# Esperanto’da tanımlık la: ne zaman kullanılır?

Source: https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/tanimlik/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Esperanto’da tek tanımlık vardır: la (“belirli”); “bir” karşılığı yoktur. Hiç değişmez: la domo, la domojn. Ne zaman kullanılır, ne zaman atlanır, l' nedir?

Esperanto’nun tek bir tanımlığı vardır: “belirli” anlamına gelen *la*. Cinsiyete, sayıya ya da duruma göre hiç değişmez: *la domo* – “ev”, *la domoj* – “evler”, *la domojn* – “evleri” (nesne olarak). Belirsiz tanımlık yoktur: *domo*, “bir ev” ya da yalnızca “ev” demektir.

[16 kuralın](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/16-kural/) 1. kuralı bunu belirler ve yeni başlayanların başlangıçta *la*’yı hiç kullanmamasına bile izin verir. Uygulamada akıcı konuşan herkes onu kullanır ve kullanımı büyük ölçüde İngilizcedeki “the”ye benzer. Türkçede belirli tanımlık olmadığı için *la*’yı doğru yerde kullanmak en çok alışkanlık isteyen noktalardan biridir.

## La ne zaman kullanılır

Dinleyen, hangi şeyden söz ettiğinizi biliyorsa *la* kullanın. PMEG anlamını “hangisini kastettiğimi biliyorsunuz” diye özetler.

| Durum | Örnek | Çeviri |
|---|---|---|
| Daha önce geçti | *Mi vidis hundon. La hundo estis nigra.* | “Bir köpek gördüm. Köpek siyahtı.” |
| Durumdan anlaşılıyor | *Mi luis aŭton, sed la radio ne funkciis.* | “Bir araba kiraladım ama radyosu çalışmıyordu.” |
| Cümlede tanımlanmış | *la ĉapelo de mia patro* | “babamın şapkası” |
| Yalnızca bir tane var | *la suno, la ĉielo* | “güneş, gökyüzü” |
| Üstünlük derecesi | *la plej alta monto* | “en yüksek dağ” |
| *-a* ile adlandırılan diller | *la angla, la pola* | “İngilizce, Lehçe” |
| Sıradan kelimelerden oluşan adlar | *la Nigra Maro, la Alpoj* | “Karadeniz, Alpler” |

Dil adları, örneğin *la angla*, aslında *la angla lingvo* – “İngiliz dili” sözünün kısaltmasıdır; *la* bu yüzden gerekir; Türkçe için de böyledir: *la turka* – “Türkçe”.

Türkçeden gelen bir ipucu: nesne belirtme durumu eki alıyorsa (“kitabı okudum”), nesne genellikle belirlidir ve Esperanto’da *la* gerekir (*Mi legis la libron*); ek yoksa (“kitap okudum”) genellikle *libron* dersiniz. Bu yalnızca bir ipucudur, kesin kural değildir: Türkçedeki ek, “belirli” yanında “seçilmiş, belli bir” anlamını da taşıyabilir.

## La ne zaman kullanılmaz

- **Yeni ya da bilinmeyen bir şey.** *Hundo bojas.* – “Bir köpek havlıyor.”
- **Başka belirleyicilerle.** *Mia*, *tiu*, *ĉiu* ve benzeri kelimeler ismi zaten belirli kılar: *mia libro* – “benim kitabım”, *tiu domo* – “şu ev”. Asla *la mia libro* ya da *la tiu domo* denmez.
- **Çoğu özel ad.** *Petro*, *Londono*, *Japanio* ve *Esperanto*’nun kendisi: *Mi lernas Esperanton.* – “Esperanto öğreniyorum.”
- **Genel olarak şeyler.** *Mi trinkas kafon.* – “Kahve içiyorum.” Karşılaştırın: *La kafo estas varma.* – “Kahve sıcak” (söz konusu belli kahve).

İyelik sıfatı *la* ile tek başına durabilir; “benimki”, “sizinki” anlamına gelir: *Via aŭto estas ruĝa, la mia estas blua.* – “Sizin arabanız kırmızı, benimki mavi.” Bkz. [zamirler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/zamirler/).

## Bir türün tamamından söz etmek

Bir tür ya da çeşitten söz etmek için Esperanto’da üç seçenek vardır:

- *Ĉevalo estas besto.* – “At bir hayvandır.”
- *Ĉevaloj estas bestoj.* – “Atlar hayvandır.”
- *La ĉevalo estas utila besto.* – “At yararlı bir hayvandır.”

PMEG’e göre *la* olmayan biçim en yaygın olanıdır; *la* ise bütün türü bilinen tek bir birey gibi sunar ve daha resmî duyulur.

## Özel kullanımlar

- **Vücut bölümleri ve giysiler.** Sahibi belliyse *la* iyelik sıfatının yerini tutar: *Li levis la manon.* – “Elini kaldırdı.” Türkçede bunu iyelik eki gösterir (“elini”); Esperanto’da *la* yeter.
- **Bilinen bir grubun “hepsi”.** *La gastoj eksidis.* – “Konuklar oturdu” (hepsi).
- **Kral adları.** *La* addan sonra gelir: *Karolo la Granda* – “Büyük Karl”.

## Kısa biçim l'

16. kural, *la* yerine *l'* yazmaya izin verir. PMEG bunu yalnızca ünlüyle biten bir edattan sonra önerir: *de*, *pri*, *tra* ya da *je*: *de l' mondo* – “dünyanın”, *pri l' amo* – “aşk hakkında”.

Ayrı bir kelime olarak yazılır ama edatla birlikte tek bir birim olarak söylenir. Şiir ve şarkılar dışında *l'* seyrektir, konuşmada ise hemen hiç duyulmaz.

## Türkçe ile karşılaştırma

| Konu | Türkçe | Esperanto |
|---|---|---|
| Belirli tanımlık | yok | *la* |
| Belirsiz tanımlık | “bir” (çoğu zaman gerekmez) | yok: *libro* – “bir kitap” |
| Dil adları | “Türkçe” | *la turka* |
| Vücut bölümleri | “elini” (iyelik eki) | *la mano* yaygındır |
| Ülke adları | “Hollanda” | *Nederlando*, tanımlıksız |
| Durum ve sayı | isim değişir (evler, evleri) | *la* değişmez: *la domojn* |

Türkçedeki “bir” bazen belirsizlik, bazen “bir tane” anlamı taşır. Esperanto’da birincisi için hiçbir şey eklenmez; “bir tane” ya da “belli ama tanımadığım biri” vurgusu gerektiğinde *unu* veya *iu* kullanılır: *Iu viro telefonis.* – “Bir adam telefon etti.” Bkz. [korelatifler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/korelatifler/).

## Cümlelerde örnekler

- *La suno brilas.* – “Güneş parlıyor.”
- *Mi aĉetis libron. La libro estas tre interesa.* – “Bir kitap aldım. Kitap çok ilginç.”
- *Ĉu vi vidis la ŝlosilojn?* – “Anahtarları gördün mü?”
- *Hundoj estas fidelaj bestoj.* – “Köpekler sadık hayvanlardır.”
- *La hundo estas fidela besto.* – “Köpek sadık bir hayvandır.”
- *Mi ŝatas muzikon.* – “Müziği severim.”
- *Esperanto estas facila lingvo.* – “Esperanto kolay bir dildir.”
- *La esperanta lingvo naskiĝis en 1887.* – “Esperanto dili 1887’de doğdu.”
- *Mi loĝas en la ĉefurbo de Pollando.* – “Polonya’nın başkentinde yaşıyorum.”

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da “bir” (belirsiz tanımlık) karşılığı bir kelime var mı?
Hayır. *La* olmayan bir isim belirsizdir: *libro* – “bir kitap”. “Bir tane” ya da “belli bir” vurgusu için *unu* veya *iu* kullanın.

### La çoğulda ya da belirtme durumunde değişir mi?
Hayır. *La* asla *-j* ya da *-n* almaz: *la grandajn domojn* – “büyük evleri” (nesne olarak). Yalnızca isim ve onu niteleyen sıfatlar değişir; bkz. [isimler ve sıfatlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/isimler-ve-sifatlar/).

### Esperanto’da l' ne anlama gelir?
16. kuralın izin verdiği kısaltılmış *la*’dır. Çoğunlukla şiirde ve şarkılarda, *de* ya da *pri* gibi edatlardan sonra görülür: *de l' mondo* – “dünyanın”.

### “La Esperanto” denir mi?
Hayır. *Esperanto* özel addır: *Mi parolas Esperanton.* – “Esperanto konuşuyorum.” *-a* ile kurulan dil adları tanımlık alır: *la angla* – “İngilizce”.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto, 1. ve 16. kurallar (İngilizce)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- PMEG’de *la*: [temel kurallar](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/bazaj_reguloj.html), [bireyler](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/individuajhoj.html), [bilinen şeyler](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/konateco.html), [türler](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/specoj.html), [özel kullanımlar](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/specialaj_uzoj.html), [özel adlar](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html)
- [Apostrofo: normal kullanım](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/apostrofo/normala_uzo.html) – PMEG
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia (İngilizce)
- [Turkish grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_grammar) – Wikipedia (İngilizce): “bir”, belirtme durumu, iyelik ekleri