# Esperanto alfabesi ve telaffuzu: 28 harf ve vurgu kuralı

Source: https://esperantopedia.org/tr/ogren/alfabe-ve-telaffuz/
Language: tr
Updated: 2026-10-22

> Esperanto’nun 28 harfinin her birinin tek sesi var: harf adları, IPA, Türkçe karşılıkları, örnekler ve vurgu kuralı; Türkçe konuşanlar için ipuçlarıyla.

Esperanto alfabesi **28 harften** oluşur: 5 ünlü (a, e, i, o, u) ve 23 ünsüz. Her harfin tek bir temel sesi vardır, her harf okunur ve sessiz harf yoktur. Altı harf işaret taşır – **ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ** – q, w, x ve y harfleri ise alfabede yer almaz. Türkçe konuşanlar için bu iyi haberdir: bu altı harften dördü Türkçedeki ç, c, ş ve j seslerine karşılık gelir.

## 28 harfin tümü

Harflerin adları basit bir kalıba uyar: ünlü kendi sesiyle adlandırılır, ünsüz *-o* alır (*bo, co, ĉo*). Türkçe karşılıklar yaklaşıktır; IPA sütunu standart başvuru dil bilgisi olan PMEG’i izler.

| Harf | Adı | IPA | Türkçedeki karşılığı | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| A a | a | [a] | “anne”deki *a* | *akvo* – “su” |
| B b | bo | [b] | “bal”daki *b* | *bona* – “iyi” |
| C c | co | [ts] | “tsunami”deki *ts* – hiçbir zaman Türkçedeki c, k ya da s değil | *paco* – “barış” |
| Ĉ ĉ | ĉo | [tʃ] | Türkçedeki *ç*, “çay”daki gibi | *ĉokolado* – “çikolata” |
| D d | do | [d] | “dede”deki *d* | *domo* – “ev” |
| E e | e | [e] | “ev”deki *e* – hiçbir zaman “ey” gibi çift sesli değil | *eta* – “ufak” |
| F f | fo | [f] | “fil”deki *f* | *familio* – “aile” |
| G g | go | [ɡ] | “gaz”daki *g* – her zaman sert | *granda* – “büyük” |
| Ĝ ĝ | ĝo | [dʒ] | Türkçedeki *c*, “cam”daki gibi | *ĝardeno* – “bahçe” |
| H h | ho | [h] | “hava”daki *h* | *hundo* – “köpek” |
| Ĥ ĥ | ĥo | [x] | Türkçede ayrı bir harfi yok; Almanca “Bach”taki *ch* gibi | *ĥoro* – “koro” |
| I i | i | [i] | “iki”deki *i* – Türkçedeki ı değil | *infano* – “çocuk” |
| J j | jo | [j] | Türkçedeki *y*, “yaz”daki gibi | *jes* – “evet” |
| Ĵ ĵ | ĵo | [ʒ] | Türkçedeki *j*, “jüri”deki gibi | *ĵurnalo* – “gazete” |
| K k | ko | [k] | “kaş”taki *k* | *kato* – “kedi” |
| L l | lo | [l] | “lamba”daki *l* | *lingvo* – “dil” |
| M m | mo | [m] | “masa”daki *m* | *mano* – “el” |
| N n | no | [n] | “nar”daki *n* | *nokto* – “gece” |
| O o | o | [o] | “on”daki *o* – hiçbir zaman çift sesli değil | *ovo* – “yumurta” |
| P p | po | [p] | “para”daki *p* | *pano* – “ekmek” |
| R r | ro | [r] | Türkçedeki *r*, dil ucuyla çıkan çarpmalı r | *rozo* – “gül” |
| S s | so | [s] | “su”daki *s* – hiçbir zaman *z* değil | *suno* – “güneş” |
| Ŝ ŝ | ŝo | [ʃ] | Türkçedeki *ş*, “şeker”deki gibi | *ŝipo* – “gemi” |
| T t | to | [t] | “tava”daki *t* | *tago* – “gün” |
| U u | u | [u] | “uzun”daki *u* – Türkçedeki ü değil | *urbo* – “şehir” |
| Ŭ ŭ | ŭo | [w] | İngilizce “cow”, “how” kelimelerindeki *w*; ünlüden sonra gelen kısa, hecesiz bir *u* | *aŭto* – “araba” |
| V v | vo | [v] | “vapur”daki *v* | *vivo* – “hayat” |
| Z z | zo | [z] | “zil”deki *z* | *zebro* – “zebra” |

1905 tarihli *Fundamento de Esperanto*, *e* için “make”, *o* için “not” gibi İngilizce örnek kelimeler verir. Çoğu çağdaş aksanda bunlar çift ünlü ya da başka ünlülerdir. Hedefiniz, İspanyolcadaki ya da İtalyancadaki gibi kaymasız, sabit ünlülerdir; Türkçe konuşanlar bunu zaten yapar, çünkü Türkçedeki a, e, i, o, u da sabittir. Bir ünlünün uzun ya da kısa olması önemli değildir (PMEG).

## Vurgu nereye düşer?

Vurgu her zaman kelimenin **sondan bir önceki ünlüsüne** düşer. *j* ve *ŭ* harfleri ünlü değildir, bu yüzden sayılmaz.

Her ünlü bir hece oluşturur; vurgulu hece işaretlidir

*ĉiutage* “her gün” kelimesinde *i* ve *u* ayrı birer hecedir, bu yüzden vurgu *ta*’ya düşer. *Eŭropo* “Avrupa” ve *kiuj* “hangileri (çoğul)” kelimelerinde *eŭ* ve *uj* ikilileri birer hecedir.

| Kelime | Heceler | Anlamı |
|---|---|---|
| *saluton* | sa-**LU**-ton | “merhaba” |
| *familio* | fa-mi-**LI**-o | “aile” |
| *radio* | ra-**DI**-o | “radyo” |
| *ankaŭ* | **AN**-kaŭ | “de, da; dahi” |
| *hodiaŭ* | ho-**DI**-aŭ | “bugün” |
| *Esperanto* | es-pe-**RAN**-to | “Esperanto” |

Başka bir ünlünün yanındaki her *i* ve *u* tam bir hecedir; bu yüzden *fa-mi-LI-o* denir, “fa-mil-yo” değil. Şiirde ya da şarkılarda isim eki *-o* düşürülüp yerine kesme işareti konduğunda vurgu olduğu yerde kalır: *famili'* “fa-mi-**LI**” diye söylenir.

## Ünlü ikilileri (çift ünlüler)

Altı birleşim, bir ünlüyü *j* ya da *ŭ* ile tek bir hecede birleştirir. PMEG bunları ünlü artı yarı ünlü olarak tanımlar; ders kitapları çoğu zaman çift ünlü der.

| İkili | Okunuşu | Örnek |
|---|---|---|
| aj | “kaynak”taki *ay* gibi | *kaj* – “ve” |
| ej | “deyim”deki *ey* gibi | *plej* – “en (çok)” |
| oj | “boy”daki *oy* gibi | *hundoj* – “köpekler” |
| uj | “duy”daki *uy* gibi | *kiuj* – “hangileri (çoğul)” |
| aŭ | *a* + kısa *u*, İngilizce “how”daki *ow* gibi | *aŭto* – “araba” |
| eŭ | *e* + kısa *u*; Türkçede karşılığı yok | *Eŭropo* – “Avrupa” |

Sıradan kelimelerde *ŭ* hemen her zaman *a* ya da *e*’den sonra gelir; Esperanto Akademisi 2023’te yeni kelimelerde de bunun böyle sürmesini önerdi. İngilizcede ünsüzden sonra *w* sesi olan yerlerde Esperanto *v* kullanır: *akvo* “su”, *kvin* “beş” – hiçbir zaman “akwo” değil.

## Esperanto’daki r sesi

PMEG, İspanyolcadaki ya da İtalyancadaki gibi dişlerin arkasında dil ucuyla çıkan **titrek (ya da çarpmalı) bir r** önerir. Bazı Fransız ya da Alman aksanlarındaki gibi küçük dilde çıkan titrek r de aynı ölçüde doğrudur. Uygulamada konuşurlar başka r seslerini de kullanır ve anlaşılırlar. İki şey önemlidir: *r*’yi *l*’den ayırın (*revi* “düş görmek” ile *levi* “kaldırmak”) ve bir ünlüden sonra düşürmeyin (*parko* “park”, *pako* “paket” gibi duyulmamalıdır). Türkçedeki *r* de dil ucuyla çıkan bir çarpmalı ses olduğu için bu size tanıdık gelir.

## ĉ, ĝ, ŝ olmadan yazmak: h sistemi ve x sistemi

İşaretli harfleri yazamıyorsanız iki yedek yazım vardır. **H sistemi** doğrudan *Fundamento*’dan gelir: *ch, gh, hh, jh, sh* yazılır, *ŭ* yerine de düz *u*. Belirsiz olabilir: *flughaveno* “havalimanı”, *flug-haven-o* diye okunur, *fluĝaveno* diye değil. **X sistemi** Esperanto harfi olmayan *x*’i ekler: *cx, gx, hx, jx, sx, ux*. Resmî değildir ama belirsizlik yaratmaz ve internette yaygındır. Esperanto Akademisi 2007’de yedek yazımları teknik gereksinimler için kabul etti. H sisteminde *ch* ve *sh* Türkçedeki ç ve ş gibi okunur (*ĉ*, *ŝ*), *gh* ise *ĝ*, yani Türkçedeki c sesidir.

## Türkçe konuşanlar için ipuçları

Türkçe alfabe 29 harftir ve ç, ş gibi tek harflerle yazılan sesleri vardır; Esperanto da aynı yolu izler. Çoğu harf Türkçedeki gibi okunur. Dikkat edilecek yerler şunlardır:

- ***ĉ, ĝ, ŝ, ĵ* = ç, c, ş, j.** *ĝ* Türkçedeki “yumuşak g” (ğ) değil, c sesidir: *ĝis* “cis”, *ĝardeno* “cardeno”. İşaretler de farklıdır: ç ve ş harflerinin altında sedil (çengel), Esperanto’daki *ĉ*, *ĝ*, *ŝ*, *ĵ*, *ĥ* harflerinin üstünde ise şapka (circumflex; Türkçede â, î, û harflerindeki “düzeltme işareti” ile aynı biçimdedir) vardır; *ŭ*’nun üstündeki yay biçimli işaret (breve) ise ğ’deki gibidir. Bunlar Unicode’da farklı karakterlerdir: ç (U+00E7) ile ĉ (U+0109) birbirinin yerine geçmez. Örnek: *ĉiuĵaŭde* “her perşembe”, “çi-u-JAU-de” diye okunur ve tek kelimede üç özel harf içerir.
- ***c* ve *j* tuzaktır.** Esperanto’daki *c* “ts” sesini verir: *centro* “merkez”, “TSEN-tro” diye okunur; Türkçedeki c sesi için *ĝ* yazılır. Esperanto’daki *j* “y” sesini verir: *jes* “evet” kelimesi “yes”, *jaro* “yıl” kelimesi “YA-ro” gibi okunur; Türkçedeki j sesi için *ĵ* yazılır.
- **Vurgu başka yerde.** Türkçede vurgu çoğu kelimede son hecededir (yer adlarında, yabancı kökenli kelimelerde, bazı eklerde ve bazı zarflarda istisnalar vardır). Esperanto’da her zaman sondan bir önceki ünlüdedir: *es-pe-RAN-to*, “es-pe-ran-TO” değil; *sa-LU-ton*, “sa-lu-TON” değil.
- **Ünlü uyumu yok.** Türkçede ekler ünlü uyumuna göre değişir (ev-de, okul-da; ev-ler, okul-lar). Esperanto’da ekler her zaman aynı kalır: *en la domo*, *en la lernejo*; *domoj*, *lernejoj*.
- **ı, ö, ü ve ğ yok.** *i* her zaman “iki”deki i’dir, ı değil; *u* her zaman “uzun”daki u’dur, ü değil. Esperanto’da ö, ü ve ğ harfleri bulunmaz.
- **Başka bir ünlünün yanındaki *i* ayrı bir hecedir.** Türkçede “radyo” (rad-yo) ve “familya” (fa-mil-ya) gibi kelimelerde bu ses *y* ile yazılır ve önceki heceye bağlanır; Esperanto’da ise *radio* ra-DI-o, *familio* fa-mi-LI-o kelimelerindeki *i* kendi hecesini taşır.
- **k ve g her ünlünün yanında aynıdır.** Türkçede *k* ve *g*, e, i, ö, ü gibi ince ünlülerin yanında damağa doğru kayar (“kedi”, “gemi”) ve bu, yazıda gösterilmez. Esperanto’da bu gerekmez: *k* ve *g* her ünlünün yanında aynı sert sesi korur.
- ***h* ve *ĥ* iki ayrı harftir.** *H* Türkçedeki h gibi hafif bir soluktur; *ĥ* Almanca “Bach”taki ch gibi sert bir sestir. *Ĥ* en seyrek harftir ve onunla yazılan birçok kelimenin *k*’li biçimi de vardır: *ĥemio* = *kemio* “kimya”.

Sonraki adım: ilk duyacağınız kelimeleri [Temel Esperanto ifadeleri](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/temel-ifadeler/) sayfasında öğrenin.

## Sık sorulan sorular

### Esperanto alfabesinde kaç harf var?

28 harf var: q, w, x ve y olmadan Latin alfabesi, artı işaretli altı harf: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ ve ŭ.

### Esperanto yazıldığı gibi mi okunur?

Evet. Her harf tek bir sesi gösterir ve her harf okunur. 28 harfi ve vurgu kuralını bildiğinizde her kelimeyi yüksek sesle okuyabilirsiniz.

### Esperanto harfleri Türkçedeki gibi mi okunur?

Çoğunlukla evet: *b, d, f, g, h, k, l, m, n, p, r, s, t, v, z* ve beş ünlü Türkçedeki gibi okunur; *ĉ* ç, *ĝ* c, *ŝ* ş ve *ĵ* j gibi. Farklı olanlar: *c* “ts”, *j* “y”, *ĥ* Türkçede olmayan sert bir h ve *ŭ* kısa bir u. Vurgu da farklıdır: Esperanto’da sondan bir önceki hecededir.

### Esperanto kelimelerinde vurgu nerededir?

Her zaman sondan bir önceki ünlüde: *ta-BLO* yanlış, *TA-blo* “masa” doğrudur. *j* ve *ŭ* harfleri ünlü sayılmaz.

### Esperanto neden ĉ ve ŝ gibi harfler kullanır?

Her sesin tam olarak bir harfe ihtiyacı vardır. İngilizcedeki *ch* ya da *sh* gibi ikililer yerine Esperanto işaretli tek bir harf kullanır, böylece yazım hiçbir zaman belirsiz olmaz. Türkçe de aynı yolu izler: ç ve ş tek harflerdir.

### ĉ, ĝ ve ŝ nasıl yazılır?

Telefonda klavyenize Esperanto’yu ekleyin (Gboard hem Android’de hem iPhone’da destekler) ve bir harfe uzun basın, örneğin *ĉ* için *c*. Bilgisayarda bir Esperanto klavye düzeni yükleyin ya da x sistemiyle yazın (*cx, gx, sx*); sözlük aramamız ve kurs alıştırmalarımız yazarken bunu çevirir. Türkçe klavyedeki ç, ş ve ğ tuşları bunların yerine geçmez: ç ile ĉ farklı karakterlerdir.

## Kaynaklar

- [PMEG: Literoj (alfabe ve harf adları)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/skribo/literoj.html)
- [PMEG: Bazaj elparolaj reguloj (telaffuz, vurgu, r, ĥ)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/elparolo/bazaj_reguloj.html)
- [Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (1905)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [Akademio de Esperanto: Pri apartaj teknikaj bezonoj (2007)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/apartaj_teknikaj_bezonoj.html)
- [Akademio de Esperanto: Deklaro pri la Esperanta litero ŭ (2023)](https://www.akademio-de-esperanto.org/decidoj/pri-la-litero-u.html)
- [Vikipedio: X-sistemo](https://eo.wikipedia.org/wiki/X-sistemo)
- Wikipedia (İngilizce), [Turkish alphabet](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_alphabet) (29 harf) ve [Turkish phonology](https://en.wikipedia.org/wiki/Turkish_phonology) (k ve g’nin ince ünlülerin yanında damaklaşması, kelime vurgusu ve istisnaları); [Esperanto phonology](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_phonology)