# Esperanto’da doğa kelimeleri: ağaç, nehir, dağ, gökyüzü

Source: https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/doga/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Ağaç arbo, nehir rivero, dağ monto: okunuşlu Esperanto doğa kelimeleri ve -ar-, -et-, -ej- ekleriyle orman, dere ve çayırın nasıl türetildiği.

Esperanto’da ağaç ***arbo***, nehir ***rivero***, dağ ***monto***, çiçek ***floro*** ve güneş ***suno***’dur. Doğa kelimeleri *-o* ile biten sıradan adlardır ve birkaç kelime parçası onları çoğaltır: *arbo* ile *-ar-* birlikte *arbaro* “orman”, *rivero* ile *-et-* birlikte *rivereto* “dere” verir. Okunuş sütunu vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir; vurgu her zaman sondan bir önceki hecededir (bkz. [alfabe](https://esperantopedia.org/tr/ogren/alfabe-ve-telaffuz/)).

## Manzara ve su

| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| doğa | *naturo* | na-TU-ro |
| manzara | *pejzaĝo* | pey-ZA-co |
| dağ | *monto* | MON-to |
| dağ silsilesi | *montaro* | mon-TA-ro |
| tepe | *monteto*, *altaĵo* | mon-TE-to, al-TA-jo |
| yanardağ | *vulkano* | vul-KA-no |
| vadi | *valo* | VA-lo |
| ova, düzlük | *ebenaĵo* | e-be-NA-jo |
| tarla | *kampo* | KAM-po |
| çayır | *herbejo* | her-BE-yo |
| orman | *arbaro* | ar-BA-ro |
| cangıl, tropikal orman | *ĝangalo* | can-GA-lo |
| çöl | *dezerto* | de-ZER-to |
| bataklık | *marĉo* | MAR-ço |
| patika | *pado* | PA-do |
| nehir | *rivero* | ri-VE-ro |
| dere | *rivereto* | ri-ve-RE-to |
| kaynak, pınar | *fonto* | FON-to |
| şelale | *akvofalo* | ak-vo-FA-lo |
| göl | *lago* | LA-go |
| deniz | *maro* | MA-ro |
| okyanus | *oceano* | o-tse-A-no |
| kıyı, sahil | *marbordo* | mar-BOR-do |
| plaj | *plaĝo* | PLA-co |
| kum | *sablo* | SA-blo |
| ada | *insulo* | in-SU-lo |
| takımadalar | *insularo* | in-su-LA-ro |
| buzul | *glaĉero* | gla-ÇE-ro |
| kaya | *roko* | RO-ko |

ReVo *monteto*’yu, genellikle düz ya da yuvarlak tepeli alçak ve küçük bir dağ; *altaĵo*’yu ise normal zemin seviyesinin epeyce üstüne yükselmiş yer diye tanımlar. *Kampo* öncelikle işlenen ya da işlenebilen düz arazidir; *herbejo* yabani ya da ekilmiş otun büyüdüğü yerdir. *Marĉo*, sığ ve durgun suyun altındaki çamurlu zemindir; *pado* ise yayaların, binicilerin ya da bisikletlilerin açtığı asfaltsız bir yoldur.

## Bitkiler ve ağaçlar

| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| ağaç | *arbo* | AR-bo |
| çalı, bodur ağaç | *arbusto* | ar-BUS-to |
| çiçek | *floro* | FLO-ro |
| ot, çimen | *herbo* | HER-bo |
| yaprak | *folio* | fo-Lİ-o |
| dal | *branĉo* | BRAN-ço |
| gövde | *trunko* | TRUN-ko |
| kök | *radiko* | ra-Dİ-ko |
| tomurcuk | *burĝono* | bur-CO-no |
| tohum | *semo* | SE-mo |
| meyve | *frukto* | FRUK-to |
| bitki | *vegetaĵo*, *kreskaĵo* | ve-ge-TA-jo, kres-KA-jo |
| karayosunu | *musko* | MUS-ko |
| mantar | *fungo* | FUN-go |
| gül | *rozo* | RO-zo |
| meşe | *kverko* | KVER-ko |
| çam | *pino* | Pİ-no |
| huş | *betulo* | be-TU-lo |
| söğüt | *saliko* | sa-Lİ-ko |
| elma ağacı | *pomarbo*, *pomujo* | po-MAR-bo, po-MU-yo |

ReVo *arbo*’yu, yüksek gövdesi tepede dallanan odunsu çok yıllık bitki; *arbusto*’yu ise tabandan dallanan bitki olarak tanımlar. Bir ağaç meyvesinin adıyla anılabilir: ReVo’ya göre elmanın yetiştiği ağaç *pomujo* ya da *pomarbo*’dur (Türkçedeki “elma ağacı” gibi). *Kreskaĵo* “büyüyen şey”, *vegetaĵo*’nun eş anlamlısıdır. Hayvanların kendi sayfası var: bkz. [hayvanlar](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/hayvanlar/).

## Gökyüzü, güneş ve unsurlar

| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| gökyüzü, gök | *ĉielo* | çi-E-lo |
| güneş | *suno* | SU-no |
| ay | *luno* | LU-no |
| yıldız | *stelo* | STE-lo |
| bulut | *nubo* | NU-bo |
| ufuk | *horizonto* | ho-ri-ZON-to |
| dünya, toprak, yer | *tero* | TE-ro |
| su | *akvo* | AK-vo |
| ateş | *fajro* | FAY-ro |
| hava | *aero* | a-E-ro |
| şafak | *aŭroro* | au-RO-ro |
| alaca karanlık | *krepusko* | kre-PUS-ko |
| gün doğumu | *sunleviĝo* | sun-le-Vİ-co |
| gün batımı | *sunsubiro* | sun-su-Bİ-ro |
| güneş ışığı | *sunbrilo* | sun-BRİ-lo |
| gökkuşağı | *ĉielarko* | çi-e-LAR-ko |

*Tero* üç şeyi kapsar: gezegeni, katı zemini (suyun karşıtı olarak) ve toprağı. Gezegenin bütünü için ReVo ayrıca *terglobo* “yerküre” verir. *Aŭroro* sabah alaca karanlığıdır; *krepusko* ise gün batımından sonraki ya da gün doğumundan önceki zayıf ışıktır. Yağmur, kar, rüzgâr ve mevsimler [hava durumu ve mevsimler](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/hava-durumu-ve-mevsimler/) sayfasındadır.

## Doğa kelimeleri nasıl türetilir?

| Kelime parçası | Anlamı | Örnekler |
|---|---|---|
| *-ar-* | birçok benzer şeyden oluşan grup | *arbaro* orman, *montaro* dağ silsilesi, *insularo* takımadalar, *stelaro* takımyıldız, *foliaro* yaprak örtüsü |
| *-et-* | küçük, zayıf | *monteto* tepe, *rivereto* dere, *lageto* küçük göl, *arbeto* küçük ağaç |
| *-eg-* | büyük, güçlü | *riverego* büyük, güçlü nehir, *ŝtonego* kocaman, yerinden oynamaz taş, *ventego* fırtına |
| *-ej-* | yer | *herbejo* çayır, *glaciejo* buzul (PMEG: kabaca *glaĉero*), *promenejo* gezinti yeri, *sablejo* kumluk |
| *-aĵ-* | somut bir şey | *altaĵo* yükseklik, *ebenaĵo* ova, *kreskaĵo* bitki |
| *sen-* | -siz | *sennuba* bulutsuz, *senakva* susuz |
| *pra-* | ilk, kadim | *praarbaro* kadim orman |

PMEG, *-ar-* için örnek olarak *arbo* → *arbaro*’yu kullanır ve *-ej-* ekinin bir şeyin bol bulunduğu doğal bir yeri de belirtebileceğini söyler: *herbejo*, *sablejo*, *glaciejo*. Daha fazlası [son ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/son-ekler/) ve [ön ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/on-ekler/) sayfalarında.

## Karşıtlar ve birleşik kelimeler

| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| yüksek, alçak | *alta*, *malalta* | AL-ta, mal-AL-ta |
| derin, sığ | *profunda*, *malprofunda* | pro-FUN-da, mal-pro-FUN-da |
| geniş, dar | *larĝa*, *mallarĝa* | LAR-ca, mal-LAR-ca |
| uzun, kısa | *longa*, *mallonga* | LON-ga, mal-LON-ga |
| yakın, uzak | *proksima*, *malproksima* | prok-Sİ-ma, mal-prok-Sİ-ma |
| kuru, ıslak | *seka*, *malseka* | SE-ka, mal-SE-ka |
| yükselmek, alçalmak | *leviĝi*, *malleviĝi* | le-Vİ-ci, mal-le-Vİ-ci |

Karşıt anlamı *mal-* ön eki verir ve birçok doğa kelimesi, ana kelimesi sonda olan birleşik kelimelerdir: *akvofalo* “su-düşüş”, *sunleviĝo* “güneş-yükselme”, *sunsubiro* “güneş-batma”, *ĉielarko* “gök-yay”, *marbordo* “deniz-kıyı”, *sunbrilo* “güneş-parıltı” ve *pluvarbaro* “yağmur-orman”. *Akvofalo*’da bağlayıcı bir *-o-* vardır, *sunleviĝo*’da yoktur; ne zaman kullanılacağı için bkz. [kelime türetme](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/kelime-turetme/).

## Doğa fiilleri

| Türkçe | Esperanto | Okunuş |
|---|---|---|
| büyümek (bitkiler, canlılar) | *kreski* | KRES-ki |
| çiçek açmak | *flori* | FLO-ri |
| çiçek açmaya başlamak | *ekflori* | ek-FLO-ri |
| filizlenmek, çimlenmek | *ĝermi* | CER-mi |
| akmak | *flui* | FLU-i |
| parlamak | *brili* | BRİ-li |
| doğmak (güneş, ay) | *leviĝi* | le-Vİ-ci |
| batmak (güneş, ay) | *subiri* | su-Bİ-ri |
| esmek (rüzgâr) | *blovi* | BLO-vi |
| düşmek | *fali* | FA-li |
| kurumak | *sekiĝi* | se-Kİ-ci |
| kızarmak | *ruĝiĝi* | ru-Cİ-ci |

*Kreski* nesne almaz. Bir şeyi kendiniz yetiştirmek için *kultivi* “yetiştirmek” kullanın: *Mi kultivas florojn* “Çiçek yetiştiriyorum.” ReVo *flori*’yi çiçek vermek, güneş ve yıldızlar için söylenen *subiri*’yi ise ufkun altına inmek diye tanımlar.

Doğa gezisi için birkaç fiil daha gerekir: *promeni* “gezinmek, yürüyüş yapmak”, *piediri* “yürüyerek gitmek”, *ekskursi* “gezi yapmak”, *grimpi* “tırmanmak”, *tendumi* “çadırda kalmak (kamp yapmak)”, *naĝi* “yüzmek” ve *ripozi* “dinlenmek”. Bkz. [seyahat ifadeleri](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/seyahat/).

## Cümlelerde doğa

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *Ni promenis en la arbaro.* | Ormanda yürüyüş yaptık. |
| *Ni iris en la arbaron.* | Ormana girdik. |
| *La rivero fluas al la maro.* | Nehir denize akar. |
| *Ni tendumis apud la lago.* | Gölün kenarında kamp yaptık. |
| *Kiom alta estas tiu monto?* | O dağ ne kadar yüksek? |
| *La lago estas profunda, sed la rivero estas malprofunda.* | Göl derin, ama nehir sığ. |
| *Printempe la arboj ekfloras kaj la herbo kreskas.* | İlkbaharda ağaçlar çiçek açmaya başlar ve çimen büyür. |
| *Vespere la suno subiras kaj la ĉielo ruĝiĝas.* | Akşamları güneş batar ve gökyüzü kızarır. |
| *Nokte la luno brilas, kaj ni vidas multajn stelojn.* | Geceleri ay parlar ve çok sayıda yıldız görürüz. |
| *Mi ŝatas promeni en la naturo.* | Doğada yürümeyi severim. |

İlk iki cümleyi karşılaştırın. *En la arbaro* yürüyüşün nerede olduğunu söyler; [belirtme durumu](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/belirtme-durumu/) *-n* alan *en la arbaron* ise ormana doğru hareketi gösterir (PMEG). Türkçede bu fark “ormanda” ile “ormana” gibi durum ekleriyle gösterilir. Yönü zaten *al* kelimesi gösterir; bu yüzden *al la maro* *-n* almaz.

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da “ağaç” nasıl denir?

*Arbo*, çoğulu *arboj*. Birçok ağaç bir arada *arbaro* “orman”dır, küçük ağaç *arbeto*’dur. Elma ağacı *pomarbo* ya da *pomujo*’dur.

### Esperanto’da “doğa” nasıl denir?

*Naturo*. Sıfatı *natura* “doğal”dır; *sovaĝa* ise doğaya yakın, yabani demektir.

### Esperanto’da “orman” nasıl denir?

*Arbaro*; *arbo* “ağaç” ile *-ar-* “birçok şeyden oluşan grup” ekinden gelir. Kadim orman *praarbaro*, sık tropikal orman ise *ĝangalo* ya da *pluvarbaro*’dur.

### Esperanto’da “dünya” (toprak) nasıl denir?

*Tero* gezegeni, katı zemini ve toprağı anlatır. Küre olarak gezegen için *terglobo* da denir.

### Esperanto’da “gün doğumu” ve “gün batımı” nasıl denir?

*Sunleviĝo* ve *sunsubiro*. Fiil olarak *La suno leviĝas* “Güneş doğuyor” ve *La suno subiras* “Güneş batıyor” deyin.

## Kaynaklar

- [PMEG: AR (arbo → arbaro)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ar.html), [ET](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/et.html), [EG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/eg.html), [EJ (herbejo, sablejo, glaciejo, promenejo)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html)
- [PMEG: N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [ReVo: monto, montaro, monteto](https://reta-vortaro.de/revo/art/mont.html), [valo](https://reta-vortaro.de/revo/art/val.html), [rivero, rivereto, riverego](https://reta-vortaro.de/revo/art/river.html), [lago, lageto](https://reta-vortaro.de/revo/art/lag.html), [maro](https://reta-vortaro.de/revo/art/mar.html), [insulo, insularo](https://reta-vortaro.de/revo/art/insul.html)
- [ReVo: arbo, arbaro, arbeto, praarbaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/arb.html), [arbusto](https://reta-vortaro.de/revo/art/arbust.html), [pomujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pom.html), [kampo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kamp.html), [herbo, herbejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/herb.html), [dezerto](https://reta-vortaro.de/revo/art/dezert.html), [plaĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/plagx.html)
- [ReVo: marĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/marcx.html), [ĝangalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxanga.html), [pado](https://reta-vortaro.de/revo/art/pad.html), [fonto](https://reta-vortaro.de/revo/art/font.html), [sablo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sabl.html), [glaĉero](https://reta-vortaro.de/revo/art/glacxer.html), [glaciejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/glaci.html)
- [ReVo: folio](https://reta-vortaro.de/revo/art/foli.html), [branĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/brancx.html), [radiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/radik.html), [kverko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kverk.html), [pino](https://reta-vortaro.de/revo/art/pin.html), [rozo](https://reta-vortaro.de/revo/art/roz.html), [betulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/betul.html), [saliko](https://reta-vortaro.de/revo/art/salik.html)
- [ReVo: suno, sunsubiro](https://reta-vortaro.de/revo/art/sun.html), [luno](https://reta-vortaro.de/revo/art/lun.html), [stelo, stelaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/stel.html), [ĉielo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxiel1.html), [nubo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nub.html), [tero, terglobo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ter.html), [aŭroro](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxror.html), [krepusko](https://reta-vortaro.de/revo/art/krepus.html), [sunleviĝo, leviĝi, malleviĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lev.html), [akvofalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fal.html)
- [ReVo: kreski, kreskaĵo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresk.html), [flori](https://reta-vortaro.de/revo/art/flor.html), [flui](https://reta-vortaro.de/revo/art/flu.html), [brili, sunbrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bril.html), [subiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/ir.html), [kultivi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kultiv.html)
- [Wiktionary (İngilizce)](https://en.wiktionary.org/), CC BY-SA 4.0, *tero*, *herbejo*, *marĉo* ve diğer kelimelerin anlamlarını denetlemek için kullanıldı