# Esperanto’da duygular – mutlu, üzgün, yorgun

Source: https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/duygular/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Mutlu feliĉa ya da ĝoja, üzgün malĝoja, yorgun laca. Mi estas laca, Mi timas ve Mi ĝojas nasıl denir; mal-, -iĝ-, -ig-, -em- ile daha fazla duygu.

Esperanto’da nasıl hissettiğinizi *esti* “olmak” ve bir sıfatla söylersiniz – ***Mi estas feliĉa*** “Mutluyum”, ***Mi estas laca*** “Yorgunum” – ya da bir duygu fiiliyle: ***Mi ĝojas*** “Sevindim”, ***Mi timas*** “Korkuyorum”, ***Mi enuas*** “Sıkılıyorum”. Birkaç kelime parçası (*mal-, -iĝ-, -ig-, -em-*) tek bir kökü koca bir duygu ailesine çevirir. Okunuş sütunları kelimeleri hecelere böler, vurgulu heceyi büyük harflerle gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir; vurgu her zaman sondan bir önceki hecededir.

## Sıfat olarak duygular

Sıfatlar *-a* ile biter ve çoğulda *-j* alır: *Ni estas feliĉaj* “Mutluyuz”.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| mutlu | *feliĉa* | fe-Lİ-ça | aynı zamanda “talihli, şanslı” |
| sevinçli | *ĝoja* | CO-ya | *gaja*’dan daha derin |
| neşeli, şen | *gaja* | GA-ya | dışarıdan belli olur |
| memnun | *kontenta* | kon-TEN-ta | başka bir şey istemeyen |
| kederli, çok üzgün | *malĝoja* | mal-CO-ya | derin acı, örneğin bir kayıptan sonra |
| keyifsiz, morali bozuk | *malgaja* | mal-GA-ya | daha hafif, geçici bir ruh hâli |
| üzgün, hüzünlü | *trista* | TRİS-ta | sık kullanılır, kısa |
| mutsuz | *malfeliĉa* | mal-fe-Lİ-ça | aynı zamanda “talihsiz” |
| kızgın, öfkeli | *kolera* | ko-LE-ra | |
| ürkek, çabuk korkan | *timema* | ti-ME-ma | |
| yorgun | *laca* | LA-tsa | aynı zamanda “bıkmış” |
| uykulu | *dormema* | dor-ME-ma | |
| gergin | *nervoza* | ner-VO-za | |
| sakin | *trankvila* | tran-KVİ-la | |
| tedirgin, endişeli | *maltrankvila* | mal-tran-KVİ-la | |
| yalnız | *soleca* | so-LE-tsa | |
| gururlu | *fiera* | fi-E-ra | *fiera pri vi* “sizinle gurur duyan” |
| kıskanç | *ĵaluza* | ja-LU-za | sizin olanı yitirme korkusu |
| üzgün, canı sıkkın | *ĉagrenita* | ça-gre-Nİ-ta | |
| şaşkın, şaşırmış | *surprizita* | sur-pri-Zİ-ta | |

**Anlam tonları.** ReVo sözlüğüne göre *gaja* dışarıdan hissedilen ve gösterilen, *ĝoja* ise daha derin, içsel bir duygudur. Aynı biçimde *malgaja* daha hafif, dışa vuran bir ruh hâli, *malĝoja* ise derin bir kederdir. *Trista* da yaygındır: PMEG onu *malgaja* ve *malĝoja* için sık kullanılan bir seçenek sayar, ama ReVo *mal-* biçimlerini yeğleyen bir kullanım kılavuzundan alıntı yapar. *Feliĉa* hem “mutlu” hem “talihli” demektir; yalnızca şans için *bonŝanca* deyin. *Ĵaluza*, size ait bir şeyi yitirme korkusudur; başkasının sahip olduğunu istemek ise *envii* “imrenmek, haset etmek”tir.

**Türkçe konuşanlar için: “kıskanmak”.** Türkçedeki “kıskanmak” fiili hem sevdiğinizi yitirme korkusunu (*ĵaluzi*) hem başkasının sahip olduğunu istemeyi (*envii*) anlatır; Esperanto bu ikisini ayırır. Aynı şekilde Türkçedeki “mutsuz” kelimesi *malfeliĉa*’nın karşılığıdır: Türkçede “-sız” ile, Esperanto’da *mal-* ile kurulur.

**-ita ile duygular.** *Ĉagrenita, surprizita* ve *ravita* “çok memnun, büyülenmiş” kelimeleri *ĉagreni* “üzmek, canını sıkmak”, *surprizi* “şaşırtmak” ve *ravi* “büyülemek, çok memnun etmek” fiillerinden gelir. *-ita* eki ortaya çıkan durumu verir; bu yüzden *Mi estas surprizita* “(bir şeye) şaşırdım” demektir. Bkz. [ortaçlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/ortaclar/).

## Fiil olarak duygular

| Fiil | Okunuş | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| *ami* | A-mi | *Mi amas mian familion.* | Ailemi seviyorum. |
| *ŝati* | ŞA-ti | *Mi ŝatas tiun kanton.* | O şarkıyı beğeniyorum. |
| *plaĉi* | PLA-çi | *Tiu kanto plaĉas al mi.* | O şarkı hoşuma gidiyor. |
| *malami* | mal-A-mi | *Mi malamas atendi.* | Beklemekten nefret ediyorum. |
| *ĝoji* | CO-yi | *Mi ĝojas pri via sukceso.* | Başarınıza seviniyorum. |
| *timi* | Tİ-mi | *Mi timas la hundon.* | Köpekten korkuyorum. |
| *koleri* | ko-LE-ri | *Li koleras pro la bruo.* | O (erkek) gürültüye kızıyor. |
| *enui* | e-NU-i | *Mi enuas.* | Sıkılıyorum. |
| *honti* | HON-ti | *Mi hontas pri mia eraro.* | Hatamdan utanıyorum. |
| *esperi* | es-PE-ri | *Mi esperas, ke vi venos.* | Geleceğinizi umuyorum. |
| *bedaŭri* | be-DAU-ri | *Mi bedaŭras, ke mi malfruis.* | Geciktiğim için üzgünüm. |
| *sopiri* | so-Pİ-ri | *Mi sopiras al la maro.* | Denizi özlüyorum. |

**Beğenmek, sevmek, nefret etmek.** Modern kullanımda *ŝati* daha yumuşak, *ami* daha güçlü kelimedir; ReVo eski kullanımın bunun tersi olduğunu not eder. PMEG, *ŝati* ve *plaĉi*’nin hemen hemen aynı anlama geldiğini ama rollerin yer değiştirdiğini açıklar: *Mi ŝatas la libron*, *La libro plaĉas al mi* ile aynıdır. “Hoşlanmıyorum” demek için *Mi ne ŝatas ĝin* deyin ve *malami*’yi gerçek nefret için saklayın. *Malŝati* bazı sözlüklerde “beğenmemek” diye karşılanır, ama ReVo onu bir şeye değersiz ya da önemsiz gözle bakmak olarak tanımlar; bu yüzden *Mi ne ŝatas* daha güvenli bir kalıptır. İnsanlar arasındaki aşk için [Seni seviyorum](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/seni-seviyorum/) sayfasına bakın.

**Fiilden sonra gelenler.** Nedeni *pri* ya da *pro* ile verin: ReVo’da hem *ĝoji pri la bonaĵo* hem *mi ĝojas pro via helpo* vardır. Bütün bir yan cümle *ke* alır: *Mi ĝojas, ke vi venis*; *Mi timas, ke pluvos* “Yağmur yağacak diye korkuyorum”. Aynı parçalar *esti* ve sıfattan sonra da gelir: *Mi estas ĝoja, ke vi venis.* Açlık ve susuzluk [yiyecek ve içecek](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/yiyecek-ve-icecek/), soğuk ve sıcak [hava ve mevsimler](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/hava-durumu-ve-mevsimler/) sayfasındadır.

**Türkçe konuşanlar için: ekler.** Türkçede duygu fiilleri çoğunlukla ayrılma ya da yönelme durumuyla kurulur: “köpekten korkmak”, “başarıya sevinmek”, “gürültüye kızmak”, “hatadan utanmak”. Esperanto’da ayrılma durumu yoktur; nesne ya belirtme durumuyla ya da bir edatla gelir: *timi la hundon* (nesne *-n* alır), *ĝoji pri la sukceso*, *koleri pro la bruo*, *honti pri la eraro*. Türkçedeki “hoşuma gidiyor” ise *plaĉi al mi* ile aynı kuruluşa sahiptir.

## Nasıl hissettiğinizi söylemenin dört yolu

| Kalıp | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|
| *esti* + sıfat | *Mi estas laca.* | Yorgunum. |
| duygu fiili | *Mi timas.* | Korkuyorum. |
| *senti sin* + sıfat | *Mi sentas min sola.* | Kendimi yalnız hissediyorum. |
| *Estas al mi* + zarf | *Estas al mi malvarme.* | Üşüyorum. |

Bu kalıpta, yani *senti sin* “kendini hissetmek” ifadesinde, *min* nesnedir ve ardından gelen sıfat sizi betimler, bu yüzden *-n* almaz: *Ni sentas nin solaj* “Kendimizi yalnız hissediyoruz”. PMEG buna fiil aracılığıyla bağlanan bir betimleme der; Türkçedeki “kendimi … hissediyorum” kuruluşuyla aynıdır. Ne kadar iyi hissettiğinizi söylemek için zarf kullanın: *Mi sentas min bone* “Kendimi iyi hissediyorum”. Son kalıp PMEG’den gelir; PMEG, *Estas al mi malvarme* örneğini Zamenhof’un Andersen masalları çevirisinden alıntılar; *al mi* hisseden kişiyi gösterir.

## Duyguları kuran kelime parçaları

| Parça | Etkisi | Örnekler |
|---|---|---|
| *mal-* | karşıtı | *feliĉa → malfeliĉa* “mutsuz”, *kontenta → malkontenta* “memnuniyetsiz”, *ĝoji → malĝoji* “kederlenmek”, *espero → malespero* “umutsuzluk”, *ami → malami* “nefret etmek” |
| *-iĝ-* | olmak, -leşmek | *kolera → koleriĝi* “kızmak, öfkelenmek”, *laca → laciĝi* “yorulmak”, *trankvila → trankviliĝi* “sakinleşmek”, *enui → enuiĝi* “sıkılmaya başlamak”, *ĉagreni → ĉagreniĝi* “üzülmek” |
| *-ig-* | birine hissettirmek | *ĝoji → ĝojigi* “sevindirmek”, *timi → timigi* “korkutmak”, *koleri → kolerigi* “kızdırmak”, *trankvila → trankviligi* “sakinleştirmek”, *enui → enuigi* “sıkmak, bıktırmak” |
| *-ig-* + *-a* | duygu uyandıran | *enuiga* “sıkıcı”, *laciga* “yorucu”, *timiga* “korkutucu”, *ĝojiga* “sevindirici” |
| *-em-* | …e yatkın | *timema* “ürkek”, *kolerema* “çabuk öfkelenen”, *hontema* “utangaç”, *plorema* “çabuk ağlayan”, *enviema* “imrenmeye yatkın, haset” |
| *-eg-* | çok güçlü | *feliĉega* “çok mutlu”, *kolerega* “öfkeden deliye dönmüş”, *lacega* “bitkin” |
| *-et-* | zayıf | *kolereta* “biraz canı sıkkın”, *rideti* “gülümsemek” (*ridi* “gülmek”ten) |
| *ek-* | aniden | *ektimi* “korkuya kapılmak”, *ekridi* “bir anda gülmek”, *ekami* “sevmeye başlamak” |

Daha fazlası [ön ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/on-ekler/) ve [son ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/son-ekler/) sayfalarında. Türkçe konuşanlar için bir ipucu: *-iĝ-* Türkçedeki “olmak” anlamlı eklere (“sakinleşmek”, “yorulmak”), *-ig-* ise ettirgen eklere (“korkutmak”, “kızdırmak”) benzer. Dikkat edilecek birkaç nokta:

- **Karşıt ya da yalnızca “değil”.** *Mal-* karşıt düşüncedir, *ne* ise yalnızca olumsuzlar. PMEG’in çifti *ami → malami*: *Mi ne amas lin* “Onu sevmiyorum”, ama *Mi malamas lin* “Ondan nefret ediyorum”.
- **ĝojiĝi yok.** ReVo *ĝojiĝi*’yi listelemez, çünkü *ĝoji* zaten “sevinç duymak” demektir.
- **Korku.** *Timiĝi* vardır, ama PMEG “korkuya kapılmak” için *ektimi*’yi önerir.
- **Geçici durum.** PMEG, *-em-*’in anlık bir eğilimi de adlandırabileceğini söyler: *dormema* “uykusu gelmiş” demektir, “çok uyuyan” değil.

## Duyguları sormak ve cevaplamak

| Esperanto | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| *Kiel vi fartas?* | Kİ-el vi FAR-tas | Nasılsınız? |
| *Kiel vi sentas vin?* | Kİ-el vi SEN-tas vin | Kendinizi nasıl hissediyorsunuz? |
| *Kio estas al vi?* | Kİ-o ES-tas al vi | Neyiniz var? |
| *Kio okazis?* | Kİ-o o-KA-zis | Ne oldu? |
| *Kio ĝenas vin?* | Kİ-o CE-nas vin | Sizi ne rahatsız ediyor? |
| *Kial vi estas malĝoja?* | Kİ-al vi ES-tas mal-CO-ya | Neden üzgünsünüz? |
| *Nenio, mi nur estas laca.* | ne-Nİ-o, mi nur ES-tas LA-tsa | Hiçbir şey, sadece yorgunum. |

ReVo, *farti*’yi bedenin işlevleri bakımından iyi ya da kötü durumda olmak diye tanımlar ve *Kiel vi fartas?* hâlâ standart “nasılsınız?” sorusudur; cevaplar [selamlaşma](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/selamlasma/) sayfasındadır. *Kiel vi sentas vin?* ise şu anki ruh hâlinizi sorar.

## Teselli etmek ve tepki vermek

| Esperanto | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| *Ne ploru.* | ne PLO-ru | Ağlamayın. |
| *Ne timu.* | ne Tİ-mu | Korkmayın. |
| *Ne zorgu.* | ne ZOR-gu | Endişelenmeyin. |
| *Trankviliĝu.* | tran-kvi-Lİ-cu | Sakin olun. |
| *Ĉio estos en ordo.* | Çİ-o ES-tos en OR-do | Her şey yoluna girecek. |
| *Mi kunsentas kun vi.* | mi kun-SEN-tas kun vi | Üzüntünüzü paylaşıyorum. |
| *Mi kondolencas.* | mi kon-do-LEN-tsas | Başsağlığı dilerim. |
| *Kia domaĝo!* | Kİ-a do-MA-co | Ne yazık! |
| *Mi ĝojas pri vi.* | mi CO-yas pri vi | Sizin adınıza sevindim. |
| *Mi fieras pri vi.* | mi fi-E-ras pri vi | Sizinle gurur duyuyorum. |

Emirler, emir/istek kipi olan *-u* ile biter ve *ne* onları olumsuz yapar. *Ve!* “eyvah” ve *Hura!* “yaşasın” gibi kısa ünlemler için [ünlemler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/unlemler/) sayfasına bakın.

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da “mutluyum” nasıl denir?

*Mi estas feliĉa* ya da *Mi estas ĝoja*. Tek başına *Mi ĝojas* “sevindim” demektir; çoğunlukla belirli bir şey için.

### Esperanto’da “yorgunum” nasıl denir?

*Mi estas laca*. “Bitkinim” *Mi estas lacega*, “yoruluyorum” ise *Mi laciĝas* olur.

### Esperanto’da “üzgünüm” nasıl denir?

*Mi estas malĝoja*, *Mi estas malgaja* ya da *Mi estas trista*. Üçü de kullanılır; *malĝoja* en derin olanıdır. Özür dilerken ya da bir olaya üzüldüğünüzü söylerken “üzgünüm” için *Mi bedaŭras* deyin.

### Esperanto’da “korkuyorum” nasıl denir?

*Mi timas*; bir nesneyle (*Mi timas la hundon*) ya da bir yan cümleyle (*Mi timas, ke pluvos*). “Korkmayın” *Ne timu*’dur.

### feliĉa ile ĝoja arasındaki fark nedir?

*Feliĉa* olağan “mutlu”dur ve “talihli” anlamına da gelir. *Ĝoja* “sevinçli”dir, *ĝoji* ise bir şeye “sevinmek”tir.

## Kaynaklar

- ReVo: [feliĉa](https://reta-vortaro.de/revo/art/felicx.html), [ĝoji, ĝoja, malĝoja](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxoj.html), [gaja, malgaja](https://reta-vortaro.de/revo/art/gaj.html), [kontenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/konten.html), [trista](https://reta-vortaro.de/revo/art/trist.html), [kolera](https://reta-vortaro.de/revo/art/koler.html), [timi](https://reta-vortaro.de/revo/art/tim.html), [laca](https://reta-vortaro.de/revo/art/lac.html), [enui](https://reta-vortaro.de/revo/art/enu.html)
- ReVo: [esperi](https://reta-vortaro.de/revo/art/esper.html), [bedaŭri](https://reta-vortaro.de/revo/art/bedaux.html), [sopiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/sopir.html), [honti](https://reta-vortaro.de/revo/art/hont.html), [envii](https://reta-vortaro.de/revo/art/envi.html), [ŝati](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxat.html), [ami, malami](https://reta-vortaro.de/revo/art/am.html), [plaĉi](https://reta-vortaro.de/revo/art/placx.html), [ĉagreni](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxagre.html), [ravi](https://reta-vortaro.de/revo/art/rav.html)
- ReVo: [trankvila](https://reta-vortaro.de/revo/art/trankv.html), [soleca](https://reta-vortaro.de/revo/art/sol.html), [fiera](https://reta-vortaro.de/revo/art/fier.html), [ĵaluza](https://reta-vortaro.de/revo/art/jxaluz.html), [nervoza](https://reta-vortaro.de/revo/art/nervoz.html), [kondolenci](https://reta-vortaro.de/revo/art/kondol.html), [kunsenti](https://reta-vortaro.de/revo/art/sent.html), [farti](https://reta-vortaro.de/revo/art/fart.html), [okazi](https://reta-vortaro.de/revo/art/okaz.html)
- [PMEG: EM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/em.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html), [ET](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/et.html), [MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html), [EK](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/ek.html)
- [PMEG: IĜ-verboj (timiĝi, ektimi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/igh.html), [priskribaj verboj (esti, fariĝi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/priskribaj.html), [similsignifaj verboj (ŝati, plaĉi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/similsignifaj.html)
- [Tatoeba](https://tatoeba.org/en/sentences/show/1150510) (CC BY 2.0 FR), kullanıldığı doğrulanan kalıplar: #1150510 *Kio estas al vi?*, #435657 *Kio okazis?*, #3952972 *Kio ĝenas vin?*, #656588 *Kiel vi sentas vin?*, #1840821 *Mi sentas min sola*, #12091947 *Kial vi estas malĝoja?*, #4810793 *Mi kondolencas*, #550822 *Kia domaĝo*, #1015630 *Ne ploru*, #429408 *Ne timu*, #466730 *Trankviliĝu*, #470078 *Mi enuas*