# Esperanto dersi 3: sıfatlar, renkler ve olumsuzluk

Source: https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-3/
Language: tr
Updated: 2026-10-22

> Esperanto sıfatları -a ile biter ve çoğul isimle -j alır: bela tago, belaj tagoj. 12 rengi, hava durumu kelimelerini, tre “çok” ve ne “değil”i öğrenin.

Bu derste bir şeyleri anlatmayı öğreneceksiniz. Esperanto sıfatları *-a* ile biter ve isimleri çoğul olduğunda *-j* alır: *bela tago* “güzel bir gün”, *belaj tagoj* “güzel günler”. Ayrıca on iki renk, birkaç hava durumu kelimesi, *tre* “çok” ve *ne* “değil” öğrenecek, bir kelimeyi zıddına çeviren *mal-* ön ekiyle de ilk kez tanışacaksınız.

## Diyalog

Ekim ayı. Krakov’da sonbahar başladı; São Paulo’da ise ilkbahar.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| **Ana:** Saluton, Tomo! Kia estas la vetero en Krakovo? | Merhaba Tomo! Krakov’da hava nasıl? |
| **Tomo:** Ne bona. La ĉielo estas griza, kaj la vento estas forta. | İyi değil. Gökyüzü gri ve rüzgâr sert. |
| **Ana:** Ho ne! Ĉi tie la ĉielo estas tute blua. | Olamaz! Burada gökyüzü masmavi. |
| **Tomo:** Vere? | Gerçekten mi? |
| **Ana:** Jes! En Brazilo nun estas printempo. La tagoj estas longaj kaj varmaj. | Evet! Brezilya’da şimdi ilkbahar. Günler uzun ve sıcak. |
| **Tomo:** Kaj ĉi tie estas aŭtuno. La tagoj estas mallongaj kaj malvarmaj. | Burada ise sonbahar. Günler kısa ve soğuk. |
| **Ana:** Ho, kompatinda Tomo! | Ah, zavallı Tomo! |
| **Tomo:** Sed la aŭtuno ankaŭ estas bela. La folioj estas flavaj, oranĝaj kaj ruĝaj. | Ama sonbahar da güzel. Yapraklar sarı, turuncu ve kırmızı. |
| **Ana:** Kiel bele! En San-Paŭlo la folioj ĉiam estas verdaj. | Ne güzel! São Paulo’da yapraklar hep yeşil. |
| **Tomo:** Verdaj folioj kaj blua ĉielo… Mi tre envias vin! | Yeşil yapraklar ve mavi gökyüzü… Seni çok kıskanıyorum! |
| **Ana:** Ha ha! Sed San-Paŭlo ne estas trankvila urbo. Ĝi estas tre granda kaj tre brua. | Ha ha! Ama São Paulo sakin bir şehir değil. Çok büyük ve çok gürültülü. |
| **Tomo:** Krakovo ne estas tiel granda, sed ĝi estas malnova kaj tre bela. | Krakov o kadar büyük değil ama eski ve çok güzel. |
| **Ana:** Malnovaj urboj estas tre belaj! | Eski şehirler çok güzeldir! |

*Kia…?* “nasıl bir…?, ne tür…?” demektir: *Kia estas la vetero?* – “Hava nasıl?” Onu 11. dersteki soru kelimeleri tablosunda yeniden göreceksiniz. *San-Paŭlo*, São Paulo’nun Esperanto’daki adıdır.

## Yeni kelimeler

| Esperanto | Türkçe | Notlar |
|---|---|---|
| *bela* | güzel, hoş | sıfat |
| *bona* | iyi | *bone* “iyi (biçimde)” |
| *granda* | büyük | |
| *longa* | uzun | *mallonga* “kısa” |
| *varma* | sıcak, ılık | *malvarma* “soğuk” |
| *nova* | yeni | *malnova* “eski” (eşyalar için) |
| *forta* | güçlü, sert | |
| *trankvila* | sakin, sessiz | |
| *brua* | gürültülü | *bruo* “gürültü” kelimesinden |
| *kompatinda* | zavallı, acınacak | *kompatinda Tomo!* “zavallı Tomo!” |
| *envii* | kıskanmak, imrenmek | *Mi envias vin.* “Seni kıskanıyorum.” (*vin*: 5. ders) |
| *vetero* | hava (durumu) | isim |
| *ĉielo* | gökyüzü, gök | |
| *vento* | rüzgâr | |
| *folio* | yaprak; kâğıt yaprağı | |
| *urbo* | şehir, kent | |
| *printempo* | ilkbahar | |
| *aŭtuno* | sonbahar | |
| *tre* | çok | |
| *tute* | tamamen, büsbütün | |
| *ne* | değil; hayır | Türkçedeki soru kelimesi “ne” ile karıştırmayın |
| *tiel* | o kadar, öyle | *ne tiel granda* “o kadar büyük değil” |
| *ĉiam* | her zaman, hep | |
| *nun* | şimdi | |
| *en* | -de, -da; içinde | *en Brazilo* “Brezilya’da” (9. ders) |
| *feliĉa* | mutlu | |
| *vere* | gerçekten | |

## Dil bilgisi

### Sıfatlar *-a* ile biter

Her Esperanto sıfatı *-a* ile biter: *bela, granda, varma*. Sıfat isminin önünde ya da arkasında durabilir – *bela tago* ve *tago bela* ikisi de “güzel bir gün” demektir – ama önde durması daha yaygındır. Ayrıntılar [isimler ve sıfatlar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/isimler-ve-sifatlar/) sayfasında.

### Uyum: çoğul isim, çoğul sıfat

Bir isim çoğul olduğunda sıfatı da *-j* alır. Bu, *estas* fiilinden sonra da geçerlidir: *La tagoj estas longaj* cümlesinde sıfat *la tagoj* hakkında bilgi verdiği için *-j* alır.

Türkçede sıfat isimle birlikte çoğul olmaz: “güzel günler”, “Günler uzun”. Esperanto’da ise sıfat ismine uyar: *belaj tagoj*, *La tagoj estas longaj*. Türkçe konuşanlar sıfattaki bu *-j* ekini kolayca unutur.

| Tekil | Çoğul |
|---|---|
| *bela tago* – güzel bir gün | *belaj tagoj* – güzel günler |
| *la granda urbo* – büyük şehir | *la grandaj urboj* – büyük şehirler |
| *La folio estas flava.* – Yaprak sarı. | *La folioj estas flavaj.* – Yapraklar sarı. |
| *mia malnova foto* – eski fotoğrafım | *miaj malnovaj fotoj* – eski fotoğraflarım |

Zamirler için de aynısı geçerlidir: *Ni estas feliĉaj* – “Mutluyuz” – çünkü *ni* çoğuldur. *Vi* derken kaç kişiden söz ettiğinizi düşünün: *Vi estas feliĉa* (tek kişi), *Vi estas feliĉaj* (birkaç kişi). Kibarlıktan tek bir kişiye “siz” dediğinizde de sıfat tekil kalır: *Vi estas feliĉa*.

:::ending Uyum sağlayın
- o oj a aj
? güzel günler
= bel[aj] tag[oj]
? Yapraklar sarı.
= La foli[oj] estas flav[aj].
? eski fotoğrafım
= mia malnov[a] fot[o]
? Mutluyuz.
= Ni estas feliĉ[aj].
? Şehir çok gürültülü.
= La urb[o] estas tre bru[a].
:::

### Renkler

Renkler sıradan sıfatlardır, bu yüzden onlar da uyum gösterir: *ruĝa folio*, *ruĝaj folioj*. [Renkler](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/renkler/) sayfasında daha fazla ton bulabilirsiniz.

| Esperanto | Türkçe | Esperanto | Türkçe |
|---|---|---|---|
| *ruĝa* | kırmızı | *bruna* | kahverengi |
| *oranĝa* | turuncu | *griza* | gri |
| *flava* | sarı | *nigra* | siyah |
| *verda* | yeşil | *blanka* | beyaz |
| *blua* | mavi | *roza* | pembe |
| *viola* | mor | *ora* | altın rengi |

:::match Renkler
ruĝa = kırmızı
flava = sarı
verda = yeşil
blua = mavi
nigra = siyah
blanka = beyaz
:::

### *Tre* “çok” ve *ne* “değil”

*Tre* bir sıfat ya da zarftan önce gelir: *tre bela* “çok güzel”, *tre bone* “çok iyi”. *Ne* olumsuzladığı kelimenin hemen önüne, genellikle fiilin önüne gelir: *La ĉielo ne estas blua* – “Gökyüzü mavi değil”. Türkçede “değil” ya da “-me, -ma” eki cümlenin sonundaki yüklemdedir; Esperanto’da ise *ne* fiilin önünde durur. *Ne* “hayır” da demektir: *Ne, la vetero ne estas bona* – “Hayır, hava iyi değil”. Bkz. [sorular ve olumsuzluk](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/soru-ve-olumsuzluk/).

Yanıltıcı benzerliğe dikkat: Esperanto’daki *ne* Türkçedeki soru kelimesi “ne” değildir. “Ne?” sorusu Esperanto’da *Kio?* olur (7. ders).

:::order Cümleyi kurun
? Günler uzun değil.
= La tagoj ne estas longaj.
- longa
? Eski şehirler çok güzeldir.
= Malnovaj urboj estas tre belaj.
- bela
? Gökyüzü gri değil.
= La ĉielo ne estas griza.
- grizaj
:::

### *mal-* ile ilk tanışma

*mal-* ön eki tam zıt anlamı verir. Bir kök ve *mal-* sayesinde ikinci bir kelime öğrenmeniz gerekmez. Başka kelime türetme yollarını [10. derste](https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-10/) öğreneceksiniz.

| Kelime | *mal-* ile zıddı |
|---|---|
| *varma* – sıcak | *malvarma* – soğuk |
| *longa* – uzun | *mallonga* – kısa |
| *nova* – yeni | *malnova* – eski |
| *bona* – iyi | *malbona* – kötü |
| *granda* – büyük | *malgranda* – küçük |

:::write mal- ile zıt anlamlar
? *granda* “büyük” kelimesinin zıddı
= malgranda
? *bona* “iyi” kelimesinin zıddı
= malbona
? *longa* “uzun” kelimesinin zıddı
= mallonga
! malonga → İki l harfini de koruyun: *mal* + *longa* = *mallonga*.
? *varma* “sıcak” kelimesinin zıddı
= malvarma
:::

## Alıştırmalar

:::quiz 3. ders alıştırmaları
? Doğru biçimi seçin: *La folioj estas ___.*
- *flava*
- *flavaj* *
- *flavoj*
? Esperanto’ya çevirin: “güzel bir gün”
= bela tago | tago bela
? Hangi kelime “soğuk” demektir?
- *varma*
- *malvarma* *
- *malnova*
? Esperanto’ya çevirin (tanımlık *la* ile): “Gökyüzü mavi değil.”
= La ĉielo ne estas blua
? Hangi ek sıfatı gösterir?
- -o
- -a *
- -j
? Esperanto’ya çevirin: “yeşil yapraklar”
= {verdaj} {folioj}
? *Tre bela* ne demektir?
- “çok güzel” *
- “üç güzel”
- “güzel değil”
? Çoğul yapın: *granda urbo*
= grandaj urboj
? Esperanto’ya çevirin (tanımlık *la* ile): “Günler uzun ve sıcak.”
= La tagoj estas longaj kaj varmaj
:::

## Kültür köşesi

Esperanto’nun rengi yeşildir. Esperanto bayrağı – yeşil zemin üzerinde, içinde yeşil, beş köşeli bir yıldız bulunan beyaz bir kare – 1905’te Fransa’nın Boulogne-sur-Mer kentinde toplanan ilk Esperanto Dünya Kongresi’nde kabul edildi. Yeşil geleneksel olarak umudu, beş köşe ise beş kıtayı simgeler. Hevesli konuşurlara *verduloj* – “yeşiller” – bile denir; [bayrak ve simgeler](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/bayrak-ve-simgeler/) hakkında daha fazlasını okuyun.

## Sık sorulan sorular

### Sıfat ismin önüne mi gelir, arkasına mı?

İkisi de olur. *Bela tago* ile *tago bela* aynı anlama gelir, ama önde durması daha yaygındır. Ekler hangi kelimenin ne olduğunu gösterdiği için sıra serbesttir.

### Sıfatlar her zaman isimlere uyar mı?

Evet. Sıfat, ismi çoğulsa *-j* alır; [5. derste](https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-5/) göreceğiniz gibi ismi *-n* aldığında da *-n* alır. İyelik zamirleri de (örneğin *mia*) aynı kurala uyar.

### İnsanlar için “yaşlı” nasıl denir?

*Malnova* eşyalar içindir: *malnova urbo* “eski bir şehir”. İnsanlar ve hayvanlar için *maljuna* “yaşlı” kullanılır; *juna* “genç” kelimesinin zıddıdır. Bu, Türkçedeki “eski – yaşlı” ayrımının aynısıdır. *Malnova amiko* da Türkçedeki gibi “eski bir arkadaş”, yani uzun yıllardır tanıdığınız bir arkadaştır.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (3. kural, sıfatlar)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: A-vortoj – bazaj reguloj (sıfatlar)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/a-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Nombro ĉe A-vortoj (sayıda uyum)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/unu-nombro_multe-nombro/uzado/a-vortoj.html)
- [PMEG: Neado (olumsuzluk)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neado.html)
- [PMEG: MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- [Wikipedia: Esperanto symbols (İngilizce)](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_symbols)
- [Vikipedio: Esperanto-flago (Esperanto dilinde)](https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperanto-flago)