# Esperanto’da din ve inançlar: dinler ve bayramlar

Source: https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/din-ve-inanc/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Din religio, dua etmek preĝi, kilise preĝejo: inançlar, kutsal yerler, bayramlar ve din görevlileri için okunuşlu yaklaşık 100 Esperanto kelimesi.

Esperanto’da “din” ***religio*** (re-li-Gİ-o), “inanç” ***kredo***, “inanmak” ***kredi*** ve “dua etmek” ***preĝi*** demektir. Dinler çoğu kez *-ism-* “öğreti” ile, mensupları ise *-an-* “üye” ile adlandırılır: *kristanismo*, *kristano*. Bu kelimeler tarafsız etiketlerdir; sayfa inanç ya da inançsızlık konusunda taraf tutmaz. Okunuş rehberleri kelimeleri hecelere böler, vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir (ç = ĉ, c = ĝ, h = ĥ, ş = ŝ, y = j, u = ŭ, ts = c).

## İnanç, iman ve dua

*Kredi* bir şeye inanmak için *je* alır (*kredi je Dio* “Tanrı’ya inanmak”), bir şeyin öyle olduğuna inanmak için *ke* alır: *Mi kredas, ke vi pravas* “Haklı olduğunuza inanıyorum”.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| din | *religio* | re-li-Gİ-o | sıfat: *religia* |
| inanç, inanan | *kredo*, *kredanto* | KRE-do, kre-DAN-to | |
| iman, güven | *fido* | Fİ-do | ReVo: *kredo*’ya göre daha çok güven anlamında |
| Tanrı; tanrı, tanrıça | *Dio*; *dio*, *diino* | Dİ-o; Dİ-o, di-İ-no | tek yüce varlık için büyük harf; İslam’da tek Tanrı için *Alaho* (ReVo) |
| kutsal, aziz | *sankta*, *sanktulo* | SANK-ta, sank-TU-lo | |
| dua etmek, dua | *preĝi*, *preĝo* | PRE-ci, PRE-co | *preĝi al* “…’a dua etmek” |
| ibadet, ayin | *kulto*, *rito* | KUL-to, Rİ-to | |
| dinî ayin | *diservo* | di-SER-vo | |
| Kutsal Kitap, Kur’an, Tora | *Biblio*, *Korano*, *Torao* | bi-BLİ-o, ko-RA-no, to-RA-o | büyük harfle |
| ruh, can | *animo*, *spirito* | a-Nİ-mo, spi-Rİ-to | ikisi de “zihin” anlamına da gelir |
| peygamber, melek | *profeto*, *anĝelo* | pro-FE-to, an-CE-lo | |
| mucize, günah | *miraklo*, *peko* | mi-RA-klo, PE-ko | |
| kutsama, kutsamak | *beno*, *beni* | BE-no, BE-ni | |
| cennet (gökyüzü), cennet, cehennem | *ĉielo*, *paradizo*, *infero* | çi-E-lo, pa-ra-Dİ-zo, in-FE-ro | *ĉielo* aynı zamanda “gökyüzü” demektir |
| ruh göçü (reenkarnasyon), karma | *reenkarniĝo*, *karmo* | re-en-kar-Nİ-co, KAR-mo | ReVo: Budizm ve Hinduizm’de karma |
| oruç, oruç tutmak | *fasto*, *fasti* | FAS-to, FAS-ti | |
| kutsal yer yolculuğu, hacı | *pilgrimo*, *pilgrimanto* | pil-GRİ-mo, pil-gri-MAN-to | ReVo ikisini karıştırmamayı öğütler |
| ateist | *ateisto* | a-te-İS-to | ateizm: *ateismo*; ReVo’nun eş anlamlısı *sendiulo* “tanrısız kişi” |
| agnostik (bilinemezci) | *agnostikulo* | ag-nos-ti-KU-lo | ReVo: hiçbir felsefi ya da dinî inancı kabul etmeyen |

## Dinler ve mensupları

PMEG kalıbı gösterir: *Kristo*’dan *kristano* (mensup) ve *kristanismo* (öğreti) türer. Budizm için PMEG *budhisto* ve *budhismo*’yu tercih eder, *budhano* da kullanılır; ReVo’nun ana maddeleri *budaismo* ve *budaisto*’dur. Sıfatlar *-a* ile biter: *kristana*, *islama*, *juda*, *hinduisma*.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| Hristiyanlık, Hristiyan | *kristanismo*, *kristano* | kris-ta-NİS-mo, kris-TA-no | |
| Roma Katolik | *romkatolika*, *katoliko* | rom-ka-to-Lİ-ka, ka-to-Lİ-ko | aşağıdaki notlara bakın |
| Protestan | *protestanto* | pro-tes-TAN-to | ReVo: örn. *luterano* |
| Ortodoks Hristiyanlığı | *ortodoksa kristanismo* | or-to-DOK-sa kris-ta-NİS-mo | |
| İslam, Müslüman | *islamo*, *islamano* | i-SLA-mo, i-sla-MA-no | |
| Yahudilik, Yahudi | *judismo*, *judo* | yu-DİS-mo, YU-do | ReVo *judaismo*’yu seyrek ve kaçınılması iyi bir biçim olarak işaretler |
| Hinduizm, Hindu | *hinduismo*, *hinduo* | hin-du-İS-mo, hin-DU-o | |
| Budizm, Budist | *budhismo*, *budhisto*, *budhano* | bud-HİS-mo, bud-HİS-to, bud-HA-no | ReVo: *budaismo* |
| Şintoizm | *ŝintoismo* | şin-to-İS-mo | ReVo: *ŝintoo* da |
| Taoizm | *daŭismo*, *taoismo* | dau-İS-mo, ta-o-İS-mo | |
| Konfüçyüsçülük | *konfuceanismo* | kon-fu-tse-a-NİS-mo | PMEG: *konfuceismo* da |
| Sihizm, Sih | *sikismo*, *siko* | si-KİS-mo, Sİ-ko | Vikipedio’nun biçimleri |
| Bahai inancı, Bahai | *bahaismo*, *bahaano* | ba-ha-İS-mo, ba-ha-A-no | |

Kelime seçimi üzerine notlar:

- **Müslüman.** Bunun için *islamano* kullanın. ReVo, *mahometano*’nun (Zamenhof’un ve PIV’in kelimesi) tarafsız bağlamlarda kaçınılması gerektiğini söyler, çünkü Müslümanlar bunu saldırgan bulur.
- **İslam.** Din için *islamo* deyin; ReVo *islamismo*’yu İslami bir toplumun katı bir biçimini hedefleyen politika olarak tanımlar (Türkçede “İslamcılık”).
- **Katolik.** *Romkatolika* kesin sıfattır; ReVo, yalnızca *katolika*’nın başka kiliselerin adlarında da geçtiğini not eder.
- **Yahudi.** ReVo *judo*’yu eski İbranilerin soyundan gelen halkın ya da dininin bir üyesi olarak tanımlar. Spor ise *ĵudo*’dur (JU-do).

## İbadet yerleri

PMEG, *preĝejo*’nun geleneksel olarak çoğunlukla Hristiyan kiliseleri için kullanıldığını, ama her din için kullanılabileceğini açıklar; kesin olmak için bir sıfat ekleyin: *islama preĝejo*, *hinduisma preĝejo*.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| kilise, ibadethane | *preĝejo* | pre-CE-yo | *preĝi* + *-ej-* “yer” |
| Hristiyan kilisesi | *kirko* | KİR-ko | PMEG: çok seyrek |
| katedral (başkilise) | *katedralo* | ka-te-DRA-lo | bir piskoposun kilisesi |
| cami, minare | *moskeo*, *minareto* | mos-KE-o, mi-na-RE-to | |
| sinagog | *sinagogo* | si-na-GO-go | |
| tapınak | *templo* | TEM-plo | |
| pagoda | *pagodo* | pa-GO-do | ReVo: Asya’da bir tapınak |
| manastır | *monaĥejo* | mo-na-HE-yo | *monaĥo* + *-ej-* |
| şapel, sunak | *kapelo*, *altaro* | ka-PE-lo, al-TA-ro | |
| kutsal yer | *sanktejo* | sank-TE-yo | |

## Bayramlar ve kutsal günler

PMEG bayram adlarını özel ad sayar: büyük harf, normalde *la* yok (*Kristnasko*, *Pasko*). Tarihler takvimler arasında kaydığı için tabloda yalnızca ReVo ve Vikipedio’nun söylediği yer alır. Dilekler [dilekler ve kutlamalar](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/dilekler-ve-kutlamalar/) sayfasındadır.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| Noel | *Kristnasko* | krist-NAS-ko | ReVo: çoğu kilisede 25 Aralık; Ermenilerde 6 Ocak |
| Advent | *Advento* | ad-VEN-to | Noel’den önceki dört hafta |
| Epifani | *Epifanio* | e-pi-fa-Nİ-o | 6 Ocak |
| Büyük Perhiz | *Karesmo* | ka-RES-mo | ReVo: Büyük Perhiz’in batıdaki adı |
| Paskalya, Fısıh | *Pasko* | PAS-ko | ReVo ikisini de verir |
| Fısıh | *Pesaĥo* | pe-SA-ho | Vikipedio: *juda Pasko* da |
| Pentekost | *Pentekosto* | pen-te-KOS-to | ReVo: Yahudi ve Hristiyan bayramı |
| Yahudi yeni yılı | *Roŝ Haŝana* | roş ha-ŞA-na | Vikipedio |
| Yom Kippur | *Jomkipuro* | yom-ki-PU-ro | ReVo: tövbe günü |
| Hanuka | *Ĥanuko* | ha-NU-ko | ReVo: sekiz günlük Yahudi kış bayramı |
| Ramazan | *Ramadano* | ra-ma-DA-no | ReVo: İslami yılın dokuzuncu ayı, gün boyunca oruç |
| Ramazan Bayramı (Şeker Bayramı) | *Sukerfesto* | su-ker-FES-to | ReVo: Ramazan’ın bitiminden sonraki İslami bayram günü |
| hac | *haĝo* | HA-co | Mekke’ye yapılan kutsal yolculuk |
| Divali | *Divalo* | di-VA-lo | Vikipedio: Hindistan’ın büyük bir bayramı |
| Nevruz | *Noŭruzo* | nou-RU-zo | ReVo: İran takvimine göre yılın ilk günü, ilkbahar ekinoksunda |
| cumartesi, pazar | *sabato*, *dimanĉo* | sa-BA-to, di-MAN-ço | ReVo: Yahudiliğin ve Hristiyanlığın kutsal günü; bkz. [günler ve aylar](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/gunler-ve-aylar/) |

Ramazan ayı ve ondan sonraki bayram ReVo’da *Ramadano* ve *Sukerfesto* (kelimesi kelimesine “şeker bayramı”) olarak geçer; Türkçede bu bayram Ramazan Bayramı ya da Şeker Bayramı’dır (Vikisözlük). Kurban Bayramı için ReVo’da bir madde bulamadık, bu yüzden bir ad uydurmuyoruz.

## İnsanlar ve görevler

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| rahip, kadın rahip | *pastro*, *pastrino* | PAS-tro, pas-TRİ-no | |
| Protestan papaz | *pastoro* | pas-TO-ro | ReVo: Protestan kilisesinin *pastro*’su |
| piskopos, papa | *episkopo*, *papo* | e-pis-KO-po, PA-po | |
| keşiş, rahibe | *monaĥo*, *monaĥino* | mo-NA-ho, mo-na-Hİ-no | |
| imam, müezzin | *imamo*, *muezino* | i-MA-mo, mu-e-Zİ-no | müezzin namaz vakitlerini duyurur |
| haham | *rabeno* | ra-BE-no | |
| lama, guru | *lamao*, *guruo* | la-MA-o, gu-RU-o | ReVo: Tibet Budizmi; Hinduizm |
| vaiz, ruhban | *predikisto*, *klerikaro* | pre-di-KİS-to, kle-ri-KA-ro | |

## İnanç kelimeleri için kelime parçaları

| Kelime parçası | Anlam | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| *-ism-* | öğreti, sistem | *kristanismo* | Hristiyanlık |
| *-an-* | mensup, üye | *islamano*, *samreligiano* | Müslüman; aynı dinden kişi (PMEG) |
| *-ist-* | bir işle uğraşan kişi | *budhisto* | Budist |
| *-ej-* | yer | *preĝejo*, *monaĥejo* | kilise, manastır |
| *-ul-* | niteliği olan kişi | *sanktulo*, *sendiulo* | aziz, tanrısız kişi |
| *-in-* | dişil | *pastrino*, *diino* | kadın rahip, tanrıça |
| *-iĝ-* | olmak | *kristaniĝi*, *islamiĝi* | Hristiyan olmak, Müslüman olmak |

Din adları küçük harfle yazılır. Türkçedeki -izm ve -ist ekleri (Budizm, Budist) *-ism-* ve *-ist-* ile aynı kökenli olduğundan bu kelimeler Türkçe konuşanlara tanıdık gelir. Bkz. [son ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/son-ekler/), [ön ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/on-ekler/) ve [kelime türetme](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/kelime-turetme/).

## Cümleler

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *Mia avino preĝas ĉiutage.* | Büyükannem her gün dua eder. |
| *Ni iras al la preĝejo ĉiun dimanĉon.* | Her pazar kiliseye gideriz. |
| *Kie estas la plej proksima moskeo?* | En yakın cami nerede? |
| *Je kioma horo komenciĝas la diservo?* | Ayin saat kaçta başlıyor? |
| *Li estas ateisto, sed li respektas la kredon de aliaj.* | O bir ateist, ama başkalarının inancına saygı duyuyor. |
| *Dum Ramadano multaj islamanoj fastas de la sunleviĝo ĝis la sunsubiro.* | Ramazan boyunca birçok Müslüman gün doğumundan gün batımına kadar oruç tutar. |
| *Ĥanuko daŭras ok tagojn.* | Hanuka sekiz gün sürer. |
| *En multaj landoj oni festas Kristnaskon la 25-an de Decembro.* | Birçok ülkede Noel 25 Aralık’ta kutlanır. |

Düz nesneler *-n* alır (*festas Kristnaskon*), edatsız zaman ifadeleri de öyle (*ĉiun dimanĉon*, *ok tagojn*): bkz. [belirtme durumu](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/belirtme-durumu/).

## Esperanto ve din

Esperanto’nun kendisinin bir dini yoktur. 1905 Boulogne Bildirgesi’nden bu yana hareket onu, herkesin her amaçla kullanabileceği tarafsız bir dil olarak tanımlar. Brezilya’da Spiritistler (*spiritismo*, spi-ri-TİS-mo), Brezilya Spiritist Federasyonu 1912’de ücretsiz bir kurs açtığından beri onu desteklemiştir: bkz. [Esperanto ve Spiritizm](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/spiritizm/). Zamenhof’un eşit halklar felsefesi *homaranismo* (ho-ma-ra-NİS-mo) bilerek dilden ayrı tutuldu: bkz. [Homaranismo](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/homaranismo/).

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da “din” ve “inanıyorum” nasıl denir?

*Religio* ve *Mi kredas*. İnandığınız şey için *je* (*Mi kredas je Dio*), doğru olduğunu düşündüğünüz şey için *ke* ekleyin (*Mi kredas, ke vi pravas*).

### Esperanto’da “Hristiyanım, Müslümanım, Yahudiyim, Budistim ya da ateistim” nasıl denir?

*Mi estas kristano*, *islamano*, *judo*, *budhisto*, *hinduo* ya da *ateisto*. Bunlar sıradan isimlerdir: tanımlık ve büyük harf yok. Kadınlar isterse *-in-* ekleyebilir: *kristanino*, *judino*.

### *islamano* mu, *mahometano* mu?

*Islamano*. ReVo, *mahometano*’yu tarafsız bağlamlarda kaçınılması gereken bir biçim olarak işaretler, çünkü Müslümanlar bunu saldırgan bulur.

### *Preĝejo* ile *kirko* arasındaki fark nedir?

*Preĝejo* her türlü dua yeridir, ama geleneksel olarak bir Hristiyan kilisesi demektir. *Kirko* yalnızca Hristiyan kilisesi anlamına gelir ve çok seyrektir. Başka inançlar için *moskeo*, *sinagogo* ya da *templo* kullanın.

### Esperanto bir din midir, ya da bir dine mi bağlıdır?

Hayır. Tarafsız bir dildir ve hareket bunu 1905’ten beri söylüyor. Brezilyalı Spiritistler onu desteklemiştir; Zamenhof’un *homaranismo*’su kendi felsefesiydi, Esperanto’nun parçası değil.

## Kaynaklar

- PMEG: [ISM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ism.html), [AN](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/an.html), [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [UL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ul.html), [Majuskloj kaj minuskloj ĉe propraj nomoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/propraj_nomoj/majuskloj.html)
- ReVo: [religio](https://reta-vortaro.de/revo/art/religi.html), [kredi, kredo, kredanto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kred.html), [fido](https://reta-vortaro.de/revo/art/fid.html), [Dio, diino](https://reta-vortaro.de/revo/art/di.html), [Alaho](https://reta-vortaro.de/revo/art/alah.html), [sankta, sanktulo, sanktejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sankt.html), [preĝi, preĝejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pregx.html), [kulto](https://reta-vortaro.de/revo/art/kult.html), [rito](https://reta-vortaro.de/revo/art/rit.html), [diservo](https://reta-vortaro.de/revo/art/serv.html), [Biblio](https://reta-vortaro.de/revo/art/bibli.html), [Korano](https://reta-vortaro.de/revo/art/koran.html), [Torao](https://reta-vortaro.de/revo/art/tora.html)
- ReVo: [animo](https://reta-vortaro.de/revo/art/anim.html), [spirito, spiritismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/spirit.html), [profeto](https://reta-vortaro.de/revo/art/profet.html), [anĝelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/angxel.html), [miraklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/mirakl.html), [peko](https://reta-vortaro.de/revo/art/pek.html), [beno](https://reta-vortaro.de/revo/art/ben.html), [ĉielo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxiel1.html), [paradizo](https://reta-vortaro.de/revo/art/paradi1.html), [infero](https://reta-vortaro.de/revo/art/infer.html), [reenkarniĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/karn.html), [karmo](https://reta-vortaro.de/revo/art/karm.html), [fasto](https://reta-vortaro.de/revo/art/fast.html), [pilgrimo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pilgri.html), [ateisto, ateismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ateist.html), [agnostikulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/agnost.html)
- ReVo, dinler: [kristanismo, kristano, kristaniĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/krist.html), [katolika, katoliko](https://reta-vortaro.de/revo/art/katoli.html), [protestanto](https://reta-vortaro.de/revo/art/protes1.html), [luterano](https://reta-vortaro.de/revo/art/luter.html), [ortodoksa](https://reta-vortaro.de/revo/art/ortodo.html), [islamo, islamano, islamismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/islam.html), [mahometano](https://reta-vortaro.de/revo/art/mahome.html), [judismo, judo](https://reta-vortaro.de/revo/art/jud.html), [judaismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/judais.html), [ĵudo](https://reta-vortaro.de/revo/art/jxud.html), [hinduismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hindu.html), [budaismo, budao](https://reta-vortaro.de/revo/art/buda.html), [ŝintoismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxinto.html), [daŭismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/daux.html), [konfuceanismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/konfuce.html), [bahaismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/baha.html)
- ReVo, yerler, bayramlar, insanlar: [kirko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kirk.html), [katedralo](https://reta-vortaro.de/revo/art/katedr1.html), [moskeo](https://reta-vortaro.de/revo/art/moske.html), [minareto](https://reta-vortaro.de/revo/art/minare.html), [sinagogo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sinago.html), [templo](https://reta-vortaro.de/revo/art/templ.html), [pagodo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pagod.html), [monaĥejo, monaĥo](https://reta-vortaro.de/revo/art/monahx.html), [kapelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kapel.html), [altaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/altar.html), [Kristnasko](https://reta-vortaro.de/revo/art/krist.html), [Advento](https://reta-vortaro.de/revo/art/advent.html), [Epifanio](https://reta-vortaro.de/revo/art/epifan.html), [Karesmo](https://reta-vortaro.de/revo/art/karesm.html), [Pasko](https://reta-vortaro.de/revo/art/pask.html), [Pentekosto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pentek.html), [Jomkipuro](https://reta-vortaro.de/revo/art/jomkipur.html), [Ĥanuko](https://reta-vortaro.de/revo/art/hxanuk.html), [Ramadano](https://reta-vortaro.de/revo/art/ramadan.html), [Sukerfesto](https://reta-vortaro.de/revo/art/fest.html), [Noŭruzo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nouxruz.html), [haĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hagx.html), [sabato](https://reta-vortaro.de/revo/art/sabat.html), [dimanĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/dimanc.html), [pastro](https://reta-vortaro.de/revo/art/pastr.html), [pastoro](https://reta-vortaro.de/revo/art/pastor.html), [episkopo](https://reta-vortaro.de/revo/art/episko.html), [papo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pap.html), [imamo](https://reta-vortaro.de/revo/art/imam.html), [muezino](https://reta-vortaro.de/revo/art/muezin.html), [rabeno](https://reta-vortaro.de/revo/art/raben.html), [lamao](https://reta-vortaro.de/revo/art/lama.html), [guruo](https://reta-vortaro.de/revo/art/guru.html), [predikisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/predik.html), [klerikaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/klerik.html), [homaranismo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hom.html)
- Vikipedio: [Divalo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Divalo), [Pesaĥo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Pesa%C4%A5o), [Roŝ Haŝana](https://eo.wikipedia.org/wiki/Ro%C5%9D_Ha%C5%9Dana), [Karesmo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Karesmo), [Sikismo](https://eo.wikipedia.org/wiki/Sikismo)
- [Vikisözlük](https://tr.wiktionary.org/): Ramazan Bayramı (Şeker Bayramı)
- Akademio de Esperanto, [Deklaracio pri la Esenco de la Esperantismo](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/bulonja_deklaracio.html) (9 Ağustos 1905)