino* – „siostra”), a przedrostek *ge-* łączy obie płcie (*gefratoj* – „rodzeństwo”). Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŝ = sz, ĵ = ż, ŭ = ł, v = w).

## Jak powstają nazwy krewnych

| Część słowa | Znaczenie | Przykład | Po polsku |
|---|---|---|---|
| rdzeń + *-o* | krewny płci męskiej | *frato* | brat |
| *-in-* | płeć żeńska | *fratino* | siostra |
| *ge-* | obie płcie razem | *gefratoj* | rodzeństwo |
| *bo-* | spowinowacony przez małżeństwo | *bofrato* | szwagier |
| *vic-*, *duon-* | przybrany (macocha, pasierb), przyrodni | *vicfrato*, *duonfrato* | brat przybrany, brat przyrodni |
| *pra-* | o jedno pokolenie dalej | *praavo* | pradziadek |
| *-ĉj-*, *-nj-* | zdrobnienie, męskie / żeńskie | *fraĉjo*, *franjo* | braciszek, siostrzyczka |

To zwykłe [przedrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przedrostki/) i [przyrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/); ogólne zasady opisuje [słowotwórstwo](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/).

## Krewni według pokoleń

### Dziadkowie, rodzice, wujkowie i ciocie

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| dziadek | *avo* | A-wo |
| babcia | *avino* | a-WI-no |
| dziadkowie | *geavoj* | ge-A-woj |
| ojciec | *patro* | PA-tro |
| matka | *patrino* | pa-TRI-no |
| rodzice | *gepatroj* | ge-PA-troj |
| wujek, stryj | *onklo* | ON-klo |
| ciocia, ciotka | *onklino* | on-KLI-no |
| wujkowie i ciocie | *geonkloj* | ge-ON-kloj |

ReVo definiuje *onklo* jako brata lub szwagra (*bofrato*) rodzica. Obejmuje więc polskiego wuja, stryja i męża ciotki.

### Twoje pokolenie

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| brat | *frato* | FRA-to |
| siostra | *fratino* | fra-TI-no |
| rodzeństwo | *gefratoj* | ge-FRA-toj |
| kuzyn | *kuzo* | KU-zo |
| kuzynka | *kuzino* | ku-ZI-no |
| kuzyni | *gekuzoj* | ge-KU-zoj |
| mąż | *edzo* | ED-zo |
| żona | *edzino* | ed-ZI-no |
| małżeństwo, małżonkowie | *geedzoj* | ge-ED-zoj |

Esperanto nie ma osobnych słów na starsze i młodsze rodzeństwo. PMEG każe w razie potrzeby dodać przymiotnik: *pli aĝa fratino* – „starsza siostra”, *malpli aĝa frato* – „młodszy brat”. Po polsku jest tak samo: „starszy brat” to dwa słowa.

### Dzieci, wnuki i dzieci rodzeństwa

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| syn | *filo* | FI-lo |
| córka | *filino* | fi-LI-no |
| synowie i córki | *gefiloj* | ge-FI-loj |
| dziecko | *infano* | in-FA-no |
| bliźniak | *ĝemelo* | dże-ME-lo |
| bratanek, siostrzeniec | *nevo* | NE-wo |
| bratanica, siostrzenica | *nevino* | ne-WI-no |
| dzieci rodzeństwa (obu płci) | *genevoj* | ge-NE-woj |
| wnuk | *nepo* | NE-po |
| wnuczka | *nepino* | ne-PI-no |
| wnuki | *genepoj* | ge-NE-poj |

*Infano* jest neutralne i ma w ReVo dwa znaczenia: młody człowiek do około 12 lat oraz dziecko kogoś w dowolnym wieku. Polskie „dziecko” ma te same dwa znaczenia. *Nevo* to dziecko brata lub siostry i różni się jedną literą od *nepo* – „wnuk”. Polskie „bratanek” i „siostrzeniec” to dla esperanta jedno słowo.

### Inne słowa o ludziach w rodzinie

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| krewny | *parenco* | pa-REN-co |
| członek rodziny | *familiano* | fa-mi-li-A-no |
| sierota | *orfo* | OR-fo |
| narzeczony / narzeczona | *fianĉo / fianĉino* | fi-AN-czo / fi-an-CZI-no |
| wdowiec / wdowa | *vidvo / vidvino* | WID-wo / wid-WI-no |

„Ożenić się” to *edziĝi* (ReVo: zostać mężem lub małżonkiem), „wyjść za mąż” – *edziniĝi* (zostać żoną), a „pobrać się” – *geedziĝi* (stać się małżeństwem). Polszczyzna rozróżnia te trzy sytuacje tak samo jak esperanto.

## Powinowaci: przedrostek bo-

*Bo-* oznacza krewnego przez małżeństwo. Pojawia się głównie w trzech rdzeniach i ich formach z *-in-*: *bopatro, bofilo* i *bofrato*.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| teść | *bopatro* | bo-PA-tro |
| teściowa | *bopatrino* | bo-pa-TRI-no |
| teściowie | *bogepatroj* | bo-ge-PA-troj |
| zięć | *bofilo* | bo-FI-lo |
| synowa | *bofilino* | bo-fi-LI-no |
| szwagier | *bofrato* | bo-FRA-to |
| szwagierka, bratowa | *bofratino* | bo-fra-TI-no |

PMEG podaje, że *bofrato* to brat współmałżonka, mąż siostry oraz mąż siostry współmałżonka. Polskie „szwagier” obejmuje te same trzy znaczenia. Dla pozostałych powinowatych (wujek, kuzyn, bratanek) wystarczą zwykle proste słowa bez *bo-*.

## Przybrani i przyrodni: vic- i duon-

PMEG zaleca *vic-* dla krewnych, którzy pojawili się przez ponowne małżeństwo rodzica, a *duon-* tylko dla prawdziwych przyrodnich, którzy mają jednego wspólnego rodzica.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| ojczym | *vicpatro* | wic-PA-tro |
| macocha | *vicpatrino* | wic-pa-TRI-no |
| pasierb | *vicfilo* | wic-FI-lo |
| brat przybrany (dziecko ojczyma lub macochy) | *vicfrato* | wic-FRA-to |
| brat przyrodni | *duonfrato* | du-on-FRA-to |
| siostra przyrodnia | *duonfratino* | du-on-fra-TI-no |

Polskie „przyrodni” znaczy, że rodzeństwo ma wspólnego tylko jednego rodzica (wspólną matkę albo wspólnego ojca) – to dokładnie *duon-*. Dotyczy wyłącznie rodzeństwa: macocha i ojczym to *vic-*, a „przyrodnia matka” zamiast „macocha” jest po polsku błędem (Wikisłownik).

## Pradziadkowie i przodkowie: pra-

*Pra-* przesuwa krewnego o jedno pokolenie dalej, wstecz lub w przód. Powtarzaj go raz na każde dodatkowe pokolenie.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| pradziadek | *praavo* | pra-A-wo |
| prababcia | *praavino* | pra-a-WI-no |
| prapradziadek | *prapraavo* | pra-pra-A-wo |
| brat dziadka lub babci | *praonklo* | pra-ON-klo |
| prawnuk | *pranepo* | pra-NE-po |
| przodkowie | *prapatroj* | pra-PA-troj |

## Zdrobnienia: -ĉj- i -nj-

Przyrostek *-ĉj-* tworzy pieszczotliwe formy męskie, a *-nj-* żeńskie. Zachowujesz kilka pierwszych liter rdzenia, a resztę odcinasz: *paĉjo* pochodzi od *patro*, *panjo* od *patrino*, *onjo* od *onklino*.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| tata, tatuś | *paĉjo* | PACZ-jo |
| mama, mamusia | *panjo* | PAN-jo |
| dziadzio | *avoĉjo* | a-WOCZ-jo |
| babunia | *avinjo* | a-WIN-jo |
| wujcio | *oĉjo* | OCZ-jo |
| ciocia | *onjo* | ON-jo |
| braciszek | *fraĉjo* | FRACZ-jo |
| siostrzyczka | *franjo* | FRAN-jo |

Te same końcówki tworzą zdrobnienia imion: *Johano* → *Joĉjo*, *Mario* → *Manjo* (jak polskie Jan → Janek, Maria → Marysia).

## Potomstwo: przyrostek -id-

Przyrostek *-id-* oznacza potomstwo: *hundo* – „pies” → *hundido* – „szczenię”. U ludzi, według PMEG, wskazuje dziecko lub potomka w dowolnym wieku i występuje głównie z tytułami i imionami historycznymi: *reĝido* – „dziecko króla” (po polsku „królewicz” albo „królewna”). W zwykłych rodzinach mówi się *filo, filino* lub *infano*. Rzeczownik *idaro* oznacza wszystkich potomków jednej osoby.

## Rdzenie męskie, formy żeńskie i słowa neutralne

PMEG wymienia *avo, edzo, fianĉo, filo, frato, kuzo, nepo, nevo, onklo, patro* i *vidvo* jako rdzenie męskie, więc słowo żeńskie wymaga *-in-*. Słowa *infano, parenco, familiano* i *orfo* są neutralne. Tradycyjnie esperanto nie ma sposobu, by nazwać rodzica, rodzeństwo lub małżonka bez wskazania płci. PMEG opisuje trzy rozwiązania, żadne z nich nie jest częścią języka oficjalnego:

- **Formy z *ge-* w liczbie pojedynczej**: *gepatro, gefrato, geedzo*. PMEG (2024) pisze, że to użycie rosło przez ostatnie 20–30 lat; ReVo oznacza *gepatro* w liczbie pojedynczej jako rzadkie i zauważa, że nie wszyscy mówiący je akceptują.
- **Nowe rdzenie**, takie jak *parento* – „rodzic” i *spozo* – „małżonek”; ReVo oznacza oba jako rzadkie.
- **Nadanie *patro* lub *edzo* znaczenia neutralnego**, przed czym PMEG ostrzega, bo może prowadzić do poważnych nieporozumień.

Polszczyzna ma tu łatwiej: „rodzic”, „małżonek”, „dziecko” i „rodzeństwo” są neutralne płciowo. Esperanckie *gepatroj*, *geedzoj* i *gefratoj* odpowiadają polskim „rodzicom”, „małżonkom” i „rodzeństwu”. Brakuje natomiast oficjalnego odpowiednika polskiego „rodzica” albo „małżonka” w liczbie pojedynczej.

## Polskie nazwy krewnych po esperancku

Polszczyzna ma osobne słowa dla krewnych, które esperanto nazywa jednym rdzeniem, i odwrotnie. Ta tabela pomaga przełożyć najczęstsze polskie nazwy.

| Po polsku | Esperanto | Uwaga |
|---|---|---|
| wuj, wujek (brat matki), stryj, stryjek (brat ojca) | *onklo* | Esperanto nie rozróżnia brata matki od brata ojca; *onklo* to też mąż ciotki. |
| ciotka, ciocia | *onklino* | Także żona wuja lub stryja. |
| bratanek, siostrzeniec | *nevo* | Jedno słowo dla obu. |
| bratanica, siostrzenica | *nevino* | |
| teść, teściowa | *bopatro*, *bopatrino* | Po polsku też nie wiadomo, czy to rodzice męża, czy żony. |
| zięć, synowa | *bofilo*, *bofilino* | |
| szwagier | *bofrato* | Brat współmałżonka albo mąż siostry. |
| szwagierka, bratowa | *bofratino* | Siostra współmałżonka albo żona brata. |
| ojczym, macocha | *vicpatro*, *vicpatrino* | |
| pasierb, pasierbica | *vicfilo*, *vicfilino* | |
| brat przyrodni, siostra przyrodnia | *duonfrato*, *duonfratino* | |
| rodzeństwo | *gefratoj* | |
| rodzice | *gepatroj* | |
| małżonkowie | *geedzoj* | |

## Pytania o rodzinę

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Ĉu vi havas gefratojn?* | Masz rodzeństwo? |
| *Kiom da gefratoj vi havas?* | Ile masz rodzeństwa? |
| *Ĉu vi havas infanojn?* | Masz dzieci? |
| *Kiom da infanoj vi havas?* | Ile masz dzieci? |
| *Kiom da jaroj havas via filino?* | Ile lat ma twoja córka? |
| *Ĉu viaj gepatroj loĝas proksime?* | Czy twoi rodzice mieszkają blisko? |

Typowe odpowiedzi:

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Mi havas fraton kaj du fratinojn.* | Mam brata i dwie siostry. |
| *Mi ne havas gefratojn.* | Nie mam rodzeństwa. |
| *Mi havas du infanojn: filon kaj filinon.* | Mam dwoje dzieci: syna i córkę. |

PMEG zauważa, że *gefratoj* działa też wtedy, gdy nie wiesz, czy ktoś ma braci, siostry, czy jednych i drugich. Uważaj na końcówki: *havas gefratojn* ma liczbę mnogą *-j* i [biernik *-n*](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/). Polski dopełniacz po „ile” („ile rodzeństwa”, „ile dzieci”) odpowiada esperanckiemu *da*: rzeczownik po *kiom da* zachowuje *-j*, ale nie dostaje *-n*. Więcej słów pytających znajdziesz na stronie [pytania i przeczenia](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/pytania-i-przeczenia/).

## Krótki opis rodziny

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *Mi nomiĝas Anna, kaj mi havas grandan familion.* | Mam na imię Anna i mam dużą rodzinę. |
| *Mia patrino, Maria, ŝatas legi librojn.* | Moja matka, Maria, lubi czytać książki. |
| *Mi havas unu fraton kaj du fratinojn.* | Mam jednego brata i dwie siostry. |
| *Mia frato Paŭlo havas ok jarojn.* | Mój brat Paweł ma osiem lat. |
| *Miaj geavoj loĝas apud la maro.* | Moi dziadkowie mieszkają nad morzem. |
| *Ni vizitas ilin ĉiun someron.* | Odwiedzamy ich każdego lata. |
| *Mi tre amas mian familion.* | Bardzo kocham swoją rodzinę. |

W niektórych rodzinach esperanto jest językiem domowym; przeczytaj o [rodzimych użytkownikach esperanta](https://esperantopedia.org/pl/o-esperanto/rodzimi-uzytkownicy/).

## Częste pytania

### Jak powiedzieć „matka” po esperancku?

*Patrino*, czyli *patro* – „ojciec” plus *-in-* – „żeńskie”. Dzieci często mówią *panjo* („mama”), a „tata” to *paĉjo*.

### Jak powiedzieć „rodzina” i „krewni” po esperancku?

„Rodzina” to *familio*, członek rodziny to *familiano*, a krewny – *parenco*.

### Jak powiedzieć „rodzice” po esperancku?

*Gepatroj*: rdzeń *patro* z *ge-* – „obie płcie”. Jeden rodzic to *patro* (ojciec) albo *patrino* (matka).

### Jak powiedzieć „teściowa” i „szwagier” po esperancku?

*Bopatrino* i *bofrato*. „Teściowie” to *bogepatroj*.

### Czy jest neutralne płciowo słowo na „rodzica” albo „brata lub siostrę”?

Nie w tradycyjnym języku. Niektórzy używają *gepatro* i *gefrato* w liczbie pojedynczej, inni proponują nowe rdzenie, jak *parento*; PMEG uznaje te formy za nieoficjalne. Polskie „rodzic” jest neutralne, ale esperanckie *patro* i *patrino* wskazują płeć.

## Źródła

- [PMEG: Parencoj kaj familianoj](https://bertilow.com/pmeg/aldonoj/parencoj_familianoj.html)
- [PMEG: Seksa signifo de O-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/o-vortoj/seksa_signifo.html)
- [PMEG: IN](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/in.html), [GE](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/ge.html), [BO](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/bo.html), [PRA](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/pra.html)
- [PMEG: ID](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/id.html), [ĈJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/chj.html), [NJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/nj.html)
- [PMEG: Radikoj uzataj prefiksece (DUON, VIC)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/afiksecaj_elementoj/radikoj_kunmetajhoj.html)
- [ReVo: patro, patrino, gepatroj](https://reta-vortaro.de/revo/art/patr.html), [frato](https://reta-vortaro.de/revo/art/frat.html), [filo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fil.html), [avo](https://reta-vortaro.de/revo/art/av.html)
- [ReVo: onklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/onkl.html), [kuzo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuz.html), [nevo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nev.html), [nepo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nep.html)
- [ReVo: edzo, edziĝi, geedzoj](https://reta-vortaro.de/revo/art/edz.html), [fianĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fiancx.html), [vidvo](https://reta-vortaro.de/revo/art/vidv.html)
- [ReVo: infano](https://reta-vortaro.de/revo/art/infan.html), [familio](https://reta-vortaro.de/revo/art/famili.html), [parenco](https://reta-vortaro.de/revo/art/parenc.html), [ĝemelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxemel.html), [orfo](https://reta-vortaro.de/revo/art/orf.html), [-id-](https://reta-vortaro.de/revo/art/id.html)
- Wikisłownik: [szwagier](https://pl.wiktionary.org/wiki/szwagier), [szwagierka](https://pl.wiktionary.org/wiki/szwagierka), [przyrodni](https://pl.wiktionary.org/wiki/przyrodni), [wuj](https://pl.wiktionary.org/wiki/wuj), [stryj](https://pl.wiktionary.org/wiki/stryj)