# Esperanto’da insanları tarif etme: görünüş ve karakter

Source: https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/insanlari-tarif-etme/
Language: tr
Updated: 2026-10-28

> Esperanto’da insanları tarif edin: alta, juna, blonda, afabla, timema. Boy, yaş, saç ve karakter kelimeleri okunuşlarıyla; -em-, -ul- ve mal- ekleri.

Esperanto’da bir insanı ***esti*** “olmak” ve *-a* ile biten bir sıfatla tarif edersiniz: ***Ŝi estas alta*** “O (kadın) uzun boylu”, ***Li estas afabla*** “O (erkek) nazik”. Kişinin sahip olduklarını ***havi*** “sahip olmak” ve bir isimle söylersiniz: ***Li havas barbon*** “Sakalı var”. Soru için ***Kia li estas?*** “Nasıl biri?” ya da ***Kiel li aspektas?*** “Nasıl görünüyor?” deyin. Okunuş sütunu kelimeleri hecelere böler, **vurgulu heceyi büyük harflerle** gösterir ve sesleri Türkçe yazımla verir.

Türkçede “o” hem kadın hem erkek için geçer; Esperanto ise *ŝi* (kadın) ile *li* (erkek) arasında ayrım yapar. Tablolarda cinsiyetin önemli olduğu yerlerde Türkçe karşılığın yanına (kadın) ya da (erkek) eklenmiştir.

## Bir kişiyi sormak

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| Nasıl biri? (kadın) | *Kia ŝi estas?* | Kİ-a şi ES-tas | görünüş ya da karakter sorulur; PMEG’deki örnek şöyle sürer: *Ĉu li estas maljuna aŭ juna?* |
| Nasıl görünüyor? (kadın) | *Kiel ŝi aspektas?* | Kİ-el şi as-PEK-tas | *aspekti* “görünmek, izlenim vermek” |
| Boyunuz ne kadar? | *Kiel alta vi estas?* | Kİ-el AL-ta vi ES-tas | *kiom alta* yüksek dereceyi vurgular (PMEG) |
| Kaç yaşındasınız? | *Kiom da jaroj vi havas?* | Kİ-om da YA-roy vi HA-vas | ya da *Kiom aĝa vi estas?* |

## Boy, yapı ve yaş

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| uzun boylu | *alta* | AL-ta | aynı zamanda “yüksek”; *altkreska* “uzun boylu” |
| kısa boylu | *malalta* | mal-AL-ta | aynı zamanda “alçak” |
| orta boylu | *de meza kresko* | de ME-za KRES-ko | *kresko* kişinin boyudur (ReVo) |
| ince, zayıf | *maldika* | mal-Dİ-ka | ReVo’nun kullanım notu bunu *magra* “sıska” yerine önerir |
| ince yapılı, endamlı | *svelta* | SVEL-ta | zarif incelik |
| şişman | *dika* | Dİ-ka | aynı zamanda “kalın” |
| iri yapılı, kilolu | *korpulenta* | kor-pu-LEN-ta | ağır yapılı (ReVo: *dika, malsvelta*) |
| güçlü | *forta* | FOR-ta | |
| kaslı | *muskola* | mus-KO-la | |
| zayıf, güçsüz | *malforta* | mal-FOR-ta | |
| genç | *juna* | YU-na | |
| yaşlı (insan için) | *maljuna* | mal-YU-na | eşyalar için *malnova* (“eski”) denir |
| orta yaşlı | *mezaĝa* | me-ZA-ca | ne çok genç ne çok yaşlı (ReVo) |
| reşit, yetişkin | *plenaĝa* | ple-NA-ca | tam yurttaşlık haklarını alacak yaşta (ReVo) |

## Sayılarla boy ve yaş

Sayı ve birim, *alta* ya da *aĝa*’nın önüne gelirse *-n* eki alır. PMEG bunu sıfatı betimleyen bir ölçü olarak adlandırır. Sayılar için [sayılar sayfasına](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/sayilar/) bakın.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| O (kadın) 170 cm boyunda. | *Ŝi estas cent sepdek centimetrojn alta.* | şi ES-tas tsent SEP-dek tsen-ti-ME-troyn AL-ta | ölçü + *-n* |
| O (erkek) yirmi yaşında. | *Li estas dudek jarojn aĝa.* | li ES-tas DU-dek YA-royn A-ca | *aĝa* ile de aynı |
| O (kadın) otuz yaşında. | *Ŝi havas tridek jarojn.* | şi HA-vas TRİ-dek YA-royn | *Ŝi aĝas tridek jarojn* da denir, PMEG bunu modern sayar; Zamenhof *havi aĝon de tridek jaroj* derdi |
| on iki yaşında bir kız çocuğu | *dekdujara knabino* | dek-du-YA-ra kna-Bİ-no | tek kelime, *-n* yok |
| O (erkek) benden iki yaş büyük. | *Li estas du jarojn pli aĝa ol mi.* | li ES-tas du YA-royn pli A-ca ol mi | *-n* farkı gösterir |

Türkçede yaş “yaşında” ile söylenir; Esperanto’da ise *havi* “sahip olmak” fiili ya da *aĝa* sıfatı kullanılır. Türkçedeki “on iki yaşındaki kız” gibi, bir adın önünde tek kelime de yeter: *dekdujara knabino*.

## Saç, yüz ve gözlük

Diğer vücut bölümleri [vücut ve sağlık](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/vucut-ve-saglik/) sayfasında, saç ve göz renkleri [renkler](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/renkler/) sayfasındadır.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| saç (bütün saçlar) | *hararo* | ha-RA-ro | tek bir saç teli *haro* |
| uzun, kısa saç | *longaj, mallongaj haroj* | LON-gay, mal-LON-gay HA-roy | |
| kıvırcık | *bukla* | BUK-la | spiral biçimli (ReVo) |
| düz | *rekta* | REK-ta | eğri olmayan (ReVo) |
| sarışın | *blonda* | BLON-da | altın ile açık kahverengi arası sarı |
| kızıl saçlı, kır saçlı | *ruĝhara, grizhara* | ruc-HA-ra, griz-HA-ra | renk + *hara*; ReVo’da ayrıca *fajrohara* var |
| kel | *kalva* | KAL-va | kel kişiye *kalvulo* denir |
| sakal | *barbo* | BAR-bo | *barba* “sakallı”, *senbarba* “sakalsız” |
| bıyık | *lipharoj* | lip-HA-roy | çoğul; üst dudaktaki kıllar |
| gözlük | *okulvitroj* | o-kul-Vİ-troy | çoğul kullanılır (Türkçede “gözlük” tekildir) |
| yakışıklı, güzel | *bela* | BE-la | ikisi için tek kelime; *malbela* “çirkin” |

Gözlük takmak için *porti* kullanılır (bkz. [giysiler](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/giysiler/)): *Ŝi portas okulvitrojn* – “Gözlük takıyor.”

## Karakter kelimeleri

Karakter sıfatları. İşe yarar olduğu yerlerde *mal-* ile kurulan karşıt anlamlısı Not sütununda verilmiştir.

| Türkçe | Esperanto | Okunuş | Not |
|---|---|---|---|
| nazik, iyi huylu | *afabla* | a-FA-bla | *malafabla* “nezaketsiz, kaba” |
| dostça, dost canlısı | *amika* | a-Mİ-ka | arkadaş gibi |
| kibar, saygılı | *ĝentila* | cen-Tİ-la | *malĝentila* “kaba” |
| neşeli | *gaja* | GA-ya | dışarıdan belli olur; bkz. [duygular](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/duygular/) |
| dürüst | *honesta* | ho-NES-ta | |
| cömert | *malavara* | mal-a-VA-ra | *avara* “cimri”nin karşıtı |
| alçakgönüllü, mütevazı | *modesta* | mo-DES-ta | |
| çekici, sevimli | *ĉarma* | ÇAR-ma | |
| utangaç | *hontema* | hon-TE-ma | kolay utanan |
| ürkek, çekingen | *timema* | ti-ME-ma | korkmaya yatkın |
| cesur | *kuraĝa* | ku-RA-ca | *malkuraĝa* “korkak” |
| sakin | *trankvila* | tran-KVİ-la | |
| ciddi | *serioza* | se-ri-O-za | |
| komik, eğlenceli | *amuza* | a-MU-za | |
| bilge, akıllı | *saĝa* | SA-ca | *malsaĝa* “akılsız” |
| aptal | *stulta* | STUL-ta | *malsaĝa*’dan daha güçlü: zekâdan büsbütün yoksun (ReVo) |
| esprili, nüktedan | *sprita* | SPRİ-ta | hızlı, özgün zekâ |
| meraklı | *scivolema* | stsi-vo-LE-ma | |
| çalışkan | *diligenta*, *laborema* | di-li-GEN-ta, la-bo-RE-ma | |
| tembel | *maldiligenta*, *pigra* | mal-di-li-GEN-ta, Pİ-gra | |
| sabırlı | *pacienca* | pa-tsi-EN-tsa | *malpacienca* “sabırsız” |
| konuşkan | *parolema* | pa-ro-LE-ma | |
| doğası gereği sessiz | *silentema* | si-len-TE-ma | sessizliği tercih eden (ReVo) |
| çabuk öfkelenen | *kolerema* | ko-le-RE-ma | |

## -em-, -ul- ve mal- karakter kelimelerini nasıl kurar?

| Kelime parçası | Anlam | Örnek | Türkçe |
|---|---|---|---|
| *-em-* | …e yatkın | *paroli* → *parolema* | konuşmak → konuşkan |
| *-ul-* | o niteliğe sahip kişi | *saĝa* → *saĝulo* | bilge → bilge kişi |
| *mal-* | karşıtı | *diligenta* → *maldiligenta* | çalışkan → tembel |

**-em-** doğal bir eğilimi anlatır ve çoğunlukla bir fiil köküne eklenir: *timi* “korkmak” → *timema*. **-ul-** bir niteliği kişiye çevirir: *honesta* → *honestulo*, *juna* → *junulo*. PMEG, *-ul-*’dan önce *-em-*’in çoğu zaman atılabileceğini belirtir; böylece *timemulo* yerine *timulo* denir. Çoğulda bu kelimeler cinsiyet bakımından nötrdür (*saĝuloj* “bilge insanlar”), ama tekil *-ulo* çoğu zaman erkek gibi duyulur; bu yüzden kadın için *-in-* eklenir: *junulino*, *belulino*. PMEG, birçok konuşurun *ŝi estas belulo* cümlesini yanlış bulduğunu belirtir. Daha fazlası [son ekler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/son-ekler/) sayfasında.

**mal-** anlamı tersine çevirir; [karşıtlar](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/karsit-anlamlilar/) sayfasında onlarca çift var. *ne*’den farklıdır: *Ŝi ne estas afabla* “Nazik değil” cümlesi, *Ŝi estas malafabla* “Nezaketsiz” cümlesinden daha yumuşaktır.

## Dört kısa tarif

**Bir arkadaş.** *Mia amikino Anna estas alta kaj svelta. Ŝi havas longajn blondajn harojn kaj bluajn okulojn. Ŝi estas afabla, gaja kaj iom timema.* – “Arkadaşım Anna uzun boylu ve ince yapılı. Uzun sarı saçları ve mavi gözleri var. Nazik, neşeli ve biraz çekingen.”

**Bir büyükbaba.** *Mia avo estas maljuna kaj iom dika. Li havas grizan barbon kaj portas okulvitrojn. Li estas saĝa kaj pacienca, kaj li ŝatas ŝerci.* – “Büyükbabam yaşlı ve biraz kilolu. Gri sakalı var ve gözlük takıyor. Bilge ve sabırlı; şaka yapmayı da seviyor.”

**Bir erkek çocuk.** *Mia frato estas dekdujara. Li estas malalta kaj maldika, kaj li havas mallongajn brunajn harojn. Li estas scivolema kaj diligenta, sed ne tre parolema.* – “Kardeşim on iki yaşında. Kısa boylu ve ince; kısa kahverengi saçları var. Meraklı ve çalışkan, ama pek konuşkan değil.”

**Soru ve cevap.** *Kiel aspektas via nova instruisto?* – *Li estas juna kaj alta. Li havas barbon kaj okulvitrojn.* – *Kia li estas?* – *Li estas tre ĝentila, sed iom serioza.* – “Yeni öğretmeniniz nasıl görünüyor? Genç ve uzun boylu. Sakalı ve gözlüğü var. Nasıl biri? Çok kibar ama biraz ciddi.”

Türkçede sıfat isimle birlikte değişmez; Esperanto’da ise sıfat isimle uyum gösterir, bu yüzden *longajn blondajn harojn* üç kelimede de *-j* ve *-n* taşır (bkz. [isimler ve sıfatlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/isimler-ve-sifatlar/)). *Iom* “biraz” ve *tre* “çok” her sıfatı yumuşatır ya da güçlendirir.

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da bir insan için “uzun boylu” ve “kısa boylu” nasıl denir?

*Alta* uzun boylu, *malalta* kısa boyludur (“alçak” anlamı da var). Yaş için *juna* genç, *maljuna* yaşlıdır.

### Esperanto’da birinin nasıl göründüğü nasıl sorulur?

Görünüş için *Kiel li aspektas?* deyin. *Kia li estas?* daha geniştir: cevap görünüşle de karakterle de ilgili olabilir.

### Esperanto’da bir kişinin yaşı nasıl söylenir?

*Li estas dudek jarojn aĝa* ya da *Li havas dudek jarojn* deyin. Bir adın önünde tek kelime yeter: *dudekjara viro* “yirmi yaşında bir adam”.

### timema ile timulo arasındaki fark nedir?

*Timema* bir sıfattır, “ürkek”. *Timulo* bir addır, “ürkek biri”; *timemulo*’nun kısaltmasıdır.

### Esperanto’da “yakışıklı” ve “güzel” nasıl denir?

İkisi de *bela*: *bela viro* “yakışıklı bir adam”, *bela virino* “güzel bir kadın”. *Belulo* “güzel kişi” demektir; kadın için *belulino* daha güvenlidir.

## Kaynaklar

- [PMEG – N por mezuro (*dudek jarojn aĝa* gibi ölçüler)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html)
- [PMEG – Tabelvortoj je A (*kia*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/oa-vortecaj_vortetoj/tabelvortoj_a.html) ve [je EL (*kiel*, *kiom*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/tabelvortoj_el.html)
- [PMEG – EM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/em.html), [UL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ul.html) ve [MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- ReVo: [alta](https://reta-vortaro.de/revo/art/alt.html), [dika](https://reta-vortaro.de/revo/art/dik.html), [juna](https://reta-vortaro.de/revo/art/jun.html), [bela, belulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bel.html), [blonda](https://reta-vortaro.de/revo/art/blond.html), [haro, hararo, lipharoj](https://reta-vortaro.de/revo/art/har.html), [barbo](https://reta-vortaro.de/revo/art/barb.html), [kalva](https://reta-vortaro.de/revo/art/kalv.html), [okulvitroj](https://reta-vortaro.de/revo/art/vitr.html), [bukla](https://reta-vortaro.de/revo/art/bukl.html), [rekta](https://reta-vortaro.de/revo/art/rekt.html)
- ReVo: [svelta](https://reta-vortaro.de/revo/art/svelt.html), [magra](https://reta-vortaro.de/revo/art/magr.html), [korpulenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/korpul.html), [muskola](https://reta-vortaro.de/revo/art/muskol.html), [kresko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresk.html), [aĝo, mezaĝa, plenaĝa](https://reta-vortaro.de/revo/art/agx.html), [aspekti](https://reta-vortaro.de/revo/art/aspekt.html)
- ReVo: [afabla](https://reta-vortaro.de/revo/art/afabl.html), [amika](https://reta-vortaro.de/revo/art/amik.html), [ĝentila](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxenti.html), [gaja](https://reta-vortaro.de/revo/art/gaj.html), [honesta](https://reta-vortaro.de/revo/art/honest.html), [avara, malavara](https://reta-vortaro.de/revo/art/avar.html), [modesta](https://reta-vortaro.de/revo/art/modest.html), [ĉarma](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxarm.html), [hontema](https://reta-vortaro.de/revo/art/hont.html), [timema](https://reta-vortaro.de/revo/art/tim.html), [kuraĝa](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuragx.html), [trankvila](https://reta-vortaro.de/revo/art/trankv.html), [serioza](https://reta-vortaro.de/revo/art/serioz.html), [amuza](https://reta-vortaro.de/revo/art/amuz.html)
- ReVo: [saĝa, saĝulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sagx.html), [stulta](https://reta-vortaro.de/revo/art/stult.html), [sprita](https://reta-vortaro.de/revo/art/sprit.html), [scivolema](https://reta-vortaro.de/revo/art/sci.html), [diligenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/dilige.html), [laborema](https://reta-vortaro.de/revo/art/labor.html), [pigra](https://reta-vortaro.de/revo/art/pigr.html), [pacienca](https://reta-vortaro.de/revo/art/pacien.html), [parolema](https://reta-vortaro.de/revo/art/parol.html), [silentema](https://reta-vortaro.de/revo/art/silent.html), [kolerema](https://reta-vortaro.de/revo/art/koler.html), [ŝerci](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxerc.html)
- [Fundamento de Esperanto – Ekzercaro (*lipharoj*, *gajaj*, *kuraĝa*, *diligenta*, *honesta*)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/ekzercaro.html)
- Tatoeba (CC BY 2.0 FR), soru biçimlerini doğrulayan cümleler: [#517979](https://tatoeba.org/en/sentences/show/517979), [#433818](https://tatoeba.org/en/sentences/show/433818), [#2207708](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2207708), [#1473189](https://tatoeba.org/en/sentences/show/1473189), [#2773294](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2773294)