# Szkoła po esperancku: przedmioty, przybory, lerni czy studi

Source: https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/szkola/
Language: pl
Updated: 2026-10-08

> Szkoła to lernejo, uczeń lernanto, nauczyciel instruisto: 60 słów o szkole po esperancku z wymową oraz różnice między lerni, studi i instrui.

Szkoła po esperancku to ***lernejo***, zbudowane jako *lern·ej·o*, czyli „uczyć się” plus „miejsce”: miejsce przeznaczone do nauki. Uczeń to ***lernanto***, nauczyciel – ***instruisto***, a trzy najważniejsze czasowniki to ***lerni*** – „uczyć się”, ***instrui*** – „uczyć kogoś” i ***studi*** – „studiować, uczyć się pilnie”. Warto znać trzy pułapki: *studento* to student uczelni, *profesoro* to wykładowca uczelni, a *lerni* nie służy do mówienia „dowiedzieć się”. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ĥ = ch, ŭ = ł, v = w, c = jak w „cena”).

## Rodzaje szkół

Nazwy i wiek uczniów na poszczególnych szczeblach różnią się w zależności od kraju, dlatego słownik ReVo określa je przez miejsce w kolejności szkół i podaje przedziały wieku zależne od kraju.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| szkoła | *lernejo* | ler-NE-jo | każde miejsce przeznaczone do nauki |
| przedszkole | *infanĝardeno* | in-fan-dżar-DE-no | dzieci do ok. 5 lat, przed szkołą podstawową |
| szkoła podstawowa | *bazlernejo* | baz-ler-NE-jo | także *elementa lernejo*; od ok. 6 lat do 10 lub 15 |
| szkoła średnia | *mezlernejo* | mez-ler-NE-jo | od 11 lat lub więcej do 18 |
| szkoła średnia typu gimnazjum lub liceum | *gimnazio*, *liceo* | gim-na-ZI-o, li-CE-o | szkoła średnia, w każdym kraju zorganizowana inaczej |
| szkoła wyższa | *supera lernejo* | su-PE-ra ler-NE-jo | ReVo używa tego określenia dla uniwersytetów i akademii |
| uniwersytet | *universitato* | u-ni-wer-si-TA-to | dzieli się na wydziały, *fakultatoj* |
| klasa (uczniowie jednego rocznika) | *klaso* | KLA-so | *en la kvina klaso* – „w piątej klasie” |
| sala lekcyjna | *klasĉambro* | klas-CZAM-bro | |
| sala gimnastyczna | *gimnastikejo* | gim-nas-ti-KE-jo | |

Angielskie „college” (słowo znane też Polakom) nie ma jednego odpowiednika. ReVo definiuje *kolegio* jako instytut lub wydział i wymienia je obok *gimnazio* i *liceo* jako możliwą szkołę średnią, więc dla precyzji mów *universitato*, *fakultato* albo *mezlernejo*.

## Polskie szkoły po esperancku

Polski system szkolny zmieniał się w ostatnich latach, więc jego nazwy nie zawsze pokrywają się z esperanckimi. Od roku szkolnego 2017/18 szkoła podstawowa jest znów ośmioletnia, a liceum ogólnokształcące trwa cztery lata i kończy się egzaminem maturalnym. Gimnazja, do których chodziła młodzież w wieku 13–16 lat, działały w latach 1999–2019 (Wikipedia).

| Po polsku | Po esperancku | Uwaga |
|---|---|---|
| przedszkole | *infanĝardeno* | w Polsce dla dzieci od 3 lat do rozpoczęcia obowiązku szkolnego |
| szkoła podstawowa | *bazlernejo* | w Polsce ośmioletnia; do pierwszej klasy idzie się zwykle w wieku 7 lat |
| gimnazjum (1999–2019) | *mezlernejo* | opisowo, bo esperanckie *gimnazio* nie oznacza polskiego etapu |
| liceum ogólnokształcące | *liceo*, *mezlernejo* | w Polsce czteroletnie, kończy się maturą |
| szkoła wyższa, uczelnia | *supera lernejo*, *universitato* | *universitato* to uniwersytet |
| wydział | *fakultato* | |

Uwaga na *gimnazio*: w ReVo to po prostu szkoła średnia, a nie polskie gimnazjum jako etap między podstawówką a liceum. W Niemczech *Gymnasium* to ośmio- lub dziewięcioletnia szkoła średnia (Wikipedia), więc rozmówca z innego kraju usłyszy w tym słowie co innego niż Polak. O dawnym polskim gimnazjum mów opisowo, na przykład *mezlernejo*.

## Ludzie w szkole

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| uczeń, uczennica | *lernanto* | ler-NAN-to | każdy, kto się uczy; żeńska forma *lernantino* |
| student | *studento* | stu-DEN-to | ReVo: uczący się w szkole wyższej |
| kolega z klasy | *samklasano* | sam-kla-SA-no | |
| nauczyciel | *instruisto* | in-stru-IS-to | uczy zawodowo; żeńska forma *instruistino* |
| profesor | *profesoro* | pro-fe-SO-ro | nauczyciel akademicki wysokiej rangi |
| dyrektor szkoły | *lernejestro* | ler-ne-JES-tro | *lern·ej·estr·o*, „szkoła + przywódca” |
| rektor | *rektoro* | rek-TO-ro | kierownik uczelni; ReVo używa go też dla *gimnazio* |

Dwóch fałszywych przyjaciół trzeba się wystrzegać. O dziecku w szkole ReVo radzi mówić *lernanto*, nie *studento*. Polszczyzna ma tu przewagę, bo już rozróżnia „ucznia” i „studenta”: *lernanto* to uczeń, *studento* – student. Drugi fałszywy przyjaciel to *profesoro*: ReVo oznacza znaczenie z krajów romańskojęzycznych, czyli nauczyciela szkoły podstawowej lub średniej, jako mylące w skali międzynarodowej i do unikania w esperancie. Polacy znają podobny zwyczaj, bo w liceum nauczyciela potocznie nazywa się „profesorem” (Wikipedia). Po esperancku taki nauczyciel to *instruisto*, a *profesoro* to wykładowca uczelni. Więcej słów o pracy jest na stronie [zawody i praca](https://esperantopedia.org/pl/rozmowki/zawody-i-praca/).

## Przedmioty szkolne

Przedmiot szkolny to *fako* – „dział, dziedzina” wiedzy, a ReVo w przykładzie przy *fako* nazywa przedmioty szkolne ***lernofakoj***. Języki nazywa się przymiotnikiem: *la angla* – „angielski”, *la franca* – „francuski”, *la pola* – „polski”. Polak rozpozna prawie wszystkie nazwy przedmiotów, bo pochodzą z tych samych łacińskich i greckich rdzeni.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| matematyka | *matematiko* | ma-te-ma-TI-ko | |
| historia | *historio* | his-to-RI-o | |
| geografia | *geografio* | ge-o-gra-FI-o | |
| fizyka | *fiziko* | fi-ZI-ko | |
| chemia | *ĥemio*, *kemio* | che-MI-o, ke-MI-o | ReVo podaje oba; PMEG: słowa z Ĥ mają często wariant z K; *ĥ* czytamy jak polskie „ch” |
| biologia | *biologio* | bi-o-lo-GI-o | |
| język | *lingvo* | LIN-gwo | *fremda lingvo* – „język obcy” |
| literatura | *literaturo* | li-te-ra-TU-ro | |
| muzyka | *muziko* | mu-ZI-ko | |
| sztuka, plastyka | *arto* | AR-to | *desegni* – „rysować” |
| sport | *sporto* | SPOR-to | także *gimnastiko* – „gimnastyka” |

## Przybory szkolne i przyrostek -il-

PMEG opisuje przyrostek *-il-* jako „przyrząd, urządzenie, środek”: to, co stoi przed nim, wskazuje czynność. Dlatego z *skribi* – „pisać” powstaje ***skribilo***, czyli każde narzędzie do pisania. Zwykłe rdzenie, takie jak *libro*, *kajero* i *krajono*, nie biorą *-il-*.

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| książka | *libro* | LI-bro | |
| podręcznik | *lernolibro* | ler-no-LI-bro | „książka dla uczących się” |
| zeszyt | *kajero* | ka-JE-ro | |
| ołówek | *krajono* | kra-JO-no | |
| długopis, przyrząd do pisania | *skribilo* | skri-BI-lo | od *skribi* |
| gumka | *gumo*, *skrapgumo* | GU-mo, skrap-GU-mo | ReVo: jedno ze znaczeń *gumo* to *skrapgumo* |
| temperówka | *pintigilo* | pin-ti-GI-lo | od *pintigi* – „zaostrzyć” |
| linijka | *liniilo* | li-ni-I-lo | narzędzie do kreślenia linii |
| kalkulator | *kalkulilo* | kal-ku-LI-lo | od *kalkuli* |
| tablica | *skribtabulo*, *tabulo* | skrib-ta-BU-lo, ta-BU-lo | ReVo: pisze się kredą na czarnej *tabulo* |
| kreda | *kreto* | KRE-to | |
| ławka | *pupitro* | pu-PI-tro | przykład w ReVo: ławka ucznia |
| tornister, plecak szkolny | *tornistro* | tor-NIS-tro | sztywny plecak (brzmi prawie jak polski „tornister”); *dorsosako* to zwykły plecak |

## Lekcje, zadania domowe i egzaminy

| Po polsku | Esperanto | Wymowa | Uwaga |
|---|---|---|---|
| plan lekcji | *horaro* | ho-RA-ro | *lerneja horaro* – „szkolny plan lekcji” |
| lekcja | *leciono* | le-ci-O-no | część kursu |
| kurs | *kurso* | KUR-so | seria lekcji |
| zadanie domowe | *hejmtasko* | hejm-TAS-ko | |
| egzamin | *ekzameno* | ek-za-ME-no | |
| ocena | *noto* | NO-to | ReVo: znak oceny wystawianej przez nauczyciela |
| dyplom | *diplomo* | di-PLO-mo | |
| przerwa | *paŭzo* | PAŁ-zo | |

## Czasowniki: uczyć się, uczyć, egzaminować

| Esperanto | Wymowa | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|---|
| *lerni* | LER-ni | uczyć się | *Mi lernas naĝi.* – „Uczę się pływać.” |
| *instrui* | in-STRU-i | uczyć kogoś | *Mia patrino instruas la francan.* – „Moja matka uczy francuskiego.” |
| *studi* | STU-di | studiować, uczyć się pilnie | *Mia fratino studas fizikon.* – „Moja siostra studiuje fizykę.” |
| *ekzameni* | ek-za-ME-ni | egzaminować kogoś | *La instruisto ekzamenas la lernantojn.* – „Nauczyciel egzaminuje uczniów.” |
| *ekzameniĝi*, *fari ekzamenon* | ek-za-me-NI-dżi, FA-ri ek-za-ME-non | zdawać egzamin | *Morgaŭ mi ekzameniĝos.* – „Jutro zdaję egzamin.” |
| *trapasi ekzamenon* | tra-PA-si ek-za-ME-non | zdać egzamin | *Ŝi trapasis la ekzamenon.* – „Zdała egzamin.” |
| *diplomiĝi* | di-plo-MI-dżi | uzyskać dyplom, ukończyć studia | *Mia fratino diplomiĝos en Junio.* – „Moja siostra uzyska dyplom w czerwcu.” |

## Uczyć się, studiować czy uczyć: lerni, studi, instrui

ReVo definiuje *lerni* jako przyswajanie wiedzy i nawyków z nauki, sztuki, rzemiosła lub sportu, a także zdobywanie wiedzy przez doświadczenie. *Studi* to pilna praca – kursy, lektura, ćwiczenia – by zdobyć głęboką wiedzę w danej dziedzinie. *Instrui* to przekazywać wiedzę: *instrui ion al iu* albo *instrui iun pri io*.

| Po polsku | Esperanto | Komentarz |
|---|---|---|
| Uczę się esperanta. | *Mi lernas Esperanton.* | *lerni* – przyswajanie języka lub umiejętności |
| Studiuję fizykę na uniwersytecie. | *Mi studas fizikon en la universitato.* | *studi* – dziedzina jako kierunek studiów |
| Uczę esperanta. | *Mi instruas Esperanton.* | *instrui* – przekazuje wiedzę |
| Dowiedziałem się, że szkoła zostanie zamknięta. | *Mi eksciis, ke la lernejo fermiĝos.* | *ekscii* – „dowiedzieć się” |

Polskie „uczyć się” i „uczyć” mają ten sam rdzeń, a różni je tylko „się”: *lerni* to „uczyć się”, *instrui* – „uczyć kogoś”. Polskie „studiować” znaczy zarówno „być na studiach”, jak i „zgłębiać dziedzinę”, więc dobrze pasuje do *studi*. Dwa czasowniki dla uczącego się nakładają się: o języku można powiedzieć zarówno *Mi lernas Esperanton*, jak i *Mi studas Esperanton*; drugie zdanie podkreśla świadomy tok nauki. Typowe potknięcia:

| Typowy błąd | Lepiej | Powód |
|---|---|---|
| *Mi instruas Esperanton* (miało znaczyć „uczę się”) | *Mi lernas Esperanton* | *instrui* to „uczyć kogoś” |
| *Mia filino estas studento en la bazlernejo* (miało znaczyć „moja córka jest uczennicą szkoły podstawowej”) | *Mia filino estas lernanto en la bazlernejo* | *studento* to poziom uczelni |
| *Mi lernis, ke li foriris* (miało znaczyć „dowiedziałem się, że wyszedł”) | *Mi eksciis, ke li foriris* | ReVo radzi unikać *lerni* w roli „dowiedzieć się” |
| *Mi ekzamenas hodiaŭ* (miało znaczyć „mam dziś egzamin”) | *Mi ekzameniĝas hodiaŭ* albo *Mi faras ekzamenon hodiaŭ* | *ekzameni* znaczy „egzaminować kogoś” |

Polak łatwo pomyli *lerni* z *instrui*, bo po polsku dzieli je jedno małe „się”: „uczę esperanta” to *instrui*, „uczę się esperanta” to *lerni*. Błąd z *lerni* w znaczeniu „dowiedzieć się” zdarza się za to głównie anglojęzycznym (angielskie „I learned that…”), bo po polsku „dowiedzieć się” i „nauczyć się” to osobne czasowniki. Polskie „egzaminować” to dokładnie *ekzameni*: egzaminuje nauczyciel, a uczeń „zdaje egzamin”, czyli *ekzameniĝas*.

## Rozmowa o szkole

| Esperanto | Po polsku |
|---|---|
| *En kiu klaso vi estas?* | W której klasie jesteś? |
| *Kion vi studas?* | Co studiujesz? |
| *Kion vi lernas en la lernejo?* | Czego uczysz się w szkole? |
| *Kiu estas via plej ŝatata lernofako?* | Jaki jest twój ulubiony przedmiot? |
| *Mi havas ekzamenon morgaŭ.* | Jutro mam egzamin. |
| *Mi devas lerni por la ekzameno.* | Muszę uczyć się do egzaminu. |
| *Mi ricevis bonan noton pri historio.* | Dostałem dobrą ocenę z historii. |
| *Ĉu vi jam faris la hejmtaskon?* | Czy odrobiłeś już zadanie domowe? |
| *La leciono komenciĝas je la oka.* | Lekcja zaczyna się o ósmej. |
| *Dum la paŭzo ni ludas en la korto.* | Na przerwie bawimy się na podwórku. |
| *Mi iras al la lernejo per buso.* | Jadę do szkoły autobusem. |

## Słowa szkolne z części słów

| Przyrostek | Znaczenie (PMEG) | Przykłady ze szkoły |
|---|---|---|
| *-ej-* | miejsce przeznaczone do czegoś | *lernejo* – „szkoła”, *gimnastikejo* – „sala gimnastyczna” |
| *-ant-* | osoba wykonująca czynność | *lernanto* – „uczeń”, *ekzamenanto* – „egzaminujący” |
| *-ist-* | osoba często tym zajęta, może zawodowo | *instruisto* – „nauczyciel”, *ekzamenisto* – „oficjalny egzaminator” |
| *-il-* | przyrząd, środek | *skribilo* – „przyrząd do pisania”, *lernilo* – „pomoc naukowa” |

*Instruanto* to każdy, kto uczy w danej chwili, a *instruisto* uczy zawodowo; porównaj [przyrostki](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/przyrostki/), [słowotwórstwo](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/slowotworstwo/) i [imiesłowy](https://esperantopedia.org/pl/gramatyka/imieslowy/). Przyrostek *-iĝ-* „stawać się” daje *diplom·iĝ·i*, dosłownie „dojść do posiadania dyplomu”. Jeśli chcesz nauczyć się samego esperanta, zacznij od [przewodnika po nauce](https://esperantopedia.org/pl/nauka/); [strona o egzaminach](https://esperantopedia.org/pl/nauka/egzaminy/) opisuje egzaminy certyfikacyjne KER.

## Częste pytania

### Jak powiedzieć „szkoła” po esperancku?

*Lernejo*. „W szkole” to *en la lernejo*, a „do szkoły” – *al la lernejo*: *Mi estas en la lernejo*, *Mi iras al la lernejo*.

### Czym różni się lerni od studi?

*Lerni* to przyswajać wiedzę lub umiejętność: *lerni naĝi*. *Studi* to gruntownie przepracowywać dziedzinę, jak na kierunku studiów: *studi fizikon*. O języku mówi się i tak, i tak, więc zarówno *Mi lernas Esperanton*, jak i *Mi studas Esperanton* jest poprawne; *instrui* to „uczyć kogoś”.

### Czym różni się lernanto od studento?

*Lernanto* to każdy, kto się uczy, i właściwe słowo dla dziecka w szkole. *Studento* to uczący się na uczelni lub w akademii.

### Jak powiedzieć „uczę się” i „uczę” po esperancku?

„Uczę się esperanta” to *Mi lernas Esperanton*, a „uczę esperanta” – *Mi instruas Esperanton*. Po polsku różni je tylko „się”, po esperancku to dwa osobne czasowniki.

### Jak powiedzieć „mam jutro egzamin” po esperancku?

*Mi havas ekzamenon morgaŭ.* Egzamin się zdaje: *ekzameniĝi* lub *fari ekzamenon*; zdać go to *trapasi ekzamenon*.

### Jak powiedzieć „liceum” i „uczelnia” po esperancku?

Liceum to *liceo* albo ogólniej *mezlernejo*. Dla uczelni wybierz *universitato*, *fakultato* albo *supera lernejo* zależnie od znaczenia.

## Źródła

- ReVo: [lernejo, bazlernejo, mezlernejo, lernanto, lerni, lernilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/lern.html), [instrui](https://reta-vortaro.de/revo/art/instru.html), [studi](https://reta-vortaro.de/revo/art/stud.html), [studento](https://reta-vortaro.de/revo/art/studen.html), [ekzameni, ekzameno, ekzameniĝi, ekzamenisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/ekzame.html), [diplomo](https://reta-vortaro.de/revo/art/diplom.html), [klaso](https://reta-vortaro.de/revo/art/klas.html), [leciono](https://reta-vortaro.de/revo/art/lecion.html), [profesoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/profes1.html), [universitato](https://reta-vortaro.de/revo/art/univer2.html)
- ReVo: [gimnazio](https://reta-vortaro.de/revo/art/gimnaz.html), [liceo](https://reta-vortaro.de/revo/art/lice.html), [kolegio](https://reta-vortaro.de/revo/art/kolegi.html), [rektoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/rektor.html), [infanĝardeno](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxarde.html), [fako](https://reta-vortaro.de/revo/art/fak.html), [ĥemio, kemio](https://reta-vortaro.de/revo/art/hxemi.html), [matematiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/matema.html), [geografio](https://reta-vortaro.de/revo/art/geogra1.html), [historio](https://reta-vortaro.de/revo/art/histor.html), [gimnastiko, gimnastikejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gimnas1.html), [klasĉambro](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxambr.html), [fiziko](https://reta-vortaro.de/revo/art/fizik.html), [biologio](https://reta-vortaro.de/revo/art/biolog1.html), [lingvo](https://reta-vortaro.de/revo/art/lingv.html), [literaturo](https://reta-vortaro.de/revo/art/litera.html), [muziko](https://reta-vortaro.de/revo/art/muzik.html), [sporto](https://reta-vortaro.de/revo/art/sport.html), [arto](https://reta-vortaro.de/revo/art/art.html), [desegni](https://reta-vortaro.de/revo/art/desegn.html)
- ReVo: [kajero](https://reta-vortaro.de/revo/art/kajer.html), [krajono](https://reta-vortaro.de/revo/art/krajon.html), [skribilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/skrib.html), [gumo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gum.html), [tabulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/tabul.html), [kreto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kret.html), [pupitro](https://reta-vortaro.de/revo/art/pupitr.html), [liniilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/lini.html), [kalkulilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kalkul.html), [pintigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pint.html), [tornistro](https://reta-vortaro.de/revo/art/tornis.html), [dorsosako](https://reta-vortaro.de/revo/art/sak.html), [horaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/hor.html), [hejmtasko](https://reta-vortaro.de/revo/art/task.html), [noto](https://reta-vortaro.de/revo/art/not.html), [ekscii](https://reta-vortaro.de/revo/art/sci.html)
- PMEG: [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [IL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/il.html), [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [ESTR](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/estr.html), [AN](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/an.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html), [Participoj kiel O-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/o-vortoj.html), [Bazaj reguloj de elparolo](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/elparolo/bazaj_reguloj.html)
- Wikipedia (pl): [Szkoła podstawowa](https://pl.wikipedia.org/wiki/Szko%C5%82a_podstawowa), [Gimnazjum](https://pl.wikipedia.org/wiki/Gimnazjum), [Liceum ogólnokształcące](https://pl.wikipedia.org/wiki/Liceum_og%C3%B3lnokszta%C5%82c%C4%85ce), [Przedszkole](https://pl.wikipedia.org/wiki/Przedszkole), [Profesor](https://pl.wikipedia.org/wiki/Profesor)
- Wiktionary, CC BY-SA 4.0: [diplomiĝi](https://en.wiktionary.org/wiki/diplomi%C4%9Di)
- Tatoeba, CC BY 2.0 FR, użycie sprawdzone na zdaniach [#558938](https://tatoeba.org/en/sentences/show/558938), [#597790](https://tatoeba.org/en/sentences/show/597790), [#552655](https://tatoeba.org/en/sentences/show/552655), [#561521](https://tatoeba.org/en/sentences/show/561521)