# Esperanto dersi 4: şimdiki zaman ve hobiler

Source: https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-4/
Language: tr
Updated: 2026-10-22

> Esperanto’da şimdiki zaman her kişi için -as ile biter: mi laboras, ili laboras. ŝati, voli, povi ve devi ile işinizi ve hobilerinizi anlatın.

Bu derste Esperanto fiillerinin nasıl işlediğini öğreneceksiniz. Şimdiki zaman her kişi için *-as* ile biter; sözlükte bulunan biçim, yani mastar, *-i* ile biter. Beş kullanışlı fiille – *ŝati* “sevmek, hoşlanmak”, *voli* “istemek”, *povi* “-ebilmek”, *devi* “-meli, zorunda olmak” ve *preferi* “tercih etmek” – işinizden, öğreniminizden ve yapmaktan hoşlandığınız şeylerden söz edebilirsiniz.

## Diyalog

Hafta içi bir öğleden sonra Ana ile Tomo mesajlaşıyor.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| **Tomo:** Ana, kion vi faras nun? | Ana, şimdi ne yapıyorsun? |
| **Ana:** Mi studas. Mi estas en la biblioteko. | Ders çalışıyorum. Kütüphanedeyim. |
| **Tomo:** Kaj kio estas via fako? | Peki bölümün ne? |
| **Ana:** Biologio. Mi volas esti biologo. Kaj vi? Ĉu vi laboras hodiaŭ? | Biyoloji. Biyolog olmak istiyorum. Ya sen? Bugün çalışıyor musun? |
| **Tomo:** Jes, mi laboras hejme. Mi estas programisto. | Evet, evde çalışıyorum. Programcıyım. |
| **Ana:** Ĉu la laboro estas interesa? | İş ilginç mi? |
| **Tomo:** Jes, ĝi estas interesa. Sed vespere mi preferas kuiri. | Evet, ilginç. Ama akşamları yemek yapmayı tercih ederim. |
| **Ana:** Vi kuiras? Bonege! Mi ne povas kuiri. | Yemek mi yapıyorsun? Harika! Ben yemek yapamam. |
| **Tomo:** Kaj kion vi ŝatas fari libertempe? | Peki boş zamanında ne yapmayı seversin? |
| **Ana:** Mi ŝatas kanti. Mi kantas en koruso. | Şarkı söylemeyi severim. Bir koroda şarkı söylüyorum. |
| **Tomo:** Mi ne kantas bone, sed mi ŝatas aŭskulti. | Ben iyi şarkı söylemem ama dinlemeyi severim. |
| **Ana:** Do vi kuiras, kaj mi kantas. Perfekte! | Yani sen yemek yapıyorsun, ben şarkı söylüyorum. Mükemmel! |
| **Tomo:** Ha ha! Nun mi devas labori. Ĝis vespere! | Ha ha! Şimdi çalışmam lazım. Akşam görüşürüz! |
| **Ana:** Ĝis! Kaj mi devas studi. | Görüşürüz! Benim de ders çalışmam lazım. |

Burada iki küçük kelime kendi derslerinden önce geçiyor. *Ĉu* bir cümleyi evet–hayır sorusuna çevirir, Türkçedeki “mı, mi” gibi (7. ders). *Kion* ise “ne” anlamındaki *kio* kelimesinin nesne eki *-n* almış biçimidir (5. ders).

## Yeni kelimeler

| Esperanto | Türkçe | Notlar |
|---|---|---|
| *fari* | yapmak, etmek | *kion vi faras?* “ne yapıyorsun?” |
| *studi* | ders çalışmak, öğrenim görmek | *studento* “öğrenci” |
| *labori* | çalışmak (bir işte) | *laboro* “iş” |
| *kuiri* | yemek pişirmek, yemek yapmak | |
| *kanti* | şarkı söylemek | *kanto* “şarkı” |
| *aŭskulti* | dinlemek | |
| *ŝati* | sevmek, hoşlanmak | *Mi ŝatas kanti.* |
| *voli* | istemek | *Mi volas esti biologo.* |
| *povi* | -ebilmek, yapabilmek | |
| *devi* | zorunda olmak, -meli | |
| *preferi* | tercih etmek, yeğlemek | |
| *biblioteko* | kütüphane | |
| *fako* | bölüm, alan, dal | |
| *biologio* | biyoloji | *biologo* “biyolog” |
| *programisto* | programcı | *-ist-* = meslek (10. ders) |
| *koruso* | koro | *ĥoro* da denir (1. ders) |
| *interesa* | ilginç | |
| *perfekte* | mükemmel biçimde; mükemmel! | |
| *bonege* | harika!, çok iyi | *bone* + “çok” anlamındaki *-eg-* (10. ders) |
| *hejme* | evde | *hejmo* “ev, yuva” kelimesinden |
| *vespere* | akşamleyin, akşamları | *vespero* “akşam” kelimesinden |
| *libertempe* | boş zamanda | *libera tempo* “boş zaman” ifadesinden |
| *hodiaŭ* | bugün | |
| *do* | yani, öyleyse | |
| *ĉu* | (evet–hayır sorusu kurar) | 7. ders |

Türkçedeki “çalışmak” iki ayrı fiile karşılık gelir: bir işte çalışmak *labori*, ders çalışmak ya da öğrenim görmek *studi*’dir.

:::match Fiiller
kuiri = yemek pişirmek
kanti = şarkı söylemek
labori = çalışmak (bir işte)
aŭskulti = dinlemek
studi = ders çalışmak
voli = istemek
:::

## Dil bilgisi

### Şimdiki zaman: herkes için *-as*

Şimdiki zamanda her fiil, kişi ne olursa olsun *-as* ile biter. Düzensiz fiil yoktur – *esti* “olmak” bile düzenlidir. Sistemin tamamı [fiiller](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/fiiller/) sayfasında.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *mi laboras* | çalışıyorum, çalışırım |
| *vi laboras* | çalışıyorsun, çalışıyorsunuz |
| *li / ŝi laboras* | (o) çalışıyor |
| *ni laboras* | çalışıyoruz |
| *ili laboras* | çalışıyorlar |

*Mi laboras* hem “çalışıyorum” hem “çalışırım” demektir: Esperanto, Türkçedeki şimdiki zaman ile geniş zamanı ayırmaz. Türkçede kişiyi fiilin sonundaki ek gösterir (“çalışıyor-um”), bu yüzden zamir çoğu zaman söylenmez. Esperanto’da fiil kişiye göre değişmediği için kişiyi zamir gösterir ve zamir atlanamaz: “Çalışıyorum” *Mi laboras* olur, tek başına *laboras* değil.

### Mastar: *-i*

Mastar *-i* ile biter: *labori* “çalışmak”, *kuiri* “yemek pişirmek”, *esti* “olmak”. Bu ek Türkçedeki -mak, -mek ekinin karşılığıdır ve sözlükler fiilleri bu biçimde verir. Şimdiki zamanı yapmak için *-i* yerine *-as* koyun: *kanti* → *kantas*.

### Fiil + mastar

*Ŝati, voli, povi, devi* ve *preferi* fiillerinden sonra ikinci fiil mastar biçiminde kalır: *Mi volas lerni* – “Öğrenmek istiyorum”.

Türkçede bu anlamların bir kısmı fiile ek olarak gelir: “yapabilirim” (-ebil-), “yapmalıyım” (-meli). Esperanto’da ise bunlar ayrı fiillerdir ve sıra Türkçenin tersidir: önce çekimli fiil, sonra mastar gelir. “Biyolog olmak istiyorum” *Mi volas esti biologo*, “Yemek yapamam” *Mi ne povas kuiri* olur.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *Mi ŝatas kanti.* | Şarkı söylemeyi severim. |
| *Mi volas esti biologo.* | Biyolog olmak istiyorum. |
| *Mi ne povas kuiri.* | Yemek yapamam. |
| *Mi devas labori.* | Çalışmam lazım. |
| *Vespere mi preferas kuiri.* | Akşamları yemek yapmayı tercih ederim. |

Olumsuz cümle kurmak için *ne* kelimesini fiilin önüne koyun: *Mi ne povas kuiri*.

:::ending -i mi, -as mı?
- i as
? Şarkı söylemeyi severim.
= Mi ŝat[as] kant[i].
? Ana biyolog olmak istiyor.
= Ana vol[as] est[i] biologo.
? Yemek yapamam.
= Mi ne pov[as] kuir[i].
? Çalışmamız lazım.
= Ni dev[as] labor[i].
? Akşamları Tomo yemek yapmayı tercih eder.
= Vespere Tomo prefer[as] kuir[i].
:::

### *-e* ile zaman ve yer zarfları

*-e* eki bir kelimeyi zarfa, yani nasıl, ne zaman ya da nerede sorusuna cevap veren bir kelimeye çevirir. Örneğin *vespero* “akşam” kelimesinden *vespere* “akşamleyin”, *hejmo* “ev” kelimesinden *hejme* “evde” olur. Türkçedeki “sabahleyin, akşamleyin” kelimelerinde bulunan -leyin ekini düşünebilirsiniz. [Zarflar](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/zarflar/) sayfasında çok daha fazlası var.

| İsim | Zarf |
|---|---|
| *mateno* – sabah | *matene* – sabahleyin |
| *vespero* – akşam | *vespere* – akşamleyin |
| *hejmo* – ev | *hejme* – evde |
| *libera tempo* – boş zaman | *libertempe* – boş zamanda |

:::write İsimden zarfa
? *vespero* “akşam” → “akşamleyin”
= vespere
? *mateno* “sabah” → “sabahleyin”
= matene
? *hejmo* “ev” → “evde”
= hejme
? *tago* “gün” → “gündüzün”
= tage
:::

## Alıştırmalar

:::quiz 4. ders alıştırmaları
? Hangi ek şimdiki zamanı gösterir?
- -is
- -as *
- -i
? Esperanto’ya çevirin: “Çalışıyorum.” (bir işte)
= Mi laboras
? Fiili yazın (*kanti*): *Ŝi ___ en koruso.*
= kantas
? Esperanto’ya çevirin: “Şarkı söylemek istiyorum.”
= Mi volas kanti
? *Mi devas studi* ne demektir?
- “Ders çalışmam lazım.” *
- “Ders çalıştım.”
- “Ders çalışmak istiyorum.”
? Hangi kelime mastardır (sözlükteki biçim)?
- *kuiras*
- *kuiri* *
- *kuiro*
? Esperanto’ya çevirin: “Yemek yapmayı severiz.”
= Ni ŝatas kuiri
? Yazın: *Ili ne ___ kanti.* (“Şarkı söyleyemezler.”)
= povas
? Esperanto’ya çevirin: “Tomo evde çalışıyor.” (bir işte)
= {Tomo} {laboras} {hejme}
:::

## Kültür köşesi

Esperanto’nun kendi müzik dünyası var. 1990’da Floréal Martorell’in Fransa’da, Toulouse yakınlarında kurduğu **Vinilkosmo** plak şirketi Esperanto’da rock, folk, pop, metal ve hip-hop yayımlar. Tanınmış adlar arasında İsveçli rock grubu Persone (1986’da kuruldu), Frizyalı folk grubu Kajto ve Fransız şarkıcı JoMo var. Daha fazla grup, film ve radyo için bkz. [müzik ve film](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/muzik-ve-film/).

## Sık sorulan sorular

### Esperanto’da “çalışıyorum” ile “çalışırım” nasıl ayrılır?

Ayrılmaz: ikisi de *Mi laboras* olur. *-as* biçimi hem şu anda süren hem de alışkanlık olan eylemi anlatır; hangisinin kastedildiği bağlamdan anlaşılır.

### Esperanto’da düzensiz fiil var mı?

Hayır. Her fiil aynı ekleri alır, *esti* “olmak” da: *estas, estis, estos*. Geçmiş ve gelecek zamanı [6. derste](https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-6/) öğreneceksiniz.

### *Ŝati* ile *ami* arasındaki fark nedir?

Türkçede ikisi de çoğu zaman “sevmek”tir, ama Esperanto bunları ayırır. *Ŝati* “sevmek, hoşlanmak” demektir: *Mi ŝatas kafon* – “Kahveyi severim”. *Ami* ise derin sevgi ve aşk için kullanılır: *Mi amas vin* – “Seni seviyorum”.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (6. kural, fiiller)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: Verboj (fiiller)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/index.html)
- [PMEG: I-verboj (mastar)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/neutrala.html)
- [PMEG: AS (şimdiki zaman)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/nun-tempo.html)
- [PMEG: Bazaj reguloj por E-vortoj (hejme, matene, tage gibi zarflar)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [Wikipedia: Vinilkosmo (İngilizce)](https://en.wikipedia.org/wiki/Vinilkosmo)
- [Vikipedio: Persone](https://eo.wikipedia.org/wiki/Persone) ve [JoMo](https://eo.wikipedia.org/wiki/JoMo) (Esperanto dilinde); [Wikipedia: Kajto (İngilizce)](https://en.wikipedia.org/wiki/Kajto)