# Esperanto edatları: 33 resmî edat ve örnekler

Source: https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/edatlar/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Esperanto’nun 33 resmî edatı vardır ve hepsi 1905 tarihli Fundamento’dan gelir. Her birinin anlamı ve örneği; ayrıca je, yön eki -n ve ön ek olarak kullanım.

Esperanto’nun **33 resmî edatı** vardır ve hepsi *Fundamento de Esperanto*’da (1905) zaten yer alıyordu. Biçim değiştirmezler, her zaman isimlerinin önünde dururlar ve ardından gelen isim yalın durumda kalır ([16 kuralın](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/16-kural/) 8. kuralı).

Tek bir istisna vardır: yer bildiren bir edattan sonra *-n* eki, bir yere doğru hareketi gösterir. Anlamına uyan hiçbir edat yoksa Esperanto, kendi anlamı olmayan tek edat olan *je*’yi kullanır.

## Yer ve hareket edatları bir bakışta

On iki kelime, bir şeyin diğerine göre nerede olduğunu söyler; beş kelime ise hareketi anlatır: *al* “-e”, *de* “-den”, *el* “içinden dışarı”, *tra* “içinden” ve *ĝis* “-e kadar”. *Malantaŭ* “arkasında” 33’ün içinde yer almaz; *mal-* + *antaŭ* ile kurulmuştur. Aşağıdaki örnek cümlelerin hepsi PMEG’den alınmıştır.

en = içinde | Li kuŝis en la lito. | Yatakta yatıyordu.
sur = üzerinde | La libro estas sur la tablo. | Kitap masanın üstünde.
sub = altında | La lampo pendas sub la plafono. | Lamba tavanın altında asılı.
super = yukarısında | Super la komodo pendis granda pentraĵo. | Şifonyerin üstünde büyük bir tablo asılıydı.
apud = yanında | Li staris tutan horon apud la fenestro. | Bütün bir saat pencerenin yanında durdu.
ĉe = başında | Ĉe la angulo de la strato ŝi haltis. | Sokağın köşesinde durdu.
antaŭ = önünde | Antaŭ la domo staras arbo. | Evin önünde bir ağaç duruyor.
malantaŭ = arkasında | Tuj malantaŭ si ŝi aŭdis viran voĉon. | Hemen arkasında bir erkek sesi duydu.
inter = arasında | Sur la kameno inter du potoj staras fera kaldrono. | Ocağın üzerinde, iki çömleğin arasında demir bir kazan duruyor.
ĉirkaŭ = etrafında | La tero rondiras ĉirkaŭ la suno. | Dünya Güneş’in etrafında dönüyor.
trans = öte yanında | Ŝi saltis trans barilon. | Bir çitin üzerinden atladı.
ekster = dışında | Li loĝas ekster la urbo. | Şehrin dışında yaşıyor.
al = -e | Vi devas nur iri al la fonto ĉerpi akvon. | Yalnızca pınara gidip su almanız gerekiyor.
de = -den | Mi venas de la avo. | Büyükbabamın yanından geliyorum.
el = içinden dışarı | Li eliris el la dormoĉambro. | Yatak odasından çıktı.
tra = içinden geçerek | Mallarĝa vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. | Dar bir patika bu tarlanın içinden evimize çıkıyor.
ĝis = -e kadar | Li kliniĝis ĝis la tero. | Yere kadar eğildi.

## Tüm 33 edat

| Edat | Anlam | Örnek | Çeviri |
|---|---|---|---|
| *al* | -e, -e doğru; (birine) | *al la urbo; doni al Petro* | “şehre; Petro’ya vermek” |
| *anstataŭ* | yerine | *teo anstataŭ kafo* | “kahve yerine çay” |
| *antaŭ* | önünde; önce (zaman) | *antaŭ la domo; antaŭ la leciono* | “evin önünde; dersten önce” |
| *apud* | yanında, bitişiğinde | *apud la fenestro* | “pencerenin yanında” |
| *ĉe* | başında; birinin yanında, evinde | *ĉe la tablo; ĉe mi* | “masanın başında; bende, benim evimde” |
| *ĉirkaŭ* | etrafında; yaklaşık | *ĉirkaŭ la lago; ĉirkaŭ tri horoj* | “gölün etrafında; yaklaşık üç saat” |
| *da* | (miktardan sonra; Türkçede karşılığı yoktur) | *glaso da akvo* | “bir bardak su” |
| *de* | -den; -in (sahip); tarafından (eden) | *de Varsovio; la libro de Petro; amata de ĉiuj* | “Varşova’dan; Petro’nun kitabı; herkes tarafından sevilen” |
| *dum* | sırasında, boyunca | *dum la tago* | “gün boyunca” |
| *ekster* | dışında | *ekster la urbo* | “şehrin dışında” |
| *el* | içinden; -den yapılmış; -den biri | *el la domo; el ligno; unu el ni* | “evin içinden; ahşaptan; bizden biri” |
| *en* | içinde; içine (*-n* ile) | *en la ĉambro; en la ĉambron* | “odada; odaya (içeri)” |
| *ĝis* | -e kadar | *ĝis morgaŭ; ĝis la stacio* | “yarına kadar; istasyona kadar” |
| *inter* | arasında | *inter la arboj* | “ağaçların arasında” |
| *je* | sabit bir anlamı yok | *je la tria horo* | “saat üçte” |
| *kontraŭ* | karşı; karşısında | *kontraŭ la vento* | “rüzgâra karşı” |
| *krom* | hariç; ayrıca | *ĉiuj krom mi* | “benden başka herkes” |
| *kun* | ile (birlikte) | *kun amiko* | “bir arkadaşla” |
| *laŭ* | -e göre; boyunca | *laŭ mi; laŭ la rivero* | “bence; nehir boyunca” |
| *malgraŭ* | -e rağmen | *malgraŭ la pluvo* | “yağmura rağmen” |
| *per* | ile (araç), vasıtasıyla | *per krajono; per trajno* | “kalemle; trenle” |
| *po* | başına, -er/-şer | *po tri pomoj* | “üçer elma” |
| *por* | için; -mek için | *por vi; por lerni* | “sizin için; öğrenmek için” |
| *post* | sonra; arkasında | *post la leciono; post la domo* | “dersten sonra; evin arkasında” |
| *preter* | yanından (geçerek) | *preter la domo* | “evin yanından geçerek” |
| *pri* | hakkında, ilgili | *pri la vetero* | “hava durumu hakkında” |
| *pro* | yüzünden, nedeniyle | *pro la pluvo* | “yağmur yüzünden” |
| *sen* | -sız, olmadan | *sen mono* | “parasız” |
| *sub* | altında | *sub la tablo* | “masanın altında” |
| *super* | üstünde, yukarısında | *super la urbo* | “şehrin üstünde” |
| *sur* | üzerinde | *sur la tablo* | “masanın üstünde” |
| *tra* | içinden, boyunca | *tra la arbaro* | “ormanın içinden” |
| *trans* | karşısında, öte yanında | *trans la rivero* | “nehrin öte yakasında” |

*Malantaŭ* “arkasında” (*mal-* + *antaŭ*) ve *ekde* “-den itibaren” gibi kelimeler bu 33 edattan türetilmiştir ve ayrıca sayılmaz. PMEG ayrıca *far* “(bir yazar) tarafından” gibi birkaç resmî olmayan edat da sıralar. Çoğu yazar bunun yerine *fare de* kullanır.

## Türkçeyle karşılaştırma: durum ekleri ve edatlar

Türkçede ilişkiyi isme eklenen durum ekleri (evde, eve, evden) ve isimden sonra gelen edatlar ya da edat öbekleri (masanın üstünde, arkadaşımla, yarına kadar) kurar. Esperanto’da bunların hepsinin yerini, isimden **önce** gelen ve biçim değiştirmeyen bir edat tutar; isim ise yalın durumda kalır. Bu yüzden Türkçedeki sırayı çevirmeniz gerekir.

| Türkçe | Esperanto |
|---|---|
| evde | *en la domo* |
| eve | *al la domo* (içeri girerek: *en la domon*) |
| evden | *el la domo* (içinden) ya da *de la domo* |
| masanın üstünde | *sur la tablo* |
| masanın üstüne | *sur la tablon* |
| masanın altında | *sub la tablo* |
| arkadaşımla | *kun mia amiko* |
| kalemle | *per krajono* |
| bence | *laŭ mi* |
| yarına kadar | *ĝis morgaŭ* |
| yağmura rağmen | *malgraŭ la pluvo* |
| hava durumu hakkında | *pri la vetero* |
| saat sekizde | *je la oka* |

Türkçede bir fiilin hangi durum ekini alacağı kelimeye bağlıdır (köpekten korkmak, resme bakmak). Esperanto’da bu iki fiil doğrudan nesne alır: *Mi timas la hundon.* – “Köpekten korkuyorum.”; *Mi rigardas la bildon.* – “Resme bakıyorum.”

## Karıştırılan çiftler

Türkçede tek bir ekle ya da kelimeyle söylenen şeyler Esperanto’da birkaç edata bölünür. En belirgin örnek “ile / -le”dir: hem birlikteliği hem aracı karşılar, Esperanto ise ikisini ayırır.

| Türkçe | Esperanto | Örnek |
|---|---|---|
| ile / -le (birlikte) | *kun* | *Mi manĝas kun amiko.* – “Bir arkadaşımla yemek yiyorum.” |
| ile / -le (araç) | *per* | *Mi manĝas per forko.* – “Çatalla yiyorum.” |
| bir miktar + isim | *da* | *kilogramo da pomoj* – “bir kilo elma” |
| -in / -nin (sahip, köken) | *de* | *la domo de mia patro* – “babamın evi” |
| -den yapılmış (madde, grup) | *el* | *ringo el oro* – “altın yüzük” |
| için (amaç, fayda) | *por* | *Ĝi estas por vi.* – “Bu sizin için.” |
| için / yüzünden (neden) | *pro* | *Dankon pro la helpo.* – “Yardımınız için teşekkürler.” |
| boyunca (süre) | *dum* ya da *-n* | *dum du semajnoj* / *du semajnojn* – “iki hafta boyunca” |

## Je: anlamı olmayan edat

Fundamento’nun 14. kuralı, her edatın sabit bir anlamı olduğunu söyler. Hiçbiri uymuyorsa *je* kullanırsınız. En sık kullanımları (PMEG) şunlardır:

- **Saat ve bayramlar:** *je la oka* – “saat sekizde”; *je Pasko* – “Paskalya’da”.
- **Ölçü farkı:** *je unu jaro pli juna* – “bir yaş daha genç”.
- **Vücut bölümleri ve durumlar:** *kapti je la brako* – “kolundan yakalamak”; *malsana je la brusto* – “göğsünden rahatsız”.
- **Duygular ve inanç:** *kredi je Dio* – “Tanrı’ya inanmak”.

PMEG, daha kesin bir edat varken *je*’den kaçınmayı önerir. Saatler için bkz. [sayılar ve saat](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/sayilar/). Türkçede *je* kalıplarının birçoğunu bir durum eki karşılar (“saat sekizde”, “Tanrı’ya inanmak”); Esperanto’da ise bu iş için anlamsız tek bir edat vardır.

## Yön: edat + -n

Yer bildiren edatlar (*en, sur, sub, antaŭ, apud, inter, trans* ve diğerleri) bir şeyin **nerede** olduğunu söyler. İsme *-n* eklenirse **nereye** olduğunu söylerler (13. kural). Bu, [belirtme durumunun](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/belirtme-durumu/) kullanımlarından biridir.

| Konum (-n yok) | Hareket (-n ile) |
|---|---|
| *La kato saltas sur la tablo.* – “Kedi masanın üstünde zıplıyor.” | *La kato saltas sur la tablon.* – “Kedi masanın üstüne zıplıyor.” |
| *La birdo flugas en la ĉambro.* – “Kuş odada uçuyor.” | *La birdo flugas en la ĉambron.* – “Kuş odaya uçuyor.” |

Türkçede bu ayrımı bulunma (-de/-da) ve yönelme (-e/-a) durumları yapar: “odada” – “odaya”. Esperanto’da edat aynı kalır; yönü *-n* belirtir.

Yön bildiren *-n* ekini yalnızca yer de bildirebilen edatlar alır. *Al, el, de* ve *ĝis* edatları hiçbir zaman yer bildirmez; bu yüzden bunlardan sonra asla *-n* gelmez: *al la urbo*, *el la lernejo*. Yön bildiren *-n* her zaman bir yere doğru hareketi bildirir; yerden uzaklaşmayı asla bildirmez (PMEG).

## Edat yerine belirtme durumu

14. kural, çıplak *-n*’nin *je* yerine geçmesine de izin verir: *Mi ridas je lia naiveco* = *Mi ridas lian naivecon* – “Onun saflığına gülüyorum”. Bugün bu, *ridi* gibi fiillerde nadirdir. Zaman ve ölçüde ise yaygındır:

- *Mi venos lundon.* – “Pazartesi günü geleceğim.”
- *Ni restis tri tagojn.* – “Üç gün kaldık.”
- *Ĝi kostas dek eŭrojn.* – “On avro tutuyor.”

## Ön ek ve kök olarak edatlar

Edatların çoğu fiillerin önünde ön ek olarak da çalışır. Anlam, edatın anlamına yakın kalır:

| Kelime | Parçalar | Anlam |
|---|---|---|
| *alveni* | al + veni | “varmak” |
| *eliri* | el + iri | “dışarı çıkmak” |
| *eniri* | en + iri | “içeri girmek” |
| *kunlabori* | kun + labori | “iş birliği yapmak” |
| *subskribi* | sub + skribi | “imzalamak” |
| *transiri* | trans + iri | “karşıya geçmek” |
| *priskribi* | pri + skribi | “betimlemek, tanımlamak” |
| *antaŭvidi* | antaŭ + vidi | “önceden görmek” |

Sıradan dil bilgisel ekleri de alırlar: *apuda* “komşu”, *kontraŭa* “karşıt”, *antaŭe* “önceden”, *poste* “sonradan”, *kune* “birlikte”, *ĉirkaŭi* “kuşatmak”. Bütün bir öbek tek kelime olabilir: *sen hejmo* → *senhejma* “evsiz”, *inter nacioj* → *internacia* “uluslararası”. Bkz. [kelime türetme](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/kelime-turetme/) ve [ön ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/on-ekler/).

## Cümlelerde örnekler

- *La kato dormas sub la tablo.* – “Kedi masanın altında uyuyor.”
- *La kato kuris sub la tablon.* – “Kedi masanın altına koştu.”
- *Mi atendos vin antaŭ la kinejo.* – “Seni sinemanın önünde bekleyeceğim.”
- *Post la leciono ni iris al kafejo.* – “Dersten sonra bir kafeye gittik.”
- *Ŝi venas el Brazilo.* – “Brezilya’dan geliyor.”
- *Mi ricevis leteron de mia avino.* – “Büyükannemden bir mektup aldım.”
- *Ni promenis tra la arbaro.* – “Ormanın içinden yürüdük.”
- *Mi laboras ĉe granda firmao.* – “Büyük bir şirkette çalışıyorum.”
- *Li parolis pri sia vojaĝo dum la tuta vespero.* – “Bütün akşam yolculuğu hakkında konuştu.”

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da kaç edat vardır?
Esperanto’nun 33 resmî edatı vardır ve hepsi 1905 tarihli Fundamento’dan gelir. *Malantaŭ* gibi türemiş biçimler ve *far* gibi resmî olmayan kelimeler sayılmaz.

### Esperanto’da edattan sonra hangi durum gelir?
Yalın durum: *kun mia amiko*. Tek istisna, yer bildiren bir edattan sonra gelen yöndür; orada isim *-n* alır: *en la domon* “eve (içeri)”.

### kun ile per arasındaki fark nedir?
*Kun* bir kişi ya da şeyle “birlikte” demektir; *per* ise bir araç ya da yöntemle “vasıtasıyla”. *Mi skribas kun amiko per krajono* – “Bir arkadaşla birlikte kalemle yazıyorum.” Türkçede ikisi de “ile / -le” ile söylenir.

### Je ne zaman kullanılır?
Yalnızca başka hiçbir edat uymuyorsa. En sık kullanımı saatle ilgilidir: *je la tria* – “saat üçte”.

### de ile da arasındaki fark nedir?
*Da* bir miktarı, ölçülen şeye bağlar: *glaso da vino* “bir bardak şarap”. *De* ise sahibi, kökeni ya da eylemi yapanı gösterir: *la glaso de Petro* “Petro’nun bardağı”.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (8., 13., 14. kurallar)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG – Rolvortetoj (edatlar)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/index.html)
- [PMEG – Lokaj rolvortetoj (yer edatları, örnek cümlelerle)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/lokaj_rolvortetoj/index.html)
- [PMEG – Direktaj rolvortetoj (al, el, ĝis)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/direktaj_rolvortetoj/index.html)
- [PMEG – Je](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/je.html)
- [PMEG – Yön için N](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [PMEG – Afiksecaj elementoj (bileşiklerde edatlar)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/afiksecaj_elementoj/index.html)
- [PMEG – Neoficialaj vortetoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neoficialaj_vortetoj.html)
- [Wikipedia – Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar)
- [Turkish grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_grammar) – Wikipedia (İngilizce): durum ekleri ve edatlar