# Esperanto dersi 6: geçmiş ve gelecek zaman, günler

Source: https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-6/
Language: tr
Updated: 2026-10-22

> Esperanto’da üç zaman eki var: geçmiş için -is, şimdiki zaman için -as, gelecek için -os. Bunları dün, yarın ve haftanın yedi günüyle birlikte öğrenin.

Bu derste geçmişten ve gelecekten söz etmeyi öğreneceksiniz. Esperanto’da üç zaman eki vardır – geçmiş için *-is*, şimdiki zaman için *-as*, gelecek için *-os* – ve hepsi her fiilde aynı biçimde işler. Ayrıca haftanın günlerini, *hieraŭ* “dün” ve *morgaŭ* “yarın” gibi kelimeleri ve “pazartesi günü” demeyi öğreneceksiniz.

## Diyalog

Ana’nın bir haberi var. Bir salı akşamı Tomo’yu arıyor.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| **Ana:** Tomo! Mi havas grandan novaĵon! | Tomo! Büyük bir haberim var! |
| **Tomo:** Kio okazis? | Ne oldu? |
| **Ana:** Hieraŭ mi aĉetis flugbileton. En Julio mi iros al la Universala Kongreso! | Dün uçak bileti aldım. Temmuzda Esperanto Dünya Kongresi’ne gideceğim! |
| **Tomo:** Vere? Bonege! | Gerçekten mi? Harika! |
| **Ana:** Kaj vi? Vi ankaŭ venos, ĉu ne? | Ya sen? Sen de geleceksin, değil mi? |
| **Tomo:** Mi ankoraŭ ne decidis. Mi devos peti feriojn. | Henüz karar vermedim. İzin istemem gerekecek. |
| **Ana:** Vi devas veni! Ni finfine renkontiĝos! | Gelmek zorundasın! Sonunda buluşacağız! |
| **Tomo:** Vi pravas. Lundon mi parolos kun mia ĉefo. | Haklısın. Pazartesi şefimle konuşacağım. |
| **Ana:** Bone! Kaj kion vi faris dum la semajnfino? | Güzel! Peki hafta sonu ne yaptın? |
| **Tomo:** Sabaton mi vizitis mian avinon. Dimanĉon mi dormis la tutan tagon! | Cumartesi büyükannemi ziyaret ettim. Pazar günü bütün gün uyudum! |
| **Ana:** Ha ha! Mi ne dormis multe. Mi kantis kun la koruso en du koncertoj. | Ha ha! Ben pek uyumadım. Koroyla iki konserde şarkı söyledim. |
| **Tomo:** Kaj kion vi faros morgaŭ? | Peki yarın ne yapacaksın? |
| **Ana:** Morgaŭ mi havos ekzamenon pri biologio. Hodiaŭ mi devas studi! | Yarın biyoloji sınavım olacak. Bugün ders çalışmam lazım! |
| **Tomo:** Bonŝancon! Mi skribos al vi lundon, post la renkontiĝo kun la ĉefo. | Bol şans! Pazartesi, şefle görüşmeden sonra sana yazacağım. |

Cümle sonundaki *ĉu ne?* Türkçedeki “değil mi?” ile aynı işi görür: *Vi venos, ĉu ne?* – “Geleceksin, değil mi?”

## Yeni kelimeler

| Esperanto | Türkçe | Notlar |
|---|---|---|
| *hieraŭ* | dün | |
| *hodiaŭ* | bugün | |
| *morgaŭ* | yarın | |
| *ankoraŭ ne* | henüz … değil | *ankoraŭ* “hâlâ” |
| *finfine* | sonunda, nihayet | |
| *havi* | sahip olmak; sahiplik için “var” | *Mi havas…* “…-im var” |
| *aĉeti* | satın almak | |
| *iri* | gitmek | |
| *okazi* | olmak, meydana gelmek | |
| *decidi* | karar vermek | |
| *peti* | rica etmek, istemek | |
| *paroli* | konuşmak | |
| *viziti* | ziyaret etmek | |
| *dormi* | uyumak | |
| *skribi* | yazmak | |
| *renkontiĝi* | buluşmak, karşılaşmak | *renkontiĝo* “buluşma, görüşme” |
| *pravi* | haklı olmak | *Vi pravas.* “Haklısın.” |
| *novaĵo* | haber | *nova* “yeni” kelimesinden |
| *flugbileto* | uçak bileti | *flugi* “uçmak” + *bileto* “bilet” |
| *ferioj* | tatil, izin | genellikle çoğul; *ferio* “izin günü” |
| *ekzameno* | sınav | |
| *semajnfino* | hafta sonu | *semajno* “hafta” + *fino* “son”, tıpkı Türkçedeki gibi |
| *dum* | sırasında, boyunca | |
| *pri* | hakkında, üzerine | *ekzameno pri biologio* “biyoloji sınavı” |
| *post* | -den sonra | *post la renkontiĝo* “görüşmeden sonra” |
| *multe* | çok | *Mi ne dormis multe.* “Pek uyumadım.” |
| *tuta* | bütün, tüm | *la tutan tagon* “bütün gün” |
| *kongreso* | kongre | *la Universala Kongreso* “Esperanto Dünya Kongresi” |
| *bonŝancon!* | bol şans! | |

## Dil bilgisi

### Üç zaman, üç ek

Esperanto fiillerinde her zamanın bir eki vardır ve bu ek her kişi için aynıdır. Geçmiş için *-as* yerine *-is*, gelecek için *-os* koyun. Daha fazlası [fiiller](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/fiiller/) sayfasında.

| Mastar | Geçmiş *-is* | Şimdiki *-as* | Gelecek *-os* |
|---|---|---|---|
| *esti* – olmak | *estis* – idi | *estas* – -dir | *estos* – olacak |
| *labori* – çalışmak | *laboris* – çalıştı | *laboras* – çalışıyor | *laboros* – çalışacak |
| *iri* – gitmek | *iris* – gitti | *iras* – gidiyor | *iros* – gidecek |
| *havi* – sahip olmak | *havis* – sahipti | *havas* – sahiptir | *havos* – sahip olacak |

*-is* biçimi Türkçedeki “-dı” ve “-mış” geçmişlerinin ikisini de karşılar: Esperanto, olayı kendiniz görüp görmediğinizi ayırmaz. Türkçede “yemiştir” ya da “yedi” diyebileceğiniz bitmiş işler de *-is* ile söylenir: *Mi jam manĝis* – “Çoktan yedim”, *Mi ankoraŭ ne decidis* – “Henüz karar vermedim”.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *Hieraŭ mi aĉetis flugbileton.* | Dün uçak bileti aldım. |
| *Mi ankoraŭ ne decidis.* | Henüz karar vermedim. |
| *En Julio mi iros al la kongreso.* | Temmuzda kongreye gideceğim. |
| *Morgaŭ mi havos ekzamenon.* | Yarın sınavım olacak. |

Türkçede planlar için çoğu zaman şimdiki zaman kullanılır – “Temmuzda kongreye gidiyorum” – Esperanto’da ise normalde *-os*: *En Julio mi iros al la kongreso*.

**Türkçedeki “var” ve *havi*.** Türkçede sahiplik “var” ile söylenir: “Büyük bir haberim var”. Esperanto’da ise *havi* “sahip olmak” fiili kullanılır ve sahip olunan şey nesnedir, yani *-n* alır: *Mi havas grandan novaĵon*. “Bir kedim var” *Mi havas katon*, “Yarın sınavım var” ise gelecek zamanla *Morgaŭ mi havos ekzamenon* olur.

:::ending Geçmiş, şimdi ya da gelecek?
- is as os
? Dün uçak bileti aldım.
= Hieraŭ mi aĉet[is] flugbileton.
? Yarın sınavım olacak.
= Morgaŭ mi hav[os] ekzamenon.
? Şimdi ders çalışıyorum.
= Nun mi stud[as].
? Pazar günü bütün gün uyudum.
= Dimanĉon mi dorm[is] la tutan tagon.
? Temmuzda kongreye gidiyorum (gelecekteki bir plan).
= En Julio mi ir[os] al la kongreso.
:::

### Zaman kelimeleri

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *antaŭhieraŭ* | evvelki gün, dünden önceki gün |
| *hieraŭ* | dün |
| *hodiaŭ* | bugün |
| *morgaŭ* | yarın |
| *postmorgaŭ* | öbür gün |
| *nun* | şimdi |
| *baldaŭ* | yakında |
| *jam* | artık, çoktan, bile |
| *ankoraŭ* | hâlâ; *ankoraŭ ne* – henüz … değil |
| *poste* | sonra, daha sonra |

### Haftanın günleri

Günler küçük harfle yazılan isimlerdir. Aylar ve tarihler için [günler ve aylar](https://esperantopedia.org/tr/ifadeler/gunler-ve-aylar/) sayfasına bakın.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *lundo* | pazartesi |
| *mardo* | salı |
| *merkredo* | çarşamba |
| *ĵaŭdo* | perşembe |
| *vendredo* | cuma |
| *sabato* | cumartesi |
| *dimanĉo* | pazar |

:::match Haftanın günleri
lundo = pazartesi
mardo = salı
merkredo = çarşamba
ĵaŭdo = perşembe
vendredo = cuma
sabato = cumartesi
dimanĉo = pazar
:::

### “Pazartesi günü”, “pazartesileri”

“Pazartesi (günü)” demek için *-n* ya da *en* kullanın: *lundon* ya da *en lundo*. Türkçede “Pazartesi şefimle konuşacağım” cümlesinde gün adı ek almaz; Esperanto’da ise zamanı bildiren isim *-n* alır: *Lundon mi parolos kun la ĉefo*. *Lunde* zarfı ise “pazartesileri” demektir – her pazartesi ya da herhangi bir pazartesi. Aynı *-n* bir şeyin ne kadar sürdüğünü de gösterir: *la tutan tagon* “bütün gün”.

| Esperanto | Türkçe |
|---|---|
| *Lundon mi parolos kun la ĉefo.* | Pazartesi şefle konuşacağım. |
| *Sabate mi kantas en koruso.* | Cumartesileri bir koroda şarkı söylerim. |
| *Mi dormis la tutan tagon.* | Bütün gün uyudum. |

:::write Ne zaman?
? “cuma günü” (tek kelime)
= vendredon
! vendrede → *Vendrede* genellikle “cumaları” demektir. Belirli bir cuma için -n ekleyin: *vendredon*.
? “cumaları”, yani her cuma (tek kelime)
= vendrede
! vendredon → *Vendredon* tek bir cumadır. “Cumaları” zarfla söylenir: *vendrede*.
? “bütün gün” (üç kelime)
= la tutan tagon
? “öbür gün” (yarından sonraki gün, tek kelime)
= postmorgaŭ
:::

## Alıştırmalar

:::quiz 6. ders alıştırmaları
? Hangi ek geleceği gösterir?
- -is
- -as
- -os *
? Esperanto’ya çevirin: “Dün çalıştım.” (bir işte)
= {Hieraŭ} {mi} {laboris}
? Geçmiş zamana çevirin: *Mi dormas.*
= Mi dormis
? Esperanto’ya çevirin (tanımlık *la* ile): “Yarın kongreye gideceğiz.”
= {Morgaŭ} {ni} {iros} {al la kongreso}
? Hangi gün *merkredo* gününden sonra gelir?
- *mardo*
- *ĵaŭdo* *
- *vendredo*
? *Lunde mi laboras* ne demektir?
- “Pazartesileri çalışırım.” *
- “Pazartesi çalıştım.”
- “Pazartesi çalışacağım.”
? Fiili yazın (*esti*): *Hieraŭ la vetero ___ bela.*
= estis
? Esperanto’ya çevirin: “Henüz karar vermedim.”
= Mi ankoraŭ ne decidis
? Esperanto’ya çevirin: “Cumartesi büyükannemi ziyaret ettim.”
= Sabaton mi vizitis mian avinon | En sabato mi vizitis mian avinon | Mi vizitis mian avinon sabaton | Mi vizitis mian avinon en sabato
:::

## Kültür köşesi

En yaygın kutlanan Esperanto bayramı **Zamenhof Günü**: dilin yaratıcısının doğum günü olan 15 Aralık. Zamenhof 1859’da Białystok’ta doğdu. 1920’lerden beri bu gün aynı zamanda Esperanto Kitap Günü’dür: konuşurlar Esperanto’da bir kitap satın alır ya da hediye eder. Yerel kulüpler konuşmalar, akşam yemekleri ya da bir doğum günü pastası için bir araya gelir. Daha fazlası için bkz. [Zamenhof Günü](https://esperantopedia.org/tr/esperanto-hakkinda/zamenhof-gunu/).

## Sık sorulan sorular

### Türkçedeki “-dı” ile “-mış” farkı Esperanto’da nasıl verilir?

Çoğu zaman verilmez: ikisi de *-is* ile söylenir. *Mi jam manĝis* – “Çoktan yedim”. Bir bilgiyi başkasından duyduğunuzu belirtmek isterseniz bunu ayrı kelimelerle söylersiniz: *Oni diras, ke…* – “Denildiğine göre…”. [Ortaçlarla](https://esperantopedia.org/tr/dilbilgisi/ortaclar/) kurulan bileşik biçimler de vardır, ama bunlar “-mış”ın “duyduğuma göre” anlamını değil, bir işin ne zaman bittiğini anlatır ve nadiren gerekir; onları kısaca [12. derste](https://esperantopedia.org/tr/ogren/kurs/ders-12/) göreceksiniz.

### Esperanto’da günler büyük harfle mi yazılır?

Hayır. Günler küçük harfle yazılır: *lundo, sabato*. Ay adları geleneksel olarak büyük harfle yazılır – *Julio* – ve başvuru dil bilgisi PMEG de bunu önerir, ama bugün birçok kişi onları küçük harfle yazar.

### “Gelecek hafta” ve “geçen hafta” nasıl denir?

*La venontan semajnon* “gelecek hafta”, *la pasintan semajnon* ise “geçen hafta” demektir. İkisi de bir şeyin ne zaman olduğunu söylediği için *-n* alır.

## Kaynaklar

- [Fundamento de Esperanto – İngilizce dil bilgisi (6. kural, fiiller)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: IS (geçmiş zaman)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/pasinta_tempo.html)
- [PMEG: Venonta tempo – OS-finaĵo (gelecek zaman)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/venonta_tempo.html)
- [PMEG: N-finaĵo por tempopunkto (lundon)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html)
- [PMEG: Bazaj reguloj por E-vortoj (lunde, matene)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Majuskloj ĉe propraj nomoj (aylar ve günler)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/propraj_nomoj/majuskloj.html)
- [Wikipedia: Zamenhof Day (İngilizce)](https://en.wikipedia.org/wiki/Zamenhof_Day)