# Esperanto zarfları: -e, yön eki -en ve temel zarflar

Source: https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/zarflar/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Esperanto zarfları -e ile biter: rapide “hızlıca”, hejme “evde”. Yön için -n eklenir (hejmen “eve”). jam, nun, tre, tro gibi temel zarflar tablosu da var.

Esperanto zarflarının çoğu bir köke **-e** eklenerek yapılır: *rapida* “hızlı” → *rapide* “hızlıca” (Fundamento’nun 7. kuralı). Yer zarfına *-n* eklemek yönü gösterir: *hejme* “evde” → *hejmen* “eve”. Otuz kadar kısa kelime – *ankaŭ, jam, nun, tre, tro* ve diğerleri – hiçbir ek almadan zarf olarak çalışır.

## -e ile zarflar

*-e* eki yalnızca sıfatlarla değil, her türden kökle çalışır.

| Kök | Başka biçim | -e ile zarf |
|---|---|---|
| *rapid-* | *rapida* “hızlı” | *rapide* “hızlıca” |
| *bon-* | *bona* “iyi” | *bone* “iyi biçimde” |
| *hejm-* | *hejmo* “ev, yuva” | *hejme* “evde” |
| *maten-* | *mateno* “sabah” | *matene* “sabahleyin” |
| *vintr-* | *vintro* “kış” | *vintre* “kışın” |
| *ekzempl-* | *ekzemplo* “örnek” | *ekzemple* “örneğin” |
| *unu* | *unua* “birinci” | *unue* “ilk olarak” |
| *antaŭ* | edat “önce” | *antaŭe* “önceden” |
| *post* | edat “sonra” | *poste* “sonradan” |
| *kun* | edat “ile” | *kune* “birlikte” |
| *kompreni* + *-ebl-* | *komprenebla* “anlaşılır” | *kompreneble* “elbette” |

Türkçede aynı kelime çoğu zaman hem sıfat hem zarf olarak kullanılır (“hızlı koşuyor”, “iyi konuşuyor”; Türk Dil Kurumu sözlüğü “hızlı” ve “iyi” kelimelerini hem sıfat hem zarf olarak verir). Esperanto’da ise ayrım ekle yapılır: sıfat *-a*, zarf *-e*. Bu yüzden “hızlı koşuyor” için *Li kuras rapide* denir, *Li kuras rapida* denmez.

Zarf bir fiili, bir sıfatı, başka bir zarfı ya da cümlenin tamamını niteleyebilir (PMEG):

- *La policano kuras rapide.* – “Polis hızlı koşuyor.”
- *Ŝi sidas hejme.* – “O evde oturuyor.”
- *Ĝi estas sufiĉe granda.* – “Yeterince büyük.”
- *Kompreneble mi iros.* – “Elbette gideceğim.”

### Öznesiz cümlelerde zarflar

Cümlenin gerçek bir öznesi yoksa Esperanto sıfat değil zarf kullanır (PMEG). Bu cümlelerde İngilizcedeki “it” gibi bir özne zamiri de yoktur.

- *Estas mallume.* – “Karanlık.”
- *Estas varme hodiaŭ.* – “Bugün sıcak.”
- *Estas bone, ke vi venas.* – “İyi ki geliyorsunuz.”
- *Kritiki estas facile.* – “Eleştirmek kolay.”

Türkçede de “Sıcak.” ya da “Karanlık.” gibi öznesiz cümleler kurulabilir; Esperanto’da bu durumda *estas* ile zarf gelir. “Hava sıcak” gibi gerçek bir özne varsa sıfat kullanılır: *La vetero estas varma.*

### Karşılaştırma

Zarflar [sıfatlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/isimler-ve-sifatlar/) gibi derece alır: *pli rapide* “daha hızlı”, *plej rapide* “en hızlı”, *malpli rapide* “daha az hızlı”. *Li kuras pli rapide ol mi* – “Benden daha hızlı koşuyor”. “…kadar” *tiel … kiel* ile söylenir: *tiel rapide kiel vi* – “sizin kadar hızlı”.

## -en ile yön

Fundamento’nun 13. kuralı: yer zarfı, bir yere doğru hareketi göstermek için *-n* alır. Bu, [belirtme durumundaki](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/belirtme-durumu/) *-n* ile aynıdır.

Mi restas hejme. | Evde kalıyorum.
Mi iras hejmen. | Eve gidiyorum.

| Nerede? | Nereye? |
|---|---|
| *hejme* “evde” | *hejmen* “eve” |
| *supre* “yukarıda” | *supren* “yukarı” |
| *malsupre* “aşağıda” | *malsupren* “aşağı” |
| *antaŭe* “önde” | *antaŭen* “ileri” |
| *dekstre* “sağda” | *dekstren* “sağa” |
| *ekstere* “dışarıda” | *eksteren* “dışarı” |
| *tie* “orada” | *tien* “oraya” |
| *kie* “nerede” | *kien* “nereye” |

- *Mi iras hejmen.* – “Eve gidiyorum.”
- *Rigardu supren!* – “Yukarı bakın!”
- *Kien vi iras?* – “Nereye gidiyorsunuz?”

Türkçede aynı ayrımı bulunma durumu (-de/-da) ile yönelme durumu (-e/-a) yapar: “evde” – “eve”, “orada” – “oraya”, “nerede” – “nereye”. Esperanto’da aynı ayrım, sona tek bir harf (*-n*) eklenerek yapılır: *-e* → *-en*.

*Tie*, *kie* ve *-e* ile biten diğer yer kelimeleri, *tiam* “o zaman” ve *kiam* “ne zaman” gibi zaman kelimeleriyle birlikte [korelatifler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/korelatifler/) grubuna girer.

## Eksiz temel zarflar

Bu kısa kelimeler resmîdir ve ek almaz. PMEG onları anlamlarına göre gruplar; aşağıdaki liste yaygın olanları kapsar.

| Kelime | Anlam | Örnek | Çeviri |
|---|---|---|---|
| *ankoraŭ* | hâlâ, henüz | *Li ankoraŭ dormas.* | “Hâlâ uyuyor.” |
| *baldaŭ* | yakında | *Ĝis baldaŭ!* | “Yakında görüşürüz!” |
| *hieraŭ* | dün | *Hieraŭ pluvis.* | “Dün yağmur yağdı.” |
| *hodiaŭ* | bugün | *Hodiaŭ estas lundo.* | “Bugün pazartesi.” |
| *morgaŭ* | yarın | *Ĝis morgaŭ!* | “Yarın görüşürüz!” |
| *jam* | zaten, çoktan | *Mi jam manĝis.* | “Çoktan yedim.” |
| *ĵus* | az önce | *Li ĵus venis.* | “Az önce geldi.” |
| *nun* | şimdi | *Kie vi estas nun?* | “Şimdi neredesiniz?” |
| *plu* | daha, artık | *Mi ne plu fumas.* | “Artık sigara içmiyorum.” |
| *tuj* | hemen | *Venu tuj!* | “Hemen gelin!” |
| *for* | uzağa, öteye | *Iru for!* | “Gidin buradan!” |
| *tre* | çok | *tre bona* | “çok iyi” |
| *tro* | fazla | *tro varma* | “fazla sıcak” |
| *pli* | daha | *pli granda* | “daha büyük” |
| *plej* | en | *la plej bona* | “en iyi” |
| *preskaŭ* | neredeyse | *preskaŭ ĉiuj* | “neredeyse herkes” |
| *apenaŭ* | zar zor | *apenaŭ videbla* | “zar zor görülebilir” |
| *almenaŭ* | en azından | *almenaŭ unu* | “en az bir” |
| *nur* | yalnızca | *nur unu* | “yalnızca bir” |
| *eĉ* | hatta, bile | *eĉ infano* | “bir çocuk bile” |
| *ankaŭ* | de, da; ayrıca | *Ankaŭ mi.* | “Ben de.” |
| *ja* | gerçekten (vurgu) | *Mi ja diris tion!* | “Bunu gerçekten söyledim!” |
| *jen* | işte, bakın | *Jen la libro.* | “İşte kitap.” |
| *do* | öyleyse, o halde | *Venu do!* | “Hadi gelin öyleyse!” |
| *tamen* | yine de, ancak | *Tamen mi iros.* | “Yine de gideceğim.” |
| *kvazaŭ* | sanki, gibi | *kvazaŭ infano* | “bir çocuk gibi” |
| *mem* | kendi, bizzat | *mi mem* | “ben kendim” |
| *ju … des* | ne kadar … o kadar | *ju pli, des pli bone* | “ne kadar çok, o kadar iyi” |
| *ne, jes* | değil, hayır; evet | *Mi ne scias.* | “Bilmiyorum.” |

Bunların birçoğu ek de alabilir: *hodiaŭa* “bugünkü”, *nuna* “şimdiki”, *tuja* “anlık”, *baldaŭa* “yaklaşan”. *Ne* ve *jes*, [sorular ve olumsuzluk](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/soru-ve-olumsuzluk/) sayfasında anlatılır.

Dikkat: Türkçedeki “ne” (hangi şey; “Ne istiyorsunuz?”) ile Esperanto’daki *ne* (“hayır, değil”) birbirine benzer ama anlamları ayrıdır; Türkçedeki “ne” soru kelimesinin karşılığı *kio*’dur. Bkz. [sık yapılan hatalar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/sik-yapilan-hatalar/).

### Konum önemlidir

*Nur, eĉ, ankaŭ* ve *tre* gibi kelimeler normalde ilgili oldukları kelimenin hemen önünde durur (PMEG). Yerlerini değiştirmek anlamı değiştirebilir:

- *Nur mi vidis lin.* – “Onu yalnızca ben gördüm.”
- *Mi vidis nur lin.* – “Yalnızca onu gördüm.”

## Cümlelerde örnekler

- *Ŝi kantas bele.* – “Güzel şarkı söylüyor.”
- *Li respondis tute ĝuste.* – “Tamamen doğru cevap verdi.”
- *Matene mi trinkas teon.* – “Sabahları çay içerim.”
- *Ni vojaĝis buse al Krakovo.* – “Krakov’a otobüsle gittik.”
- *Estas malvarme ekstere.* – “Dışarıda hava soğuk.”
- *Ni iru eksteren!* – “Dışarı çıkalım!”
- *Li ofte forgesas sian telefonon.* – “Sık sık telefonunu unutuyor.”
- *Mi preskaŭ falis.* – “Neredeyse düşüyordum.”
- *Ŝi parolas Esperanton pli flue ol mi.* – “Esperanto’yu benden daha akıcı konuşuyor.”

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da zarflar nasıl yapılır?
Köke *-e* ekleyin: *rapida* → *rapide* “hızlıca”, *mateno* → *matene* “sabahleyin”. *Jam* ve *tre* gibi birkaç temel zarf ise hiç ek almaz.

### Neden “Estas varma” değil de “Estas varme” denir?
Gerçek bir özne olmayan cümlede Esperanto zarf kullanır. *Estas varme* öznesiz “Sıcak.” demektir; *varma* ise tanımlayacağı bir isim ister: *La teo estas varma* – “Çay sıcak”.

### Hejme ile hejmen arasındaki fark nedir?
*Hejme* “evde” (bulunma yeri), *hejmen* “eve” (yön) demektir. *Mi estas hejme* – “Evdeyim”; *Mi iras hejmen* – “Eve gidiyorum”.

### “Henüz değil” ve “artık değil” nasıl denir?
“Henüz değil” *ankoraŭ ne*’dir: *Li ankoraŭ ne venis* – “Henüz gelmedi”. “Artık değil” *ne plu*’dur: *Mi ne plu fumas* – “Artık sigara içmiyorum”.

### Hodiaŭ gibi temel zarflar ek alabilir mi?
Evet. *Hodiaŭa* “bugünkü”, *nuna* “şimdiki”, *tuja* “anlık” demektir.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (7. ve 13. kurallar)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG – E-vortoj (türetilmiş zarflar)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/index.html)
- [PMEG – Uzo de E-vortoj (zarfların kullanımı)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/uzo.html)
- [PMEG – E-vortecaj vortetoj (zarf benzeri küçük kelimeler)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/index.html)
- [PMEG – Tempaj vortetoj (zaman bildiren küçük kelimeler)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/tempaj/index.html)
- [PMEG – Ankaŭ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/ankau.html)
- [PMEG – N por direkto (yön için -n)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [lernu – Adverboj](https://lernu.net/gramatiko/adverboj)
- [Turkish grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_grammar) – Wikipedia (İngilizce): sıfatların zarf olarak kullanımı, bulunma ve yönelme durumları
- [Güncel Türkçe Sözlük](https://sozluk.gov.tr/) – Türk Dil Kurumu: “iyi”, “hızlı”, “ne”