# Samochód i jazda po esperancku: części auta, drogi, ruch

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/samochod-i-jazda/
Language: pl
Updated: 2026-10-11

> Samochód to aŭto, prowadzić to stiri, hamulec to bremso: esperanckie słowa o częściach auta, jeździe, drogach, prawie jazdy i awariach.

Samochód to ***aŭto***, skrót od ***aŭtomobilo***, a zwykły czasownik na jego prowadzenie to ***stiri***, dosłownie „sterować”: *Mi stiras la aŭton.* – „Prowadzę samochód.” ***Veturi*** znaczy „jechać pojazdem”, a kierowca zawodowy to ***ŝoforo***. Większość słów na tej stronie powstaje z kilku rdzeni z przyrostkami *-il-* „narzędzie”, *-ej-* „miejsce” i *-ist-* „zawód”. Ulice, mosty i pierwsze zwroty o drodze są na stronie [miasto, kierunki i transport](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/miasto-i-transport/), a sytuacje awaryjne – w [zwrotach w podróży](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/w-podrozy/). Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ŝ = sz, ĵ = ż, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”).

## Samochód i jego części

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| samochód | *aŭto*, *aŭtomobilo* | AŁ-to, ał-to-mo-BI-lo | ReVo: *aŭto* jest częstsze w mowie codziennej |
| ciężarówka | *kamiono* | ka-mi-O-no | także *ŝarĝaŭto*; furgonetka to *kamioneto* |
| koło | *rado* | RA-do | |
| kierownica | *stirrado* | stir-RA-do | *stirilo* to dowolne urządzenie sterujące |
| opona | *pneŭo* | PNEŁ-o | ReVo podaje też *pneŭmatiko* |
| silnik | *motoro* | mo-TO-ro | |
| maska silnika | *kapoto* | ka-PO-to | pierwsze znaczenie to płaszcz z kapturem |
| bagażnik | *kofrujo* | ko-FRU-jo | *kofro* „kufer” + *-uj-* „pojemnik” |
| przednia szyba | *antaŭa glaco* | an-TAŁ-a GLA-co | *glaco* to polerowane szkło płaskie |
| wycieraczka | *glacoviŝilo* | gla-co-wi-SZI-lo | *viŝi* „wycierać” + *-il-* |
| lusterko wsteczne | *retrospegulo* | re-tro-spe-GU-lo | *spegulo* „lustro” |
| pas bezpieczeństwa | *sekurzono* | se-kur-ZO-no | ReVo podaje też *sekurrimeno* |
| hamulec | *bremso* | BREM-so | czasownik: *bremsi* |
| pedał gazu | *akcelilo* | ak-ce-LI-lo | *akceli* „przyspieszać” + *-il-* |
| sprzęgło | *kluĉilo* | klu-CZI-lo | |
| bieg (w skrzyni biegów) | *rapidumo* | ra-pi-DU-mo | dźwignia zmiany biegów to *rapidumstango* |
| klakson | *hupo* | HU-po | |
| światła mijania | *duonlumo* | du-on-LU-mo | światła drogowe to *plenlumo* |
| kierunkowskaz | *turnindikilo* | tur-nin-di-KI-lo | ReVo oznacza krótsze *ĝirlumo* jako słowo, którego należy unikać |
| światło hamowania | *bremsolumo* | brem-so-LU-mo | |
| benzyna | *benzino* | ben-ZI-no | zbiornik paliwa: *benzinujo* |
| tablica rejestracyjna | *numerplato* | nu-mer-PLA-to | ReVo podaje też *licencplato* |

Kilka słów o samochodach pochodzi z Oficjalnych Dodatków Akademii: *aŭto*, *ŝoforo*, *garaĝo*, *panei*, *stiri*. W Tatoebie (eksport z 7 października 2026) *sekurzono* występuje w 44 zdaniach, a *sekurrimeno* w 2. Grupa *pn-* w *pneŭo* nie jest dla Polaka trudna: wymawiamy ją tak samo jak w „pneumatyczny”.

## Czasowniki jazdy

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Przykład |
|---|---|---|---|
| prowadzić (pojazd) | *stiri* | STI-ri | *Mia patro stiras la aŭton.* – „Mój ojciec prowadzi samochód.” |
| jechać pojazdem | *veturi* | we-TU-ri | *Ni veturas per aŭto.* – „Jedziemy samochodem.” |
| uruchomić (silnik) | *startigi* | star-TI-gi | *Startigu la motoron.* – „Uruchom silnik.” |
| zatrzymać się, zatrzymać | *halti*, *haltigi* | HAL-ti, hal-TI-gi | *La aŭto haltas.* – „Samochód się zatrzymuje.” *Haltigu la aŭton.* – „Zatrzymaj samochód.” |
| przyspieszać, hamować | *akceli*, *bremsi* | ak-CE-li, BREM-si | *Ne akcelu, bremsu!* – „Nie przyspieszaj, hamuj!” |
| wyprzedzać | *preterpasi* | pre-ter-PA-si | *Mi preterpasas la kamionon.* – „Wyprzedzam ciężarówkę.” |
| parkować | *parki*, *parkumi* | PAR-ki, par-KU-mi | *Ne parku ĉi tie.* – „Nie parkuj tutaj.” |
| skręcać | *turniĝi* | tur-NI-dżi | *Ŝaltu la turnindikilon antaŭ ol turniĝi.* – „Włącz kierunkowskaz, zanim skręcisz.” |
| zatankować | *benzinumi* | ben-zi-NU-mi | *Ni devas benzinumi.* – „Musimy zatankować.” |
| zapiąć pas bezpieczeństwa | *kroĉi la sekurzonon* | KRO-czi la se-kur-ZO-non | *Kroĉu la sekurzonon!* – „Zapnij pas bezpieczeństwa!” |

ReVo definiuje *preterpasi* jako „minąć”; angielskie Wiktionary dodaje znaczenie „wyprzedzić”, a Tatoeba używa go właśnie tak (zdanie 3149109).

## Stiri, veturi, konduki i ŝofori: porównanie

*Stiri* to zwykły wybór i bierze pojazd jako dopełnienie: *stiri aŭton*. *Veturi* nigdy nie ma dopełnienia; jedzie się *per aŭto* albo *aŭte*, czyli „samochodem”. Osoba za kierownicą to *ŝoforo*: ReVo definiuje je jako kierowcę zawodowego (*busŝoforo*), ale Tatoeba używa go dla każdego kierowcy, w 199 zdaniach. ReVo ma też *veturigisto* dla każdego, kto kieruje pojazdem, oraz *aŭtisto* – „kierowca samochodu”.

| Czasownik | Znaczenie w ReVo | Zdania z Tatoeby z pojazdem jako dopełnieniem |
|---|---|---|
| *stiri* | kierować pojazdem, statkiem lub samolotem | 258 |
| *konduki* | prowadzić, zabierać ze sobą; *kondukisto* to kierowca zawodowy | 83 |
| *veturigi* | przewozić; kierować pojazdem | 23 |
| *ŝofori* | prowadzić jako zawód | 9 |

## Drogi, ruch i miejsca

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| droga | *vojo* | WO-jo | ulica w mieście to *strato* |
| droga główna, szosa | *ŝoseo* | szo-SE-o | ReVo: droga o twardej nawierzchni dla pojazdów, głównie poza miastami |
| autostrada | *aŭtovojo* | ał-to-WO-jo | także *aŭtoŝoseo*; Tatoeba ma 72 i 31 zdań |
| rondo | *trafikcirklo* | tra-fik-CIR-klo | ReVo podaje też *trafikrondo* |
| sygnalizacja świetlna, światła | *trafiklumo*, *semaforo* | tra-fik-LU-mo, se-ma-FO-ro | ReVo ma hasło *semaforo* i zaznacza, że można też powiedzieć *trafiklumo*; Vikipedio zatytułowało artykuł *Trafiklumoj* |
| znak drogowy | *trafikŝildo* | tra-fik-SZIL-do | |
| korek | *trafikŝtopiĝo* | tra-fik-szto-PI-dżo | *ŝtopiĝi* „zatkać się” |
| pieszy | *piediranto* | pi-e-di-RAN-to | *pied-* + *ir-* + *-ant-* |
| ograniczenie prędkości | *rapidlimo* | ra-pid-LI-mo | brak w ReVo: *rapido* + *limo* |
| stacja benzynowa | *benzinejo* | ben-zi-NE-jo | *Benzinstacio* występuje w 23 zdaniach Tatoeby, *benzinejo* w 18 |
| parking | *parkejo*, *parkumejo* | par-KE-jo, par-ku-ME-jo | |
| garaż, warsztat | *garaĝo*, *riparejo* | ga-RA-dżo, ri-pa-RE-jo | |

Dla „sygnalizacji świetlnej” Tatoeba ma *trafiklumo* w 75 zdaniach, a *semaforo* w 44. Kolory działają tak jak na stronie [kolory](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/kolory/): *Ĉe ruĝa lumo oni haltas, ĉe verda oni veturas.* – „Na czerwonym świetle się staje, na zielonym się jedzie.” Prędkość podaje się z *hore* „na godzinę”: *La rapidlimo estas kvindek kilometroj hore.* – „Ograniczenie prędkości wynosi pięćdziesiąt kilometrów na godzinę.”

## Prawo jazdy, ubezpieczenie i policja

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| prawo jazdy | *kondukpermesilo*, *stirpermesilo* | kon-duk-per-me-SI-lo, stir-per-me-SI-lo | *permesi* „zezwalać” + *-il-*; ReVo dodaje *stirrajtigilo* |
| ubezpieczenie | *asekuro* | a-se-KU-ro | czasownik: *asekuri* „ubezpieczać” |
| grzywna, mandat | *monpuno* | mon-PU-no | *mono* „pieniądze” + *puno* „kara” |
| policja | *polico* | po-LI-co | policjant to *policisto* |

*Ĉu vi havas stirpermesilon?* – „Czy masz prawo jazdy?” *La policisto petas mian kondukpermesilon kaj la asekuron.* – „Policjant prosi o moje prawo jazdy i ubezpieczenie.” *Oni ne rajtas superi la rapidlimon.* – „Nie wolno przekraczać ograniczenia prędkości.” Tatoeba ma *stirpermesilo* w 70 zdaniach, a *kondukpermesilo* w 33.

## Awarie i wypadki

| Po polsku | Esperanto | Wymowa |
|---|---|---|
| Mój samochód się zepsuł. | *Mia aŭto paneis.* | MI-a AŁ-to pa-NE-is |
| Silnik nie odpala. | *La motoro ne startas.* | la mo-TO-ro ne STAR-tas |
| Skończyła mi się benzyna. | *Mi restis sen benzino.* | mi RES-tis sen ben-ZI-no |
| Pękła opona. | *Unu pneŭo krevis.* | U-nu PNEŁ-o KRE-wis |
| Czy możesz odholować mój samochód do warsztatu? | *Ĉu vi povas remorki mian aŭton al garaĝo?* | czu wi PO-was re-MOR-ki MI-an AŁ-ton al ga-RA-dżo |
| Zdarzył się wypadek. | *Okazis akcidento.* | o-KA-zis ak-ci-DEN-to |
| Czy ktoś jest ranny? | *Ĉu iu estas vundita?* | czu I-u ES-tas wun-DI-ta |
| Potrzebuję pomocy. | *Mi bezonas helpon.* | mi be-ZO-nas HEL-pon |
| Potrzebuję mechanika. | *Mi bezonas ripariston.* | mi be-ZO-nas ri-pa-RIS-ton |

*Panei* znaczy nagle przestać działać, a własny przykład ReVo to *mia aŭto paneas*. Wypadek drogowy to *trafikakcidento*, a zderzenie pojazdów – *kolizio*, od *kolizii* „zderzać się”. Zwroty *Voku ambulancon!* – „Wezwij karetkę!” i *Voku la policon!* – „Wezwij policję!” są w tabeli sytuacji awaryjnych na stronie [zwroty w podróży](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/w-podrozy/). *Vundita* „ranny” to imiesłów od *vundi*; zob. [imiesłowy](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/imieslowy/).

## Jazda dokądś: -n kierunku

| Esperanto | Po polsku | Dlaczego |
|---|---|---|
| *Mi veturas al Berlino.* | Jadę do Berlina. | *al* pokazuje kierunek, więc bez *-n*; zwykły sposób |
| *Mi veturas Berlinon.* | Jadę do Berlina. | nazwa miejsca + *-n*, jak w Fundamento; PMEG nazywa to dziś bardzo rzadkim |
| *Ni veturas norden.* | Jedziemy na północ. | przysłówek + *-n* |
| *Ni veturas en la tunelon.* | Wjeżdżamy do tunelu. | *en* + *-n*: ruch do wnętrza |
| *Ni veturas en la tunelo.* | Jedziemy w tunelu. | bez *-n*: cały ruch odbywa się wewnątrz tunelu |
| *Ni veturas sur la aŭtovojon.* | Wjeżdżamy na autostradę. | *sur* + *-n*: dotarcie na nią |
| *Ni veturas tra la tunelo.* | Jedziemy przez tunel. | *tra* nie wymaga *-n* |

PMEG pokazuje tę zasadę na ptaku, który *flugas en la ĉambro* – „lata po pokoju” albo *en la ĉambron* – „wlatuje do pokoju”. Ta sama para działa z *veturi*. Polakowi ta różnica jest bliska: po polsku też odróżniamy „w tunelu” (gdzie?) od „do tunelu” albo „w tunel” (dokąd?). Więcej na stronie o [bierniku](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/biernik/); wersja miejska jest na stronie [miasto, kierunki i transport](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/miasto-i-transport/).

## Jak powstają te słowa

| Części | Znaczenie | Uwaga |
|---|---|---|
| *stir·il·o* | urządzenie sterujące | *-il-* „narzędzie” |
| *stir·ej·o* | miejsce, z którego się steruje | *-ej-* „miejsce” |
| *stir·ist·o* | kierowca zawodowy | *-ist-* „zawód” |
| *benzin·uj·o* | zbiornik paliwa | *-uj-* „pojemnik” |
| *aŭt·o·voj·o* | autostrada | łączące *-o-* zostaje, jak zauważa ReVo |
| *brems·o·lum·o* | światło hamowania | *bremso* + *lumo* „światło” |

Rdzeń z przyrostkami tworzy rodzinę: *stiri*, *stirilo*, *stirejo*, *stiristo*, *stirlernejo* – „szkoła jazdy”. Zob. [słowotwórstwo](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/) i [przyrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/).

## Pułapki dla mówiących po polsku

Wiele słów motoryzacyjnych jest Polakom znajomych: *ŝoseo* to „szosa”, *kamiono* – potocznie „kamion”, *garaĝo* – „garaż”, *akcelilo* – „akcelerator”, *kolizio* – „kolizja”. Kilka słów wygląda jednak podobnie do polskich, a znaczy co innego.

| Po polsku | Po esperancku | Co zapamiętać |
|---|---|---|
| rada | *rado* | *Rado* to koło (ReVo: okrągła tarcza obracająca się wokół osi). „Rada” w znaczeniu „porada” to *konsilo*. |
| motor | *motoro* | *Motoro* to silnik. Polski „motor” w znaczeniu „motocykl” to po esperancku *motorciklo*. |
| maska (silnika) | *kapoto* | Maska silnika to *kapoto*. *Masko* to maska na twarz, np. teatralna. |
| klucz | *kluĉilo* | *Kluĉilo* to sprzęgło (od *kluĉi* – „połączyć silnik z napędzanymi częściami”). Klucz do drzwi to *ŝlosilo*. |
| krew | *krevi* | *Krevi* znaczy „pęknąć” pod wpływem ciśnienia od środka, np. *Unu pneŭo krevis.* – „Pękła opona.” Krew to *sango*. |
| kroić | *kroĉi* | *Kroĉi* to „zahaczyć, zapiąć”: *kroĉi la sekurzonon*. Kroić to *tranĉi*. |
| szofer | *ŝoforo* | ReVo definiuje *ŝoforo* jako kierowcę zawodowego, ale w praktyce (Tatoeba) oznacza ono każdego kierowcę, nie tylko osobistego szofera. |
| semafor | *semaforo* | Polski „semafor” kojarzy się głównie z koleją. ReVo definiuje *semaforo* szerzej: urządzenie nadające sygnały optyczne na wybrzeżu, przy kolei i w ruchliwych miejscach. Na drodze częściej mówi się *trafiklumo*. |
| asekuracja | *asekuro* | Polskie „asekuracja” kojarzy się z zabezpieczaniem się, np. we wspinaczce. *Asekuro* to ubezpieczenie: umowa z firmą, która wypłaca odszkodowanie za szkodę lub stratę (ReVo). |
| prowadzić | *stiri*, *konduki* | Polskie „prowadzić” obejmuje oba znaczenia. Samochód się *stiras*, a kogoś lub coś się *kondukas* („prowadzi, zabiera ze sobą”). |

## Częste pytania

### Jak powiedzieć „samochód” po esperancku?

*Aŭto*, skrót od *aŭtomobilo*. Ciężarówka to *kamiono*, autobus – *buso* albo *aŭtobuso*, a taksówka – *taksio*.

### Jak powiedzieć „prowadzić samochód” po esperancku?

*Stiri*: *stiri aŭton* – „prowadzić samochód”. *Veturi* znaczy „jechać pojazdem” i nie ma dopełnienia.

### Jak powiedzieć „prawo jazdy” po esperancku?

*Kondukpermesilo* albo *stirpermesilo*. ReVo podaje też *stirrajtigilo*.

### Jak powiedzieć „sygnalizacja świetlna” po esperancku?

*Semaforo* jest hasłem ReVo, które zaznacza, że można też powiedzieć *trafiklumo*; *trafiklumo* (liczba mnoga *trafiklumoj*) to złożenie używane w Vikipedio i w Tatoebie.

### Co powiedzieć, gdy samochód się zepsuje?

*Mia aŭto paneis. Mi bezonas helpon.* – „Mój samochód się zepsuł. Potrzebuję pomocy.” Dodaj *Ĉu vi povas remorki ĝin?* – „Czy możesz go odholować?”

## Źródła

- [PMEG: N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- ReVo, samochody i ich części: [aŭto](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxt.html), [aŭtomobilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxtom1.html), [kamiono, kamioneto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kamion.html), [ŝarĝaŭto](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxt.html), [rado](https://reta-vortaro.de/revo/art/rad.html), [stiri, stirilo, stirejo, stiristo, stirlernejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/stir.html), [pneŭo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pneux.html), [motoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/motor.html), [kapoto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kapot.html), [masko](https://reta-vortaro.de/revo/art/mask.html), [kofrujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kofr.html), [glaco](https://reta-vortaro.de/revo/art/glac.html), [glacoviŝilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/visx.html), [retrospegulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/retro.html), [sekurzono](https://reta-vortaro.de/revo/art/zon.html), [sekurrimeno](https://reta-vortaro.de/revo/art/rimen.html), [bremso](https://reta-vortaro.de/revo/art/brems.html), [akcelilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/akcel.html), [kluĉilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/klucx.html), [rapidumo](https://reta-vortaro.de/revo/art/rapid.html), [rapidumstango](https://reta-vortaro.de/revo/art/stang.html), [hupo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hup.html), [duonlumo, plenlumo, ĝirlumo, bremsolumo](https://reta-vortaro.de/revo/art/lum.html), [benzino](https://reta-vortaro.de/revo/art/benzin.html), [numerplato](https://reta-vortaro.de/revo/art/plat.html)
- ReVo, jazda: [veturi, veturigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vetur.html), [ŝofori](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxofor.html), [konduki](https://reta-vortaro.de/revo/art/konduk.html), [startigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/start.html), [halti](https://reta-vortaro.de/revo/art/halt.html), [akceli](https://reta-vortaro.de/revo/art/akcel.html), [preterpasi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pas.html), [parki](https://reta-vortaro.de/revo/art/park2.html), [parkumi](https://reta-vortaro.de/revo/art/park.html), [turni](https://reta-vortaro.de/revo/art/turn.html), [kolizii](https://reta-vortaro.de/revo/art/kolizi.html), [kroĉi](https://reta-vortaro.de/revo/art/krocx.html), [krevi](https://reta-vortaro.de/revo/art/krev.html), [benzinumi](https://reta-vortaro.de/revo/art/benzin.html), [aŭtisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxt.html)
- ReVo, drogi i miejsca: [vojo](https://reta-vortaro.de/revo/art/voj.html), [ŝoseo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxose.html), [aŭtovojo](https://reta-vortaro.de/revo/art/voj.html), [trafikcirklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cirkl.html), [semaforo](https://reta-vortaro.de/revo/art/semafo.html), [trafikŝildo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxild.html), [piediranto](https://reta-vortaro.de/revo/art/ir.html), [tunelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/tunel.html), [rapido](https://reta-vortaro.de/revo/art/rapid.html), [benzinejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/benzin.html), [garaĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/garagx.html), [riparejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ripar.html)
- ReVo, dokumenty i wypadki: [kondukpermesilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/permes.html), [asekuro](https://reta-vortaro.de/revo/art/asekur.html), [monpuno](https://reta-vortaro.de/revo/art/pun.html), [polico](https://reta-vortaro.de/revo/art/polic.html), [panei](https://reta-vortaro.de/revo/art/pane.html), [akcidento](https://reta-vortaro.de/revo/art/akcide.html), [remorki](https://reta-vortaro.de/revo/art/remork.html), [vundi](https://reta-vortaro.de/revo/art/vund.html), [helpi](https://reta-vortaro.de/revo/art/help.html), [bezoni](https://reta-vortaro.de/revo/art/bezon.html), [riparisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/ripar.html), [ŝlosilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxlos.html), [sango](https://reta-vortaro.de/revo/art/sang.html), [konsili](https://reta-vortaro.de/revo/art/konsil.html)
- [Vikipedio: Kondukpermesilo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Kondukpermesilo), [Vikipedio: Trafiklumoj](https://eo.wikipedia.org/wiki/Trafiklumoj)
- [English Wiktionary: rapidlimo](https://en.wiktionary.org/wiki/rapidlimo), [preterpasi](https://en.wiktionary.org/wiki/preterpasi)
- [Tatoeba](https://tatoeba.org/): liczby zdań z eksportu esperanckiego z 7 października 2026 (CC BY 2.0 FR)