# Esperanto dersi 1: selamlaşma, alfabe ve telaffuz

Source: https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-1/
Language: tr
Updated: 2026-10-22

> Esperanto’da selam verin, Mi estas… ile kendinizi tanıtın ve her kelimeyi okuyun: her harf tek bir ses, vurgu hep sondan bir önceki hecede.

Bu ilk derste Esperanto’yu yüksek sesle okumayı, selamlaşıp vedalaşmayı ve kendinizi tanıtmayı öğreneceksiniz. Kişi zamirleri *mi, vi, li, ŝi* ile ve her kişi için aynı kalan *estas* fiiliyle tanışacaksınız; *estas*, Türkçedeki “-im, -sin, -dir” eklerinin karşılığıdır. Esperanto’yu hiç duymadıysanız önce Dil bilgisi bölümündeki beş telaffuz kuralını okuyun, sonra diyaloğa dönün.

## Diyalog

Ana, Brezilya’nın São Paulo kentinde yaşıyor. Tomo, Polonya’nın Krakov kentinde yaşıyor. İkisi de Kenyalı Juma’nın yönettiği çevrim içi bir Esperanto sohbet grubuna yeni katıldı.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| **Juma:** Saluton al ĉiuj! Mi estas Juma. Mi estas el Kenjo. | Herkese merhaba! Ben Juma. Kenya’danım. |
| **Ana:** Saluton, Juma! Mi estas Ana. Mi estas el Brazilo. | Merhaba Juma! Ben Ana. Brezilya’danım. |
| **Tomo:** Bonan tagon! Mi estas Tomo. Mi estas el Pollando. | İyi günler! Ben Tomo. Polonya’danım. |
| **Juma:** Bonvenon, Ana kaj Tomo! Kiel vi fartas? | Hoş geldiniz Ana ve Tomo! Nasılsınız? |
| **Ana:** Bone, dankon. Kaj vi? | İyiyim, teşekkürler. Ya sen? |
| **Juma:** Tre bone, dankon! | Çok iyiyim, teşekkürler! |
| **Tomo:** Mi fartas bone, sed mi estas iom nervoza. Mi estas komencanto. | İyiyim ama biraz gerginim. Yeni başlayan biriyim. |
| **Ana:** Ankaŭ mi estas komencanto! | Ben de yeni başlıyorum! |
| **Juma:** Ne gravas. Ĉi tie ni ĉiuj estas amikoj. | Önemli değil. Burada hepimiz arkadaşız. |
| **Tomo:** Dankon, Juma. Saluton, Ana! | Teşekkürler Juma. Merhaba Ana! |
| **Ana:** Saluton, Tomo! Ĝis lundo? | Merhaba Tomo! Pazartesi görüşür müyüz? |
| **Juma:** Jes, ĝis lundo! Ĝis revido, amikoj! | Evet, pazartesi görüşürüz! Görüşmek üzere arkadaşlar! |
| **Tomo:** Ĝis revido! | Görüşmek üzere! |

Her satırı iki kez yüksek sesle okuyun. Sondan bir önceki heceyi vurgulayın: sa-LU-ton, bon-VE-non, ko-men-CAN-to (buradaki *c* “ts” diye okunur).

Adlar çoğu zaman kendi yazılışını ve okunuşunu korur: *Juma* Svahili dilinde bir addır ve Esperanto’daki *j* harfi “y” okunsa da “Cuma” diye söylenir.

## Yeni kelimeler

| Esperanto | Türkçe | Notlar |
|---|---|---|
| *saluton* | merhaba, selam | günün her saatinde kullanılır |
| *bonan tagon* | iyi günler, merhaba | *saluton*’dan daha resmî |
| *bonvenon* | hoş geldiniz | |
| *ĝis revido* | görüşmek üzere, hoşça kalın | kelimesi kelimesine “yeniden görüşmeye kadar”; kısaca: *ĝis!* |
| *mi* | ben | zamir; Türkçedeki soru eki “mi” ile karıştırmayın |
| *vi* | sen, siz | bir ya da birden çok kişi |
| *li* | o (erkek) | zamir |
| *ŝi* | o (kadın) | zamir |
| *ni* | biz | zamir |
| *estas* | -im, -sin, -dir (“olmak”) | *esti* “olmak” fiilinin şimdiki zamanı |
| *farti* | (sağlık ve keyif bakımından) olmak, kendini hissetmek | *Kiel vi fartas?* “Nasılsınız?” |
| *el* | -den, -dan (bir yerin içinden) | *el Brazilo* “Brezilya’dan” |
| *al* | -e, -a (bir yere ya da kişiye doğru) | *Saluton al ĉiuj!* “Herkese merhaba!” |
| *ĉiuj* | herkes, hepsi | *ni ĉiuj* “hepimiz” |
| *nervoza* | gergin, tedirgin | |
| *kaj* | ve | “kay” diye okunur |
| *sed* | ama, fakat | |
| *kiel* | nasıl | soru kelimesi (7. ders) |
| *bone* | iyi (biçimde) | zarf |
| *tre* | çok | |
| *iom* | biraz | |
| *dankon* | teşekkürler, sağ olun | |
| *ankaŭ* | de, da; dahi | *ankaŭ mi* “ben de” |
| *jes* | evet | |
| *komencanto* | yeni başlayan, acemi | *komenci* “başlamak” fiilinden |
| *amiko* | arkadaş, dost | çoğulu *amikoj* (2. ders) |
| *ĉi tie* | burada | |
| *ne gravas* | önemli değil, fark etmez | kelimesi kelimesine “(bu) önemli değil”; Türkçedeki kalıpla aynı |

## Dil bilgisi

### Beş kuralda telaffuz

Esperanto’nun yazımı fonetiktir: bu beş kuralı öğrendiğinizde her kelimeyi yüksek sesle okuyabilirsiniz. Harflerin tam tablosu [alfabe ve telaffuz](https://esperantopedia.org/tr/ogren/alfabe-ve-telaffuz/) sayfasındadır.

1. **Her harf tek bir ses.** Türkçede olduğu gibi her harf okunur; okunmayan harf yoktur.
2. **Beş saf ünlü.** *a, e, i, o, u* Türkçedeki a, e, i, o, u gibi okunur. Esperanto’da ı, ö ve ü yoktur: *i* her zaman “i”, *u* her zaman “u”dur.
3. **Birkaç harf Türkçeden farklıdır.** Aşağıdaki tabloyu öğrenin; en çok *c*, *ĝ* ve *j* harflerine dikkat edin.
4. **Sondan bir önceki ünlüyü vurgulayın.** *SA-lu-ton* yanlıştır; *sa-LU-ton* deyin. Aynı kural her kelimede geçerlidir: *BO-ne, es-pe-RAN-to, KI-el*. Türkçede vurgu çoğu kelimede son hecede olduğu için alışkanlıkla “sa-lu-TON” ya da “es-pe-ran-TO” demeyin.
5. **aj, ej, oj, uj, aŭ, eŭ birer hecedir.** *Kaj* “kay” gibi, *ankaŭ* ise *AN-kaŭ* diye iki hecede okunur.

Diyalogdaki kelimeler: vurgulu hece işaretli

| Harf | Okunuşu | Örnek |
|---|---|---|
| *c* | “ts” (Türkçedeki c gibi değil) | *komencanto* – “yeni başlayan” |
| *ĉ* | Türkçedeki ç | *ĉi tie* – “burada” |
| *g* | Türkçedeki g, “gaz”daki gibi (her zaman) | *gravas* – “önemlidir” |
| *ĝ* | Türkçedeki c, “cam”daki gibi | *ĝis* – “-e kadar” |
| *ĥ* | Almancadaki “Bach” kelimesindeki ch | *ĥoro* – “koro” (seyrek bir harf) |
| *j* | Türkçedeki y | *jes* – “evet” |
| *ĵ* | Türkçedeki j, “jüri”deki gibi | *ĵurnalo* – “gazete” |
| *r* | Türkçedeki r, dilin ucuyla | *revido* – “yeniden görüşme” |
| *s* | Türkçedeki s, asla “z” değil | *estas* – “-dir” |
| *ŝ* | Türkçedeki ş | *ŝi* – “o (kadın)” |
| *ŭ* | kısa bir “u”, İngilizcedeki w gibi (*a* ya da *e*’den sonra) | *ankaŭ* – “de, da” |

**Türkçe konuşanlar için ipucu.** *ĉ, ĝ, ŝ, ĵ* harfleri Türkçedeki ç, c, ş ve j’dir; bu yüzden Esperanto okumak size kolay gelecek. Üç noktaya dikkat edin. Birincisi, *c* harfi Türkçedeki c değil, “ts” sesidir; Türkçedeki c sesi Esperanto’da *ĝ* ile yazılır: *komencanto* “ko-men-TSAN-to”, *ĝis* “cis”. İkincisi, *j* “y” okunur: *jes* “yes”, *kaj* “kay”; Türkçedeki j sesi için *ĵ* kullanılır. Üçüncüsü, *h* Türkçedeki gibi her zaman açıkça okunur, *ĥ* ise ondan daha sert, boğazın arkasından sürtünerek çıkan bir sestir (Almanca “Bach”taki ch gibi). Esperanto’da ğ yoktur ve *g* her zaman “gaz”daki g’dir.

### Kişi zamirleri

Esperanto’da yedi temel kişi zamiri vardır (genel olarak “insanlar” anlamındaki *oni* 10. derste gelecek). Kibarlığa göre değişmezler: *vi* bir arkadaşa “sen”, bir yabancıya “siz”, bütün bir gruba da “siz” demektir. Bkz. [zamirler](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/zamirler/) bölümü.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *mi* | ben |
| *vi* | sen, siz (bir ya da birden çok kişi) |
| *li* | o (erkek) |
| *ŝi* | o (kadın) |
| *ĝi* | o (hayvan, nesne) |
| *ni* | biz |
| *ili* | onlar |

Türkçedeki tek “o” zamiri Esperanto’da üçe ayrılır: erkek için *li*, kadın için *ŝi*, hayvan ve nesne için *ĝi*. Çoğulda ise herkes için tek kelime vardır: *ili* “onlar”. Bir de yanıltıcı benzerliğe dikkat: Esperanto’daki *mi* “ben” demektir, Türkçedeki soru eki “mi” değildir; Esperanto’da soruyu *ĉu* kurar (7. ders).

:::match Kişi zamirleri
mi = ben
vi = sen, siz
li = o (erkek)
ŝi = o (kadın)
ni = biz
ili = onlar
:::

### Herkes için tek fiil biçimi: *estas*

“Olmak” fiili *esti*’dir. Şimdiki zamanda her kişi için *estas* olur: “-im, -sin, -dir” gibi kişiye göre değişen ekleri ezberlemeniz gerekmez. Bu, her Esperanto fiili için geçerlidir; bunu 4. derste ve [fiiller](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/fiiller/) sayfasında göreceksiniz.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *Mi estas Ana.* | Ben Ana’yım. |
| *Vi estas komencanto.* | Sen yeni başlayan birisin. |
| *Li estas el Pollando.* | O (erkek) Polonya’dan. |
| *Ŝi estas el Brazilo.* | O (kadın) Brezilya’dan. |
| *Ni estas amikoj.* | Biz arkadaşız. |
| *Ili estas el Kenjo.* | Onlar Kenya’dan. |

Türkçe konuşanların ilk tuzağı burada: Türkçede “olmak” çoğu zaman bir ektir ya da hiç söylenmez (“Öğretmenim”, “O Brezilya’dan”). Esperanto’da ise *estas* ayrı bir kelimedir ve atlanamaz: “Öğretmenim” *Mi estas instruisto* olur, *Mi instruisto* değil.

Esperanto’da “bir” anlamında bir tanımlık yoktur: *Mi estas komencanto* “Ben (bir) yeni başlayanım” demektir. Türkçedeki bu “bir”i *unu* ile çevirmeyin; *unu* yalnızca sayı olan “bir”dir. Esperanto’da yalnızca belirli tanımlık *la* vardır; onu 2. derste öğreneceksiniz.

:::order Cümleyi kurun
? Yeni başlayan biriyim.
= Mi estas komencanto.
- vi
? O (kadın) Brezilya’dan.
= Ŝi estas el Brazilo.
- li
? Biz arkadaşız.
= Ni estas amikoj.
- vi
? Nasılsın?
= Kiel vi fartas?
= Kiel fartas vi?
- bone
:::

### Her duruma göre selamlaşma

| Esperanto | Türkçe | Ne zaman |
|---|---|---|
| *Saluton!* | Merhaba! Selam! | her zaman |
| *Bonan matenon!* | Günaydın! | sabah |
| *Bonan tagon!* | İyi günler! | gün içinde, biraz resmî |
| *Bonan vesperon!* | İyi akşamlar! | akşam |
| *Bonan nokton!* | İyi geceler! | yatarken |
| *Ĝis revido!* / *Ĝis!* | Görüşmek üzere! / Görüşürüz! | ayrılırken |
| *Ĝis lundo!* | Pazartesi görüşürüz! | *ĝis* + bir zaman |

Hem *saluton* hem de *bonan tagon* sonundaki *-n* süs değildir: ikisi de tam bir cümlenin kısaltmasıdır. *Bonan tagon* “(Size) iyi bir gün (dilerim)”, *saluton* ise “(Size) bir selam (veririm)” cümlesinden kalmıştır. Türkçedeki “İyi günler” de aslında “İyi günler dilerim” cümlesinin kısaltmasıdır; Esperanto söylenmeyen fiilin nesnesini *-n* ile gösterir. Bu eki [5. derste](https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-5/) öğreneceksiniz. Daha fazla selamlaşma için bkz. [Esperanto’da selamlaşma](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/selamlasma/).

:::write Selamlaşma
? Günaydın!
= Bonan matenon
! bona mateno | bonan mateno | bona matenon → İki kelime de -n ile biter: *bonan matenon*, “(Size) iyi sabahlar (dilerim)” cümlesinin kısaltmasıdır.
? İyi akşamlar!
= Bonan vesperon
! bona vespero | bonan vespero | bona vesperon → İki kelime de -n ile biter: *bonan vesperon*.
? İyi geceler! (yatarken)
= Bonan nokton
! bona nokto | bonan nokto | bona nokton → İki kelime de -n ile biter: *bonan nokton*.
? Görüşmek üzere!
= Ĝis revido | Ĝis la revido | Ĝis
:::

## Alıştırmalar

:::quiz 1. ders alıştırmaları
? *Komencanto* kelimesindeki *c* nasıl okunur?
- “kalem”deki *k* gibi
- Türkçedeki *c* gibi (“cam”daki gibi)
- “ts” gibi *
? *Saluton* kelimesinde hangi hece vurguludur?
- SA
- LU *
- TON
? Hangi kelime “o (kadın)” demektir?
- li
- ŝi *
- ĝi
? Esperanto’ya çevirin: “Ben Ana’yım.”
= Mi estas Ana
? Esperanto’ya çevirin: “Biz Brezilya’danız.”
= Ni estas el Brazilo
? *Kiel vi fartas?* sorusuna uygun bir cevap hangisidir?
- *Bone, dankon.* *
- *Bonan nokton.*
- *Mi estas el Kenjo.*
? Esperanto’ya çevirin: “Nasılsın?”
= Kiel {vi} {fartas}
? Fiili yazın: *Ili ___ el Pollando.* (“Onlar Polonya’dan.”)
= estas
? Esperanto’ya çevirin: “Ben de!”
= Ankaŭ mi | Mi ankaŭ
:::

## Kültür köşesi

Esperanto’nun bir doğum günü var: **26 Temmuz 1887**. O gün göz doktoru Ludwik Zamenhof, dilin ilk ders kitabını Varşova’da yayımladı. Kitap Rusça yazılmıştı ve *Doktoro Esperanto* – “Umut Eden Doktor” – imzasını taşıyordu. Kısa süre sonra insanlar dilin kendisine de bu takma ada göre *Esperanto* demeye başladı. Türkçe için bilinen erken eserlerden biri, A. Fevzi’nin “Esperantoca-Türkçe Kamus” adlı sözlüğüdür; 1907’de, o zaman Osmanlı topraklarında olan Bağdat’ta basıldı. Sonrasını [Esperanto’nun tarihi](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/tarihce/) sayfasında okuyun.

## Sık sorulan sorular

### Normal bir klavyeyle ĉ, ĝ ve ŝ yazabilir miyim?

Evet. En yaygın çözüm [x sistemidir](https://esperantopedia.org/tr/ogren/alfabe-ve-telaffuz/): *ĉ* için *cx*, *ĝ* için *gx*, *ŝ* için *sx*, *ŭ* için *ux* yazın. Bu kurstaki alıştırmalar siz yazarken bunları dönüştürür. Türkçe klavyedeki ç, ğ ve ş harflerini kullanmayın: bunlar Esperanto’nun *ĉ*, *ĝ* ve *ŝ* harflerinden farklı harflerdir ve alıştırmalar onları doğru saymaz.

### *Vi* “sen” mi, “siz” mi?

İkisi de. *Vi* bir ya da birden çok kişi için, bir arkadaş için de bir yabancı için de kullanılır; yani hem “sen” hem “siz” demektir. Ayrı bir samimi tekil biçim olan *ci* kuramda vardır ama neredeyse hiç kullanılmaz.

### Esperanto’da “Benim adım…” nasıl denir?

En basit yol *Mi estas Ana* – “Ben Ana’yım”. *Mi nomiĝas Ana* – “Adım Ana” (kelimesi kelimesine “Ana diye adlandırılırım”) ve *Mia nomo estas Ana* – “Benim adım Ana” – biçimlerini de duyarsınız.

## Kaynaklar

- [PMEG: Bazaj elparolaj reguloj (telaffuz ve vurgu)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/elparolo/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Literoj (alfabe)](https://bertilow.com/pmeg/skribo_elparolo/skribo/literoj.html)
- [PMEG: Personaj pronomoj (kişi zamirleri, vi ve ci)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/personaj.html)
- [PMEG: Mallongigitaj frazoj (Saluton!, Bonan tagon!)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/frazospecoj/mallongigitaj_frazoj.html)
- [Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (1905)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [Wikipedia: Unua Libro (İngilizce)](https://en.wikipedia.org/wiki/Unua_Libro)
- [Wikipedia: L. L. Zamenhof (İngilizce)](https://en.wikipedia.org/wiki/L._L._Zamenhof)
- Sevda Kaman, [Osmanlı Matbuatında Yapma Diller](https://dergipark.org.tr/tr/pub/iuturkiyat/article/1090009), Türkiyat Mecmuası 32(2), 2022 (kaynakçada: A. Fevzi, Esperantoca-Türkçe Kamus, Bağdat, 1907)
- Ali Çağan Kaya, [La forgesita historio de Esperanto en Türkiye](https://alicagankaya.com/la-forgesita-historio-de-esperanto-en-turkiye/) (Esperanto dilinde)