# Esperanto’da belirtme durumu (-n): eksiksiz rehber

Source: https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/belirtme-durumu/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Esperanto’da -n eki nesneyi gösterir (Mi vidas la katon); ayrıca yönü, tarihi ve ölçüyü de. Kurallar, tablolar ve Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar.

Esperanto’da belirtme durumu *-n* ekidir. Başlıca görevi doğrudan nesneyi, yani fiilin etkilediği kişi ya da şeyi işaretlemektir: *Mi vidas la katon* – “Kediyi görüyorum”. Ayrıca yönü (*en la domon* – “evin içine”), tarihi (*lundon* – “pazartesi günü”) ve ölçüyü (*du horojn* – “iki saat boyunca”) gösterir.

Esperanto’da yalnızca iki durum vardır: temel biçim ve belirtme durumu; diğer bütün ilişkiler edatlarla kurulur ([kural 2](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/16-kural/)). Türkçede aynı işi yönelme (-e), bulunma (-de), ayrılma (-den) ve ilgi (-in) gibi durum ekleri görür.

PMEG bunu şöyle anlatır: Esperanto cümlesinde bir kelimenin rolünü edat ya da *-n* eki gösterir; ikisi de olmayan bir isim ise genellikle öznedir (ya da *esti*’den sonra özneyi niteler). Bu yüzden *-n*, bunu bir edatın söylemediği her yerde “bu özne değil” der: *La katon vidas la hundo* – “Köpek kediyi görüyor”; burada *la katon*, nerede durursa dursun özne olamaz.

## -n ekinin beş görevi

| Görev | Örnek | Çeviri |
|---|---|---|
| Doğrudan nesne | *Mi legas libron.* | “Kitap okuyorum.” |
| Yön (nereye) | *Ŝi iras en la parkon.* | “Parka giriyor.” |
| Zaman noktası (ne zaman) | *Ni venos lundon.* | “Pazartesi geleceğiz.” |
| Ölçü (ne kadar süre, ne kadar) | *Ĝi kostas dek eŭrojn.* | “On avro tutuyor.” |
| *Je* yerine (nadir) | *Mi ridas lian naivecon.* | “Onun saflığına gülüyorum.” |

Türkçede bu görevlerin hiçbiri tek bir ekle karşılanmaz: nesne belirtme durumuyla (yalnızca belirliyse), yön yönelme durumuyla (-e), zaman ve ölçü ise çoğu zaman ek almadan anlatılır (“pazartesi”, “on avro”).

## Hangi kelimeler -n alır

Ek, bir şeyi adlandıran ya da niteleyen kelimelere gelir, her zaman *-j* ekinden sonra:

| Kelime türü | Temel biçim | -n ile |
|---|---|---|
| İsim | *kato*, *katoj* | *katon*, *katojn* |
| Sıfat | *granda*, *grandaj* | *grandan*, *grandajn* |
| Kişi zamiri | *mi*, *li*, *ili* | *min*, *lin*, *ilin* |
| İyelik sıfatı | *mia* | *mian* |
| -u, -a, -o ile biten korelatif | *kiu*, *tia*, *tio* | *kiun*, *tian*, *tion* |
| Yer kelimesi (yalnızca yön) | *hejme*, *tie*, *kie* | *hejmen*, *tien*, *kien* |

Şunlar asla *-n* almaz: fiiller, *la* tanımlığı, edatlar, bağlaçlar, *du* ya da *tri* gibi sayılar ve *-el, -am, -om, -al, -es* ile biten korelatifler (*kiel, kiam, kiom, kial, kies*). Bu yüzden *Mi havas du katojn* – “İki kedim var”, asla *dun katojn*.

## Türkçedeki belirtme durumu ile Esperanto’daki -n

Türkçenin de bir belirtme durumu vardır, ama kullanımı farklıdır: ek (-ı, -i, -u, -ü) yalnızca belirli, yani bilinen ya da belirli bir şey olarak düşünülen nesneye gelir; belirsiz nesne ek almaz. Esperanto’da ise doğrudan nesne, belirli de olsa belirsiz de olsa her zaman *-n* alır.

| Türkçe | Esperanto | Not |
|---|---|---|
| “Kitabı okuyorum.” | *Mi legas la libron.* | Belirli nesne; Türkçede de ek var. |
| “Kitap okuyorum.” | *Mi legas libron.* | Belirsiz nesne; Türkçede ek yok, Esperanto’da *-n* var. |
| “Bir kitap okuyorum.” | *Mi legas libron.* | Aynı: belirsiz nesne de *-n* alır. |
| “Çay içiyorum.” | *Mi trinkas teon.* | Aynı. |
| “Zamanım var.” | *Mi havas tempon.* | Sahip olunan şey, *havi* fiilinin nesnesidir. |
| “Zamanım yok.” | *Mi ne havas tempon.* | Olumsuzlukta da *-n* kalır. |

Esperanto’daki kural Türkçedekinden daha basittir: *-n* ekinin gelip gelmeyeceğini belirlilik değil, kelimenin cümledeki rolü belirler. Türkçede “Zamanım var” cümlesinde “zaman” ek almaz; Esperanto’da ise *havi* nesne isteyen bir fiildir. *-n* ekini Türkçedeki yönelme durumuyla (-e, -a) da karıştırmayın: “şehre gidiyorum” için *Mi iras al la urbo* denir, *-n* konmaz (aşağıya bakın).

## 1. Doğrudan nesne

Nesne, fiilden sonra “kimi?” ya da “neyi?” sorusunu yanıtlar. *-n* onu işaretlediği için kelime sırası anlamı değiştirmeden değişebilir, tıpkı Türkçede olduğu gibi; *la katon*’u başa almak yalnızca vurguyu kaydırır. *-n* ekini *la hundon*’a taşımak ise kimin kimi ısırdığını değiştirir:

La hundo mordis la katon. | Köpek kediyi ısırdı.
La katon mordis la hundo. | Köpek kediyi ısırdı.

La kato mordis la hundon. | Kedi köpeği ısırdı.

Nesneyi niteleyen her kelime de *-n* alır: *Mi aĉetis tiun belan ruĝan aŭton.* – “O güzel kırmızı arabayı satın aldım.” Bkz. [isimler ve sıfatlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/isimler-ve-sifatlar/) ve [zamirler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/zamirler/).

### -n alamayan nesneler

Mastarlar, *ke* ile başlayan yan cümleler ve alıntılar ek almaz; rolleri zaten açıktır:

- *Mi volas dormi.* – “Uyumak istiyorum.”
- *Mi scias, ke vi venos.* – “Geleceğinizi biliyorum.”

### Selamlar ve teşekkürler

Birçok günlük kalıp *-n* ile biter: *Saluton!* – “Merhaba!”, *Dankon!* – “Teşekkürler!”, *Bonan tagon!* – “İyi günler!”, *Bonvenon!* – “Hoş geldiniz!”. Bunlar söylenmeyen bir fiilin nesnesidir: *(Mi deziras al vi) bonan tagon* – “(Size) iyi günler (dilerim)”. Türkçedeki “İyi günler” de çoğu zaman “dilerim” sözü söylenmeyen kısaltılmış bir cümledir. Daha fazlası [selamlaşma](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/selamlasma/) sayfasında.

## 2. Yön: nereye

Yer bildiren bir edattan sonra *-n*, “nerede”yi “nereye”ye çevirir:

| Konum (-n yok) | Hareket (-n var) |
|---|---|
| *en la domo* – “evin içinde” | *en la domon* – “evin içine” |
| *sur la tablo* – “masanın üstünde” | *sur la tablon* – “masanın üstüne” |
| *trans la rivero* – “nehrin karşı yakasında” | *trans la riveron* – “nehrin karşı yakasına” |
| *antaŭ la domo* – “evin önünde” | *antaŭ la domon* – “evin önüne” |

Fark önemlidir: *La kato saltas sur la tablo* – “Kedi masanın üstünde zıplıyor”, ama *La kato saltas sur la tablon* – “Kedi masanın üstüne atlıyor”. Türkçede aynı farkı bulunma durumu (“masada”) ile yönelme durumu (“masaya”) gösterir; Esperanto’da edat aynı kalır, fark *-n* ekindedir.

La kato saltas sur la tablo. | Kedi masanın üstünde zıplıyor.
La kato saltas sur la tablon. | Kedi masanın üstüne atlıyor.

Yön bildiren *-n* ekini yalnızca yer de bildirebilen edatlar alır: *en, sur, sub, antaŭ, apud, inter, trans* ve diğerleri. *Al* “-e, -a”, *el* “içinden”, *de* “-den, -dan” ve *ĝis* “…e kadar” hiçbir zaman yer bildirmez; bu yüzden arkalarından asla *-n* almaz. *Mi iras al la urbo* – “Şehre gidiyorum” denir, *al la urbon* denmez. Türkçe konuşanlar için tuzak şudur: “şehre”deki -e ekinin karşılığı olarak *-n* akla gelebilir; oysa o eke *al* karşılık gelir ve *-n* gerekmez. Yön bildiren *-n* her zaman bir yere doğru hareketi bildirir; yerden uzaklaşmayı asla bildirmez (PMEG). Tam liste [edatlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/edatlar/) sayfasındadır.

Yer zarfları ve yer korelatifleri, hiçbir edat olmadan da yön için *-n* alır: *hejmen* – “eve”, *supren* – “yukarı”, *tien* – “oraya”, *Kien vi iras?* – “Nereye gidiyorsunuz?”. Bir yer adı da aynısını yapabilir (*Mi veturos Parizon* – “Paris’e gideceğim”, Fundamento’nun *Ekzercaro*’sundan), ancak PMEG, bu çıplak *-n* ekinin pratikte neredeyse yalnızca şehir ve ülke adlarıyla, o yere girmek için kullanıldığını ve bugün çok nadir, neredeyse eskimiş olduğunu belirtir; olağan biçim *al Parizo*’dur.

Yön mecazi de olabilir; bir durum değişikliğini anlatır: *La sorĉisto ŝanĝis la princon en ranon.* – “Büyücü prensi kurbağaya dönüştürdü.”

## 3. Zaman: ne zaman

Edatsız ve *-n* ekli bir zaman ifadesi, bir şeyin ne zaman olduğunu söyler:

- *lundon* – “pazartesi günü”
- *la 5-an de Majo* – “5 Mayıs’ta”
- *ĉiun tagon* – “her gün”
- *unu tagon* – “bir gün”

Aynı anlam bir edatla da mümkündür: *en la sama tago* = *la saman tagon* – “aynı gün”. Saat için *je* kullanılır: *je la deka* – “saat onda”, *la dekan* ise ayın “onunda” demektir. Türkçede zaman ifadeleri de çoğu zaman ek almaz (“pazartesi geleceğiz”, “her gün”); bu, Esperanto’daki edatsız *-n* ekine benzer.

## 4. Ölçü: ne kadar süre, ne kadar uzak, ne kadar

*-n* ayrıca süreyi, mesafeyi, fiyatı, ağırlığı ve yaşı verir:

- *Mi dormis ok horojn.* – “Sekiz saat uyudum.”
- *Ni marŝis dek kilometrojn.* – “On kilometre yürüdük.”
- *La libro kostas dek eŭrojn.* – “Kitap on avro tutuyor.”
- *Li estas dudek jarojn aĝa.* – “Yirmi yaşında.”

Süre için *dum* – “süresince” de olur: *dum ok horoj*. Türkçede sayıdan sonra isim tekil kalır (“sekiz saat”); Esperanto’da çoğul ve *-n* gerekir: *ok horojn*.

## 5. Je yerine

14. kural, anlamsız *je* edatının yerine *-n* kullanılmasına izin verir: *Mi ridas je lia naiveco* = *Mi ridas lian naivecon*. PMEG bunun bugün oldukça nadir olduğunu, konuşanların açık bir edatı tercih ettiğini belirtir.

## -n ne zaman kullanılmaz

Hataların çoğu burada olur. Şu durumlarda *-n* koymayın:

1. **Şu fiillerden sonra: *esti*, *iĝi*, *ŝajni*.** Onlardan sonra gelen kelime özneyi niteler, nesne değildir. *Mi estas instruisto.* – “Öğretmenim.” *Ŝi iĝis kuracisto.* – “Doktor oldu.” Türkçede de buradaki kelime ek almaz (“öğretmenim”, “doktor oldu”).
2. **Özne fiilden sonra geldiğinde.** *Hieraŭ okazis grava afero.* – “Dün önemli bir şey oldu.” *Okazi* – “olmak, meydana gelmek”, *manki* – “eksik olmak”, *resti* – “kalmak” ve *aperi* – “görünmek, ortaya çıkmak” fiilleriyle özne çoğu zaman sonda durur.
3. **Çoğu edattan sonra.** *kun mia amiko* – “arkadaşımla”, *pri la libro* – “kitap hakkında”. Yalnızca yer edatından sonraki yön *-n* alır.
4. **Nesnenin sonucu ya da niteliği için.** *Mi farbis la pordon verda.* – “Kapıyı yeşile boyadım.” Karşılaştırın: *Mi farbis la verdan pordon.* – “Yeşil kapıyı boyadım.”
5. **Dolaylı nesne için.** *Al* kullanın: *Mi donis libron al ŝi.* – “Ona kitap verdim.” Türkçedeki yönelme durumu (“ona”) *al* ile karşılanır.

## Sık yapılan hatalar

| Yanlış | Doğru | Neden |
|---|---|---|
| *Mi vidas la kato.* | *Mi vidas la katon.* | Nesne *-n* ister. |
| *Mi legas libro.* | *Mi legas libron.* | Belirsiz nesne de *-n* alır; Türkçedeki “kitap okuyorum” kalıbını aktarmayın. |
| *Mi havas tempo.* | *Mi havas tempon.* | Türkçede “zamanım var” cümlesinde “zaman” ek almaz; *havi* ise nesne ister. |
| *Mi vidas bela katon.* | *Mi vidas belan katon.* | Sıfat *-n* ekini tekrarlar. |
| *Mi havas du katonj.* | *Mi havas du katojn.* | *-j*, *-n* ekinden önce gelir. |
| *Mi iras al la urbon.* | *Mi iras al la urbo.* | *Al* zaten “-e, -a” demektir. |
| *Mi estas en la domon.* | *Mi estas en la domo.* | Hareket yok, bu yüzden *-n* de yok. |
| *Okazis akcidenton.* | *Okazis akcidento.* | Özne bu, nesne değil. |
| *Mi donis ŝin libron.* | *Mi donis al ŝi libron.* | Alıcı *al* alır. |

## Belirtme durumu ve kelime sırası

Nesne *-n* taşıdığı için özne, fiil ve nesnenin altı dizilişi de dil bilgisi bakımından doğrudur: *Petro amas Marian*, *Marian amas Petro*, *Amas Petro Marian* ve benzerleri. Nötr sıra özne–fiil–nesnedir; Türkçedeki özne–nesne–fiil sırası değil.

Nesneyi başa almak vurgu katar: *Kafon mi ne trinkas, sed teon mi ŝatas.* – “Kahve içmiyorum, ama çayı severim.” *-n* nesneyi gösterdiği için Türkçedeki sırayı da (*Mi libron legas*) kullanabilirsiniz; nötr sıra yine de *Mi legas libron*’dur. Nesne *-n* alamıyorsa, örneğin yabancı bir ad, nötr sırayı koruyun. Daha fazlası: [kelime sırası](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/kelime-sirasi/).

## Hızlı kontrol: -n mi, değil mi

1. *En*, *sur*, *sub* ve benzeri bir edattan sonra bir yere doğru hareket mi var? *-n* ekleyin.
2. Fiilin nesnesi mi (*esti*, *iĝi*, *ŝajni*’den sonra değil)? Ona ve onu niteleyen her kelimeye *-n* ekleyin; nesne belirsiz de olsa.
3. Edatsız bir tarih ya da ölçü mü? *-n* ekleyin.
4. Bir edattan sonra gelen başka her şey mi? *-n* yok.

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da belirtme durumu nedir?
*-n* ekidir; isimlere, sıfatlara, zamirlere ve bazı korelatiflere eklenir. Doğrudan nesneyi, ayrıca yönü, tarihi ve ölçüyü işaretler.

### Esperanto’da selamlaşmalar neden -n ile biter?
Kısaltılmış cümlelerdir. *Bonan tagon!*, *(Mi deziras al vi) bonan tagon* – “(Size) iyi günler dilerim” sözünün yerini tutar; yani selamlaşma, söylenmeyen bir fiilin nesnesidir.

### Edatlardan sonra -n kullanılır mı?
Normalde hayır: *kun mi* – “benimle”, *al la urbo* – “şehre”. İstisna, *en*, *sur* ya da *sub* gibi bir yer edatından sonra gelen yöndür: *en la domon* – “evin içine”.

### Sıfat da -n alır mı?
Evet. Nesneyi niteleyen her sıfat, iyelik sıfatı ve korelatif *-n* alır: *Mi perdis mian novan telefonon.* – “Yeni telefonumu kaybettim.”

### Türkçede “kitap okuyorum” derken ek yok; Esperanto’da -n gerekir mi?
Evet. Türkçede belirtme durumu eki yalnızca belirli nesneye gelir (“kitabı okuyorum”), belirsizde gelmez (“kitap okuyorum”). Esperanto’da ise her doğrudan nesne *-n* alır: *Mi legas libron*, *Mi legas la libron*.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto, 2., 8., 13. ve 14. kurallar (İngilizce)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- PMEG, N ekini anlatan bölüm: [genel bakış](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/index.html), [temel kurallar](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/bazaj_reguloj.html), [nesne](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/objekto.html), [yön](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html), [zaman noktası](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html), [ölçü](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [je yerine](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/n_anstatau_je.html)
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia (İngilizce)
- [Turkish grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_grammar) – Wikipedia (İngilizce): belirli nesnede belirtme durumu, belirsiz nesnede ekin olmaması, durum ekleri
- [“Bonan matenon” and the unspoken verb](https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2022/06/corner/) – Usona Esperantisto, 2022