# Esperanto fiilleri: zamanlar, çekim ve esti

Source: https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/fiiller/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Esperanto fiillerinin altı eki (-i, -as, -is, -os, -us, -u) ve her kişi için tek biçimi vardır: mi estas, ili estas. Tablolar, kipler, -ig ve -iĝ.

Esperanto fiillerinin altı dil bilgisel eki vardır ve kişiye ya da sayıya göre değişmezler. *Mi parolas, vi parolas, ŝi parolas, ili parolas* – “konuşuyorum, konuşuyorsunuz, konuşuyor, konuşuyorlar”: her zaman için tek biçim. Düzensiz fiil yoktur, *esti* – “olmak” bile.

Türkçede fiil kişi ekini sonuna alır (gel·iyor·um, gel·iyor·sun, gel·iyor·lar). Esperanto’da kişiyi zamir gösterir ve fiil sabit kalır: *mi venas, vi venas, ili venas*. Bu yüzden Esperanto’da özne zamirini düşüremezsiniz.

## Altı dil bilgisel fiil eki

| Ek | Ad | Örnek | Çeviri |
|---|---|---|---|
| -i | mastar | *paroli* | “konuşmak” |
| -as | şimdiki zaman | *mi parolas* | “konuşuyorum, konuşurum” |
| -is | geçmiş zaman | *mi parolis* | “konuştum, konuşuyordum” |
| -os | gelecek zaman | *mi parolos* | “konuşacağım” |
| -us | şart kipi | *mi parolus* | “konuşurdum” |
| -u | emir/istek kipi | *parolu!* | “konuşun!” |

Ünlüler bir kalıbı izler: *a* şimdiki, *i* geçmiş, *o* gelecek zamandır. Aynı ünlüler [ortaçlarda](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/ortaclar/) (*-ant-*, *-int-*, *-ont-*) geri döner.

## paroli – “konuşmak” fiilinin tam çekimi

| Kişi | Şimdiki | Geçmiş | Gelecek | Şart | Emir/istek |
|---|---|---|---|---|---|
| ben | *mi parolas* | *mi parolis* | *mi parolos* | *mi parolus* | *mi parolu* |
| sen | *vi parolas* | *vi parolis* | *vi parolos* | *vi parolus* | *vi parolu* |
| o | *li, ŝi, ĝi parolas* | *li, ŝi, ĝi parolis* | *li, ŝi, ĝi parolos* | *li, ŝi, ĝi parolus* | *li, ŝi, ĝi parolu* |
| biz | *ni parolas* | *ni parolis* | *ni parolos* | *ni parolus* | *ni parolu* |
| siz | *vi parolas* | *vi parolis* | *vi parolos* | *vi parolus* | *vi parolu* |
| onlar | *ili parolas* | *ili parolis* | *ili parolos* | *ili parolus* | *ili parolu* |
| birisi, insanlar | *oni parolas* | *oni parolis* | *oni parolos* | *oni parolus* | *oni parolu* |
| **Türkçe** | konuşuyor | konuştu | konuşacak | konuşurdu | konuşsun, konuşun |

Dildeki her fiil bu tabloyu izler. Yalnızca özne değişir, bu yüzden zamir gereklidir: *parolas* tek başına kimin konuştuğunu söylemez. Bkz. [zamirler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/zamirler/). Türkçede zamir çoğu zaman düşer, çünkü kişi fiilin sonunda belli olur; Esperanto’da düşmez.

## Esti – “olmak”

| Biçim | Esperanto | Türkçe |
|---|---|---|
| mastar | *esti* | olmak |
| şimdiki zaman | *estas* | -im, -sin, -dir (ek fiil); var |
| geçmiş zaman | *estis* | -dı (idi); vardı |
| gelecek zaman | *estos* | olacak |
| şart kipi | *estus* | olurdu |
| emir/istek kipi | *estu* | ol!, olsun |
| ortaçlar | *estanta, estinta, estonta* | olan, olmuş, olacak |

- *Mi estas feliĉa.* – “Mutluyum.”
- *Ili estis hejme.* – “Evdeydiler.”
- *Estu trankvila!* – “Sakin olun!”
- *Estas tri katoj en la ĝardeno.* – “Bahçede üç kedi var.”

*Esti*’den sonra gelen kelime hiçbir zaman nesne eki *-n* almaz: *Mi estas instruisto* – “Öğretmenim”. Bkz. [belirtme durumu](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/belirtme-durumu/).

Türkçede “ben öğretmenim” gibi cümlelerde bu işi sona gelen bir kişi eki ya da ek fiil görür (-im, -sin, -dir); Esperanto’da bunun yerine ayrı bir fiil, *esti*, kullanılır. “Bahçede üç kedi var” gibi var/yok cümlelerinin karşılığı da *estas*’tır. Sahiplik ise Türkçede “var”la kurulur (“Bir kitabım var”), Esperanto’da *havi* ile: *Mi havas libron.*

## Şimdiki, geçmiş ve gelecek zaman

**-as** şu anda olanı, alışkanlıkları ve genel doğruları kapsar. Daha önce başlayıp hâlâ süren durumları da kapsar: *Mi loĝas ĉi tie tri jarojn.* – “Üç yıldır burada yaşıyorum.”

**-is** her tür geçmişi kapsar: *Mi jam manĝis.* – “Çoktan yedim.” *Hieraŭ mi laboris.* – “Dün çalıştım.”

**-os** gelecek zamandır: *Morgaŭ mi vizitos vin.* – “Yarın sizi ziyaret edeceğim.”

Dolaylı anlatımda fiil, asıl sözün zamanını korur: *Li diris, ke li volas manĝi.* – “Yemek yemek istediğini söyledi” (kelimesi kelimesine “istiyor”).

Türkçede iki şimdiki zaman vardır: -(i)yor (geliyorum) ve geniş zaman -r (gelirim). Esperanto’da ikisini de *-as* karşılar: *Mi venas.* Türkçede bunlara ek olarak görülen geçmiş zaman -dı (geldi) ile duyulan geçmiş zaman -mış (gelmiş) ayrımı da vardır; *-is* ikisini de karşılar. “Gelmiş” anlamını vermek için ek bir yapı kullanılır: *Oni diras, ke li venis.* – “Geldiğini söylüyorlar.”

## Şart kipi -us

*-us* hayal edilen ya da gerçek olmayan şeyi, zaman göndermesi olmadan anlatır. Hayal edilen bir şey hakkındaki “eğer” cümlelerinde iki bölüm de *-us* alır:

- *Se mi havus tempon, mi venus.* – “Zamanım olsa gelirdim.”
- *Mi ŝatus kafon.* – “Bir kahve isterdim.”
- *Ĉu vi povus helpi min?* – “Bana yardım edebilir misiniz?”

Gerçek olasılıklar için olağan zamanlar kullanılır: *Se pluvos, mi restos hejme.* – “Yağmur yağarsa evde kalacağım.” Esperanto iki bölümde de gelecek zamanı kullanır.

Türkçedeki “Zamanım olsa gelirdim” cümlesinde iki parça vardır: -sa (şart) ve -(i)rdi (gelirdim). Esperanto’da *se* “eğer” demektir ve iki bölüm de *-us* alır.

## Emir/istek kipi -u: emirler, dilekler, “-elim”

*-u* birinin ne istediğini, ne dilediğini ya da neyi emrettiğini gösterir:

- *Venu!* – “Gelin!”
- *Ni iru!* – “Gidelim!”
- *Li atendu.* – “Beklesin.”
- *Mi volas, ke vi venu.* – “Gelmenizi istiyorum.”
- *Ĉu ni iru?* – “Gidelim mi?”

Kibar “lütfen”, *bonvolu* artı mastardır: *Bonvolu sidiĝi.* – “Lütfen oturun.” Türkçedeki emir (gel, gelsin, gelin) ve istek kipi (geleyim, gelelim) *-u* ile karşılanır.

## Birleşik zamanlar, kısaca

*Esti* artı bir ortaç daha ince zaman ayrımları ve edilgen çatıyı verir:

| Biçim | Örnek | Çeviri |
|---|---|---|
| *estas* + *-inta* | *Mi estas manĝinta.* | “Yemek yedim (yemeğim bitti).” |
| *estis* + *-inta* | *Mi estis manĝinta, kiam li venis.* | “O geldiğinde ben yemiştim.” |
| *estas* + *-ita* | *La pordo estas fermita.* | “Kapı kapalı.” |
| *estis* + *-ita* + *de* | *La letero estis skribita de Anna.* | “Mektup Anna tarafından yazıldı.” |

PMEG çoğu durumda basit biçimleri kullanmayı önerir. Ayrıntılar [ortaçlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/ortaclar/) sayfasındadır.

## Geçişli ve geçişsiz: -ig- ve -iĝ-

Her fiil kökü ya geçişlidir (nesne alır) ya geçişsizdir. *Fermi* – “kapatmak” geçişlidir: *Mi fermas la pordon.* – “Kapıyı kapatıyorum.” “Kapı kapanıyor” demek için *-iĝ-* ekleyin: *La pordo fermiĝas.*

*-ig-* ters yönde çalışır ve “yaptırmak” anlamına gelir: *morti* – “ölmek” → *mortigi* – “öldürmek”. İkisi de aynı köke eklenebilir: *sidi* – “oturmak”, *sidiĝi* – “oturmak (yerine geçmek)”, *sidigi* – “oturtmak (birini)”. Daha fazlası için bkz. [son ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/son-ekler/) ve [-ig- ve -iĝ-](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/gecisli-gecissiz-fiiller/). Türkçedeki ettirgen -dır-/-t- (öl·dür·mek) ve edilgen -ıl-/-ın- (aç·ıl·mak) ekleri bu iki son eke denk gelir.

## Cümlelerde örnekler

- *Mi legas libron.* – “Kitap okuyorum.”
- *Hieraŭ mi legis la tutan tagon.* – “Dün bütün gün okudum.”
- *Morgaŭ mi legos la novan ĉapitron.* – “Yarın yeni bölümü okuyacağım.”
- *Kiam vi telefonis, mi kuiris.* – “Aradığında yemek pişiriyordum.”
- *Mi ŝatus legi pli ofte.* – “Daha sık okumak isterdim.”
- *Se mi estus vi, mi ne farus tion.* – “Senin yerinde olsam bunu yapmazdım.”
- *Legu laŭte, mi petas!* – “Yüksek sesle oku, lütfen!”
- *Ni iru al la biblioteko!* – “Kütüphaneye gidelim!”
- *Mi deziras, ke vi estu feliĉa.* – “Mutlu olmanı istiyorum.”
- *Mi ne komprenas la demandon.* – “Soruyu anlamıyorum.”

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da kaç zaman vardır?
Üç basit zaman: şimdiki *-as*, geçmiş *-is* ve gelecek *-os*. Buna şart kipi *-us*, emir/istek kipi *-u* ve mastar *-i* eklenince altı dil bilgisel ekin hepsine sahip olursunuz.

### Esperanto’da düzensiz fiil var mı?
Hayır. *Esti* – “olmak”, *havi* – “sahip olmak” ve *iri* – “gitmek” dâhil her fiil aynı altı dil bilgisel eki kullanır.

### “Gidelim” Esperanto’da nasıl denir?
*Ni* ile *-u* biçimini kullanın: *Ni iru!* – “Gidelim!”, *Ni manĝu!* – “Yiyelim!”.

### Bir fiil nasıl olumsuz yapılır?
Önüne *ne* koyun: *Mi ne komprenas.* – “Anlamıyorum.” Daha fazlası: [soru ve olumsuzluk](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/soru-ve-olumsuzluk/).

### Esperanto’da “yiyorum” gibi bir sürekli zaman var mı?
*Mi manĝas* hem “yerim” hem “yiyorum” anlamına gelir. *Mi estas manĝanta* gibi birleşik bir biçim vardır, ama nadiren gerekir.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto, 6. kural (İngilizce)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- PMEG: [Verboj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/index.html), [I-verboj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/neutrala.html), [AS](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/nun-tempo.html), [IS](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/pasinta_tempo.html), [U](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html), [US](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/imaga.html)
- PMEG: [Kunmetitaj verboformoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/kunmetitaj_verboformoj/index.html), [Nerekta parolo: verboformoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/nerekta_parolo/verboformoj.html)
- PMEG: [IG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ig.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html)
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia (İngilizce)
- [Turkish grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_grammar) – Wikipedia (İngilizce): kişi ekleri, zamanlar, ettirgen ve edilgen ekler