# Esperanto kuruluşları: UEA, TEJO, Akademi

Source: https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/kuruluslar/
Language: tr
Updated: 2026-10-22

> Esperanto Dünya Derneği (1908, Rotterdam), gençlik örgütü TEJO, Esperanto Akademisi, ILEI ve SAT: ne yaptıkları, kuruluş tarihleri ve Türkiye’deki örgütler.

Başlıca Esperanto kuruluşu, **28 Nisan 1908**’de Cenevre’de kurulan ve 1955’ten beri **Rotterdam**’da bulunan **Esperanto Dünya Derneği**’dir (*Universala Esperanto-Asocio*, **UEA**). Gençlik kolu, Dünya Esperanto Gençlik Örgütü **TEJO**’dur. **Esperanto Akademisi** (*Akademio de Esperanto*) dilin kendisine göz kulak olur. Bunların yanında yaklaşık 70 ulusal dernek ve onlarca uluslararası uzmanlık grubu çalışır – öğretmenler (ILEI), işçiler (SAT), Katolikler (IKUE), Protestanlar (KELI) ve birçok meslek için.

## Başlıca Esperanto kuruluşları hangileridir?

| Kuruluş | Kuruluş tarihi | Merkez | Rolü |
|---|---|---|---|
| Esperanto Dünya Derneği (UEA) | 28 Nisan 1908, Cenevre | Rotterdam, Hollanda | Başlıca uluslararası dernek: Dünya Kongresi, yayıncılık, UNESCO ve BM ile resmî ilişkiler |
| Dünya Esperanto Gençlik Örgütü (TEJO) | 14 Ağustos 1938, Groet, Hollanda (TJO adıyla) | Rotterdam | 35 yaşa kadar gençlik örgütü; Uluslararası Gençlik Kongresi’ni ve *Pasporta Servo*’yu yürütür |
| Esperanto Akademisi (*Akademio de Esperanto*) | 1905 (Dil Komitesi adıyla); bugünkü biçimi 1948’den | Uluslararası (yasal merkezi Hollanda’da) | *Fundamento*’yu korur, doğru kullanım konusunda tavsiye verir, kelime dağarcığına resmî eklemeleri onaylar |
| Uluslararası Esperanto Öğretmenleri Birliği (ILEI) | 12 Ağustos 1949, Bournemouth | Uluslararası | Öğretmen derneği; öğretim gereçleri ve eğitim |
| SAT (*Sennacieca Asocio Tutmonda*) | Ağustos 1921, Prag | Paris | Ulussuz işçi derneği; başlıca Esperanto sözlüğü *PIV*’in yayımcısı |
| IKUE (Katolik) | 1910, Paris | Roma | Uluslararası Katolik Esperantistler Birliği |
| KELI (Hristiyan, çoğunlukla Protestan) | 1911, Anvers | Uluslararası | Hristiyan Esperanto Birliği; *Dia Regno* dergisi |
| Esperantic Studies Foundation (ESF) | 1968, ABD | ABD | Araştırma ve eğitime kaynak sağlar; *lernu!* sitesi dâhil |
| E@I (Education@Internet) | 2000 (çalışma grubu); 2005’ten beri bağımsız | Slovakya | *lernu!* ve başka çevrim içi projeleri yürütür |

## Esperanto Dünya Derneği ne yapar?

**UEA**, 28 Nisan 1908’de Cenevre’de İsviçreli gazeteci **Hector Hodler**, Fransız öğretmen **Théophile Rousseau** ve başkaları tarafından kuruldu. En bilinen hizmeti hâlâ dünya çapındaki yerel irtibat kişileri, yani kendi kentlerinde ya da meslek alanlarında Esperanto konuşurlarına ve gezginlere yardım eden delegeler (*delegitoj*) ağıdır. **1955’te Rotterdam**’a taşındı ve 1962’den beri Nieuwe Binnenweg adresindeki bir binadan çalışıyor.

Bugünkü başlıca faaliyetleri:

- yıllık [Esperanto Dünya Kongresi](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/dunya-kongresi/)’ni düzenlemek;
- aylık ***Esperanto*** dergisini (1905’te kuruldu, 1908’den beri UEA’nın organı) ve kitapları yayımlamak;
- hareketi uluslararası kuruluşlarda temsil etmek – **1954 tarihli Montevideo kararından** beri resmî ilişkileri olan UNESCO ve 1998’den beri özel danışmanlık statüsüne sahip olduğu BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi (ECOSOC);
- Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni’ne (CEFR) uyumlu **KER sınavlarını** Aralık 2008’den beri yürütmek; başlangıçta Macaristan’ın devlet sınav merkezi ORIGO ile birlikte, Temmuz 2021’den beri tek başına.

**Büyüklük.** 2023’te UEA’nın 130 ülke ve bölgede **4.700 bireysel üyesi**, bağlı ulusal derneklerin üyeleri dâhil yaklaşık 12.800 üyesi vardı. 2025’te Brezilyalı **Fernando Maia Jr.** 2025–2028 dönemi için başkan seçildi.

**Kütüphane.** UEA’nın tarihî Hector Hodler Kütüphanesi (Polonya Ulusal Kütüphanesi’ne göre yaklaşık 30.000 kitap, süreli yayın yıllığı ile fotoğraf ve ses kaydı kutuları) 2023’te Varşova’daki bu kütüphaneye devredildi; küçük bir bölümü (yaklaşık %5) 2022’de Avusturya Ulusal Kütüphanesi’ne gitmişti.

## TEJO nedir?

**TEJO** (*Tutmonda Esperantista Junulara Organizo*) hareketin gençlik örgütüdür. 14 Ağustos 1938’de Hollanda’nın Groet kasabasında TJO adıyla kuruldu, bugünkü adını 1952’de aldı, 1956’da UEA’nın gençlik kolu oldu ve 2017’den beri hukuken bağımsızdır. Üst yaş sınırı 35’tir.

TEJO her yıl **Uluslararası Gençlik Kongresi**’ni (IJK) – 2026’da Katalonya’nın Tiana kasabasında – ve 1974’te 40 ev sahibinin basılı bir listesi olarak başlayan, bugün 121 ülkede 2.400’den fazla ev sahibini listeleyen konukseverlik ağı ***Pasporta Servo***’yu yürütür. Dergisi *Kontakto*’dur.

## Esperanto Akademisi ne yapar?

**Esperanto Akademisi**, dilin bağımsız danışma kuruludur; ulusal bir dilin akademisine benzer. 1905’teki ilk Dünya Kongresi’nde kurulan **Dil Komitesi**’nden (*Lingva Komitato*) doğdu; komite ve üst komisyonu 1948’de Akademi’de birleşti.

- **Üyeler:** dokuz yıllık görev süresiyle seçilen, üçte biri her üç yılda bir yenilenen en çok 45 dil uzmanı.
- **Ana görev:** dil bilgisinin ve temel kelime dağarcığının sabit temeli olan *Fundamento de Esperanto*’yu (1905) korumak.
- **Resmî Eklemeler:** kelime dağarcığına 1909’dan 2023’e **on** resmî ekleme onayladı. 24 Eylül 2023’te onaylanan onuncusu, çoğu yer ve halk adı olan 420 kök ekledi.
- **Danışmanlık:** Dil Danışmanlığı (*Lingva Konsultejo*) doğru kullanım sorularını yanıtlar.

Akademi kelime icat etmez ve reform dayatmaz; kaydeder ve tavsiye eder. Koruduğu kurallar için bkz. [Esperanto dil bilgisinin 16 kuralı](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/16-kural/).

## Öbür önemli kuruluşlar hangileridir?

1949’da kurulan **ILEI** (*Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj*) yaklaşık 70 ülkedeki Esperanto öğretmenlerini bir araya getirir. Fransız aktivist Eugène Lanti’nin 1921’de kurduğu **SAT**, sol eğilimli, “ulussuz” Esperantistleri birleştirir; bir zamanlar 6.500’den fazla üyesi vardı (1929–30) ve başlıca tek dilli sözlük olan, ilk kez 1970’te çıkan *Plena Ilustrita Vortaro*’yu (PIV) yayımlar.

**Dinî gruplar** arasında IKUE (Katolik, 1910) ve KELI (Hristiyan, 1911) var. Doktorlar, bilim insanları, demir yolu işçileri, gazeteciler, görme engelliler ve daha birçok grup için meslek dernekleri bulunur; çoğu Dünya Kongresi sırasında buluşur.

**Araştırma.** UEA’nın Dünya Dil Sorunları Araştırma ve Belgeleme Merkezi (CED, 1952), 1977’den beri (1969’dan itibaren *La Monda Lingvo-Problemo* adıyla) yayımlanan *Language Problems and Language Planning* akademik dergisini destekler.

## En eski ulusal Esperanto dernekleri hangileridir?

Etkin bir topluluğu olan ülkelerin çoğunda UEA’ya bağlı bir ulusal dernek vardır – toplam yaklaşık 70. En eski ve en büyüklerinden bazıları:

| Ülke | Dernek | Kuruluş |
|---|---|---|
| Fransa | Société pour la propagation de l’espéranto (bugünkü Espéranto-France) | 1898 – ilk ulusal dernek |
| Birleşik Krallık | British Esperanto Association (bugünkü Esperanto Association of Britain) | 1904 |
| Almanya | Alman Esperanto Birliği (*Deutscher Esperanto-Bund*) | 1906 |
| Brezilya | Brezilya Esperanto Birliği | 21 Temmuz 1907 |
| Polonya | Antoni Grabowski’nin başkanlığındaki Polonya Esperantistler Derneği (bugünkü Polonya Esperanto Birliği) | 16 Mayıs 1908 |
| Japonya | Japonya Esperanto Enstitüsü | 1919 |
| Çin | Çin Esperanto Birliği | 11 Mart 1951 |
| Amerika Birleşik Devletleri | Esperanto League of North America (bugünkü Esperanto-USA) | 1952 |

Bu toplulukların en güçlü olduğu yerler için bkz. [Esperanto nerelerde konuşuluyor](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/ulkeler/).

## Türkiye’de Esperanto örgütleri nelerdi, bugün ne var?

Türkiye’de bugün UEA’ya bağlı bir ulusal Esperanto derneği yok: Türkçe Vikipedi’ye göre 2017 itibarıyla böyle bir dernek bulunmuyordu ve Esperanto Vikipedisi’nin Asya’daki ulusal Esperanto dernekleri listesinde de Türkiye için bir dernek görünmez. Ülkenin Esperanto tarihi ise birkaç dernekle işaretlenir; ayrıntılar için bkz. [Esperanto’nun tarihi](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/tarihce/).

| Dönem | Kuruluş | Notlar |
|---|---|---|
| 1920 | *Bizantio* Esperanto Derneği | Anakreon Stamatiadis tarafından İstanbul’da kuruldu. Aynı adlı dergi 1921’den 1924’e kadar yayımlandı (1934 tarihli *Enciklopedio de Esperanto* ve Yunan Esperanto Birliği’nin tarihçesi) |
| 25 Nisan 1927 | Türk Esperanto Derneği (TEA) | 1934 tarihli *Enciklopedio de Esperanto*’ya göre bu tarihte derneğin kurulmasına resmen izin verildi (Türkçe Vikipedi de aynı kaynağa dayanır) |
| 20. yüzyılın ikinci yarısı | Türkiye Esperanto Derneği | Emekli albay Hayrettin Dural’ın İstanbul’da yönettiği dernek; ücretsiz kurslar verdi, bir sergi düzenledi. Kuruluş yılı kaynaklarda farklı verilir (Türkçe Vikipedi 1950’ler, Esperanto Vikipedisi 1970’ler). Anadolu Ajansı ve Türkçe Vikipedi, Dural’ın ölümünden sonra derneğin işlevini yitirdiğini yazar; Esperanto Vikipedisi 2003’te kapandığını söyler |
| 2009–2016 | *Mezorienta Esperanto-Kunveno* | UEA’nın MONA (Orta Doğu ve Kuzey Afrika) komisyonunun sürdürdüğü yıllık buluşma; Türkiye’de İznik (2009), Eskişehir (2010), Gaziantep (2012) ve Ürgüp’te (2016) yapıldı |
| Ocak 2016 – Aralık 2022 | *Turka Stelo* | Türk Esperantistlerinin ücretsiz aylık e-dergisi; 84 sayı, arşivi çevrim içi |

Bugün Türkiye’deki Esperantistler resmî bir derneğin çatısı altında değil, çevrim içi gruplar, dersler ve *Mezorienta* gibi uluslararası buluşmalar aracılığıyla bir araya geliyor; [Esperanto Türkiye sitesi](https://esperantoturkiye.wordpress.com/) Türk Esperantistlerin Türkçe haber, kurs ve kaynak sayfasıdır. Türkiye’de UEA’nın üye sayısını veren bir kaynak bulamadık; bu yüzden bir rakam vermiyoruz. Türkçe kaynaklar için bkz. [Esperanto öğrenin](https://esperantopedia.org/tr/ogren/).

## Sık sorulan sorular

### UEA nedir?

1908’de Cenevre’de kurulan ve Rotterdam’da bulunan Esperanto Dünya Derneği. En büyük uluslararası Esperanto kuruluşudur; Dünya Kongresi’ni düzenler ve Esperanto’yu UNESCO’da ve BM’de temsil eder.

### Doğru Esperanto’yu kim belirler?

Esperanto Akademisi, kimsenin değiştiremeyeceği *Fundamento de Esperanto*’ya (1905) dayanan yetkili tavsiyeler verir. Uygulamada iyi yazarların ve topluluğun kullanımı da dili biçimlendirir.

### Gençler için bir Esperanto örgütü var mı?

Evet. Dünya Esperanto Gençlik Örgütü TEJO 35 yaşa kadar olanlar içindir. Uluslararası Gençlik Kongresi’ni düzenler ve *Pasporta Servo* konukseverlik ağını yürütür.

### Türkiye’de Esperanto derneği var mı?

UEA’ya bağlı bir ulusal dernek yok; Türkçe Vikipedi’ye göre 2017 itibarıyla da yoktu. Tarihte birkaç dernek kuruldu (İstanbul’da Bizantio ve Türkiye Esperanto Derneği, bir de 1927’de izin verilen TEA); bugün ise Esperantistler daha çok çevrim içi gruplar ve uluslararası buluşmalar aracılığıyla bir araya geliyor.

### UEA’nın kaç üyesi var?

2023’te 130 ülke ve bölgede 4.700 bireysel üyesi, bağlı ulusal derneklerin üyeleriyle birlikte yaklaşık 12.800 üyesi vardı.

### Esperanto Birleşmiş Milletler tarafından tanınıyor mu?

Esperanto, BM’nin resmî dillerinden biri değildir. UEA’nın 1954’ten beri UNESCO ile resmî ilişkileri ve 1998’den beri BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi nezdinde özel danışmanlık statüsü vardır.

## Kaynaklar

- Wikipedia, [Universal Esperanto Association](https://en.wikipedia.org/wiki/Universal_Esperanto_Association) ve Vikipedio, [Universala Esperanto-Asocio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Universala_Esperanto-Asocio), [Centra Oficejo de UEA](https://eo.wikipedia.org/wiki/Centra_Oficejo_de_UEA)
- UEA, [dernek hakkında](https://uea.org/asocio/ghenerale), [New York ofisi ve BM](https://uea.org/asocio/novjorka_oficejo), [yönetim kurulu](https://uea.org/asocio/estraro), [kütüphane](https://uea.org/asocio/biblioteko); [Estrara Raporto 2023](https://esperantohea.hu/wp-content/uploads/2024/10/Estrara_Raporto_2023_UEA.pdf)
- Libera Folio, [“Fernando Maia estos prezidanto de UEA”](https://www.liberafolio.org/2025/06/25/fernando-maia-estos-prezidanto-de-uea/), Haziran 2025
- Wikipedia, [World Esperanto Youth Organization](https://en.wikipedia.org/wiki/World_Esperanto_Youth_Organization); [TEJO](https://www.tejo.org/en/about-tejo/)
- Esperanto Akademisi, [tüzük](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademio/index.php?title=Statuto), [tarihçe](https://www.akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj1/historio.html) ve [10. Resmî Ekleme](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/10oa.html)
- Wikipedia, [International League of Esperanto-Speaking Teachers](https://en.wikipedia.org/wiki/International_League_of_Esperanto-Speaking_Teachers); edukado.net, [KER sınavları](https://edukado.net/ekzamenoj/ker)
- Wikipedia, [Sennacieca Asocio Tutmonda](https://en.wikipedia.org/wiki/Sennacieca_Asocio_Tutmonda), [International Union of Catholic Esperantists](https://en.wikipedia.org/wiki/International_Union_of_Catholic_Esperantists), [Esperantic Studies Foundation](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperantic_Studies_Foundation)
- Wikipedia (fr), [Espéranto-France](https://fr.wikipedia.org/wiki/Esp%C3%A9ranto-France); Wikipedia (de), [Deutscher Esperanto-Bund](https://de.wikipedia.org/wiki/Deutscher_Esperanto-Bund); Wikipedia (pl), [Polski Związek Esperantystów](https://pl.wikipedia.org/wiki/Polski_Zwi%C4%85zek_Esperantyst%C3%B3w)
- UEA, [5 Temmuz 1998 tarihli basın bildirisi](https://uea.org/gk/6a1) (ECOSOC nezdinde özel danışmanlık statüsü)
- Vikipedi, [Esperanto](https://tr.wikipedia.org/wiki/Esperanto) (Türkiye’de Esperanto bölümü); Vikipedio, [Esperanto-movado en Turkio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperanto-movado_en_Turkio) (1934 tarihli *Enciklopedio de Esperanto*’dan alıntıyla), [Listo de landaj Esperanto-asocioj en Azio](https://eo.wikipedia.org/wiki/Listo_de_landaj_Esperanto-asocioj_en_Azio), [Mezorienta Esperanto-Kunveno](https://eo.wikipedia.org/wiki/Mezorienta_Esperanto-Kunveno) ve [Turka Stelo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Turka_Stelo)
- Yunan Esperanto Birliği, [Historio de la helena Esperanto-movado](https://www.esperanto.gr/?page=historiodehelenaesperantomovado) (*Bizantio*, 1920)
- [Esperanto Türkiye](https://esperantoturkiye.wordpress.com/) ve [Turka Stelo arşivi](https://turkastelo.wordpress.com/); Anadolu Ajansı, [The “language of hope”: Esperanto in Turkey](https://www.aa.com.tr/en/education/the-language-of-hope-esperanto-in-turkey/90353), 23 Aralık 2014