# Esperanto korelatifleri: 45 kelimenin tablosu

Source: https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/korelatifler/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> 45 Esperanto korelatifi (tabelvortoj) 5 başlangıç ve 9 sondan oluşur: kiu, tio, ĉiam, nenie. Türkçe anlamlı, yazdırılabilir tablo ve akılda tutma ipuçları.

Korelatifler, *kiu* – “kim”, *tie* – “orada” ve *neniam* – “asla” gibi 45 temel soru ve cevap kelimesidir. Her biri 5 başlangıçtan biriyle 9 sondan birini birleştirir, böylece 14 parça 45 kelimeyi verir. Esperanto konuşanlar bunlara *tabelvortoj* – “tablo kelimeleri” der ve hepsi 1905 tarihli Fundamento’dadır.

## Korelatiflerin tablosu

Sütunlar başlangıçları, satırlar sonları gösterir.

| Son | **ki-** (soru) | **ti-** (işaret) | **i-** (belirsiz) | **ĉi-** (her) | **neni-** (hiç) |
|---|---|---|---|---|---|
| **-o** şey | *kio* – ne | *tio* – o şey | *io* – bir şey | *ĉio* – her şey | *nenio* – hiçbir şey |
| **-u** kişi, tek tek | *kiu* – kim, hangisi | *tiu* – şu, o | *iu* – biri | *ĉiu* – herkes, her biri | *neniu* – hiç kimse, hiçbiri |
| **-a** tür, nitelik | *kia* – ne tür, nasıl bir | *tia* – öyle bir | *ia* – bir tür | *ĉia* – her türlü | *nenia* – hiçbir türlü |
| **-e** yer | *kie* – nerede | *tie* – orada | *ie* – bir yerde | *ĉie* – her yerde | *nenie* – hiçbir yerde |
| **-el** biçim, derece | *kiel* – nasıl, gibi | *tiel* – öyle, böyle | *iel* – bir şekilde | *ĉiel* – her şekilde | *neniel* – hiçbir şekilde |
| **-am** zaman | *kiam* – ne zaman | *tiam* – o zaman | *iam* – bir zaman, bir gün | *ĉiam* – her zaman | *neniam* – asla |
| **-om** miktar | *kiom* – ne kadar, kaç | *tiom* – o kadar | *iom* – biraz | *ĉiom* – hepsi, tümü | *neniom* – hiç |
| **-al** neden | *kial* – neden | *tial* – bu yüzden | *ial* – bir nedenle | *ĉial* – her nedenle | *nenial* – hiçbir nedenle |
| **-es** sahip | *kies* – kimin | *ties* – onun | *ies* – birinin | *ĉies* – herkesin | *nenies* – hiç kimsenin |

## Nasıl akılda tutulur

45 kelimeyi değil, 14 parçayı öğrenin. Sonra her korelatifi “başlangıç + son” diye okuyun: *neni-* “hiç” + *-am* “zaman” = *neniam* – “asla”.

**Başlangıçlar** Türkçedeki bildik dizilere benzer (“nerede – orada – bir yerde – her yerde – hiçbir yerde”):

- **ki-** sorar ya da bağlar: *kio* – “ne”, *kie* – “nerede”, *kiam* – “ne zaman”.
- **ti-** işaret eder: *tio* – “o şey”, *tie* – “orada”, *tiam* – “o zaman”.
- **i-** “bir …” gibi belirsizdir (*iu* – “biri”, *io* – “bir şey”), **ĉi-** “her …” gibi her şeyi kapsar (*ĉiu* – “herkes”, *ĉio* – “her şey”), **neni-** ise “hiç …” gibi yadsır (*neniu* – “hiç kimse”, *nenio* – “hiçbir şey”).

**Sonlar** daha zor kısımdır. Bu ipuçları yardımcı olur (köken değil, yalnızca anımsatıcıdır):

- **-e** yer içindir; İngilizce bilenler için: “her**e**, ther**e**, wher**e**”.
- **-es** sahip içindir; İngilizcedeki iyelik eki ’s gibi.
- **-al** neden içindir; İngilizce “caus**al**” gibi.
- **-u** bir kişi ya da tek bir öğe içindir; **-o** ise genel olarak bir şey içindir.

Bir satırı beş sütun boyunca çalışın: *kiam? – tiam – iam – ĉiam – neniam*. Soru ve cevap çoğu zaman çift gelir: *Kie?* – *Tie.* (“Nerede?” – “Orada.”) *Kiam?* – *Tiam.* (“Ne zaman?” – “O zaman.”)

## Kiu ile kio, ĉiu ile ĉiuj

*Kiu* bir kişiyi ya da gruptan bir öğeyi sorar ve bir isimden önce gelebilir: *kiu libro* – “hangi kitap”, *tiu domo* – “şu ev”. *Kio* ise genel olarak bir şeyi sorar ve tek başına durur:

- *Kio estas tio?* – “Bu ne?”
- *Kiu estas tiu?* – “O kim?”

*Ĉiu* “her, her biri” demektir ve tekildir; *ĉiuj* “hepsi, herkes” demektir ve çoğuldur:

- *Ĉiu infano ludas.* – “Her çocuk oynuyor.”
- *Ĉiuj infanoj ludas.* – “Bütün çocuklar oynuyor.”

Türkçede de “her çocuk” tekil, “bütün çocuklar” çoğul isimle gelir; Esperanto’da aynı ayrım *ĉiu infano* ve *ĉiuj infanoj* ile yapılır.

## -n ve -j ekleme

Yalnızca bazı korelatifler ek alır. *-u* ve *-a* ile bitenler, tıpkı [sıfatlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/isimler-ve-sifatlar/) gibi isimleriyle uyar. *-e, -el, -am, -om* ve *-al* ile bitenler [zarf](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/zarflar/) gibi çalışır ve değişmez; yalnızca *-e* ile bitenler yön için *-n* alır.

| Grup | -j (çoğul) | -n | Örnekler |
|---|---|---|---|
| -u | evet | evet | *kiuj, kiun, tiujn, ĉiujn* |
| -a | evet | evet | *kiaj, tian, tiajn* |
| -o | normalde hayır | evet | *kion, tion, nenion* |
| -e | hayır | yalnızca yön | *kien, tien, ĉien, nenien* |
| -el, -am, -om, -al, -es | hayır | hayır | *kiel, kiam, kiom, kial, kies* |

- *Kiun vi vidis?* – “Kimi gördünüz?”
- *Mi aĉetis tiujn librojn.* – “Şu kitapları satın aldım.”
- *Kion vi diris?* – “Ne dediniz?”
- *Kien vi iras?* – “Nereye gidiyorsunuz?” Karşılaştırın: *Kie vi estas?* – “Neredesiniz?”
- *Mi vidis neniun.* – “Kimseyi görmedim.”

*-n* kuralları başka her yerdeki gibidir: bkz. [belirtme durumu](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/belirtme-durumu/). Türkçede de “kim” ve “ne” belirtme durumu alır (“kimi”, “neyi”); Esperanto’da bunlar *kiun* ve *kion* olur.

## Ĉi tiu ve tiu ĉi: “bu”

*Ti-* kelimeleri uzaklık konusunda tarafsızdır, bu yüzden *tiu* hem “bu” hem “şu, o” anlamına gelebilir. Yakınlığı göstermek için *ĉi* ekleyin: *ĉi tiu* ya da *tiu ĉi* – “bu (buradaki)”, *ĉi tie* ya da *tie ĉi* – “burada”. İki sıra da aynı anlama gelir. Türkçede “bu / şu / o” üçlüsü yakınlığı kelimenin kendisiyle gösterir; Esperanto’da ise yakınlık *ĉi* ile eklenir.

Bunları tire olmadan iki kelime olarak yazın. Tire yalnızca onlardan yapılmış kelimelerde görülür: *ĉi-jare* – “bu yıl”, *ĉi-nokte* – “bu gece”.

## Ajn: “her … olursa olsun”

Bir korelatiften sonra gelen *ajn* “her … olursa olsun” ya da “hiç fark etmez” anlamı katar: *kiu ajn* – “her kim, herhangi biri”, *kio ajn* – “her ne”, *kie ajn* – “her nerede”, *iam ajn* – “herhangi bir zamanda”. Her zaman korelatifin hemen ardından gelir. *Nenion ajn* “kesinlikle hiçbir şey” demektir.

## Cümleleri bağlayan korelatifler

*Ki-* kelimeleri ilgi cümlelerini ve dolaylı soruları da başlatır:

- *La viro, kiu venis, estas mia patro.* – “Gelen adam babamdır.”
- *La libro, kiun mi legas, estas bona.* – “Okuduğum kitap iyi.”
- *Mi faris tion, kion vi petis.* – “İstediğinizi yaptım.”
- *Mi ne scias, kie li loĝas.* – “Nerede yaşadığını bilmiyorum.”

Türkçede ilgi cümleleri ortaçlarla kurulur (“gelen”, “okuduğum”); Esperanto’da bunların yerine *kiu* gibi bir ki- kelimesi gelir.

Bir şeyin miktarı için *da* ekleyin: *Kiom da mono vi havas?* – “Ne kadar paranız var?” *Ki-* kelimeli sorular [sorular ve olumsuzluk](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/soru-ve-olumsuzluk/) sayfasında anlatılır.

## Cümlelerde örnekler

- *Kiu estas tiu viro?* – “Şu adam kim?”
- *Kio estas en la skatolo?* – “Kutuda ne var?”
- *Kian veteron vi havas tie?* – “Orada hava nasıl?”
- *Ĉiu infano ricevis donacon.* – “Her çocuk bir hediye aldı.”
- *Ĉiuj ĝojis pri la neĝo.* – “Herkes kara sevindi.”
- *Iu frapas ĉe la pordo.* – “Biri kapıyı çalıyor.”
- *Mi serĉis la ŝlosilon ĉie, sed trovis ĝin nenie.* – “Anahtarı her yerde aradım ama hiçbir yerde bulamadım.”
- *Kiam vi alvenos, telefonu al mi.* – “Vardığında beni ara.”
- *Ĉi tiu domo estas pli granda ol tiu.* – “Bu ev şundan daha büyük.”
- *Prenu kiun ajn libron vi volas.* – “Hangi kitabı istersen onu al.”

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da kaç korelatif var?
45: beş başlangıç (*ki-, ti-, i-, ĉi-, neni-*) çarpı dokuz son (*-o, -u, -a, -e, -el, -am, -om, -al, -es*). *Ali-* “başka” ile kurulan *aliu* gibi biçimler resmî değildir ve PMEG bunlara karşı uyarır.

### Kiu ile kio arasındaki fark nedir?
*Kiu* kişiler ve birkaç öğeden biri içindir (“kim”, “hangisi”) ve bir isimden önce gelebilir. *Kio* genel olarak şeyler içindir (“ne”) ve tek başına durur.

### Ĉi tiu mu, tiu ĉi mi?
İkisi de doğrudur ve aynı anlama gelir: “bu”. *Ĉi*, korelatifin önünde ya da arkasında durabilir.

### Korelatifler -n alır mı?
*-u*, *-a* ve *-o* ile bitenler nesne olarak *-n* alır: *kiun, tian, tion*. *-e* ile bitenler yalnızca yön için alır: *tien*. Geri kalanlar hiç değişmez.

### Neden korelatif denir?
Çünkü eşleşen takımlar hâlinde gelirler: her soru kelimesinin işaret eden, belirsiz, kapsayan ve olumsuz eşleri vardır. Esperanto’da bunlara, genellikle içinde öğrenildikleri tablodan dolayı *tabelvortoj* denir.

## Kaynaklar

- PMEG: [Tabelvortoj – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html), [Postpartoj kaj finaĵoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/postpartoj_finajhoj.html), [ALI-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/ali-vortoj.html)
- PMEG: [Ĉi](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html), [Ajn](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/ajn.html), [N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [Fundamento de Esperanto](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/) – Akademio de Esperanto
- [Esperanto vocabulary](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_vocabulary) – Wikipedia (İngilizce)
- [Turkish grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_grammar) – Wikipedia (İngilizce): ortaçlarla kurulan ilgi cümleleri, belirtme durumu