# Cảm xúc trong tiếng Esperanto – vui, buồn, mệt

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/cam-xuc/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Vui là feliĉa hay ĝoja, buồn là malĝoja, mệt là laca. Cách nói Mi estas laca, Mi timas và Mi ĝojas, cùng mal-, -iĝ-, -ig- và -em- để tạo thêm cảm xúc.

Bạn nói mình cảm thấy thế nào trong tiếng Esperanto bằng *esti* “là, thì” cộng một tính từ – ***Mi estas feliĉa*** “Tôi hạnh phúc”, ***Mi estas laca*** “Tôi mệt” – hoặc bằng một động từ cảm xúc: ***Mi ĝojas*** “Tôi vui”, ***Mi timas*** “Tôi sợ”, ***Mi enuas*** “Tôi chán”. Vài thành phần từ (*mal-, -iĝ-, -ig-, -em-*) sau đó biến một gốc từ thành cả một họ cảm xúc. Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa; đó luôn là âm tiết áp chót.

## Cảm xúc dưới dạng tính từ

Tính từ kết thúc bằng *-a* và thêm *-j* cho số nhiều: *Ni estas feliĉaj* “Chúng tôi hạnh phúc”.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| hạnh phúc | *feliĉa* | fe-LI-ĉa | cũng là “may mắn” |
| vui mừng, hân hoan | *ĝoja* | ĜO-ja | sâu sắc hơn *gaja* |
| vui vẻ | *gaja* | GA-ja | thể hiện ra bên ngoài |
| hài lòng | *kontenta* | kon-TEN-ta | không muốn gì hơn |
| buồn (sâu sắc) | *malĝoja* | mal-ĜO-ja | nỗi đau sâu sắc, ví dụ sau một mất mát |
| chán nản, ủ rũ | *malgaja* | mal-GA-ja | tâm trạng nhẹ hơn, thoáng qua |
| buồn | *trista* | TRIS-ta | hay dùng, ngắn gọn |
| bất hạnh | *malfeliĉa* | mal-fe-LI-ĉa | cũng là “xui xẻo” |
| giận | *kolera* | ko-LE-ra | |
| nhút nhát, dễ sợ | *timema* | ti-ME-ma | |
| mệt | *laca* | LA-ca | cũng là “chán ngán” |
| buồn ngủ | *dormema* | dor-ME-ma | |
| lo lắng, căng thẳng | *nervoza* | ner-VO-za | |
| bình tĩnh | *trankvila* | tran-KVI-la | |
| bất an, lo âu | *maltrankvila* | mal-tran-KVI-la | |
| cô đơn | *soleca* | so-LE-ca | |
| tự hào | *fiera* | fi-E-ra | *fiera pri vi* “tự hào về bạn” |
| ghen | *ĵaluza* | ĵa-LU-za | sợ mất thứ thuộc về mình |
| buồn bực | *ĉagrenita* | ĉa-gre-NI-ta | |
| ngạc nhiên | *surprizita* | sur-pri-ZI-ta | |

**Sắc thái nghĩa.** Từ điển ReVo nói *gaja* là cảm xúc được cảm nhận và thể hiện ra ngoài, còn *ĝoja* là cảm xúc sâu hơn, hướng nội hơn. Cũng vậy, *malgaja* là tâm trạng nhẹ hơn, bề ngoài hơn, và *malĝoja* là nỗi buồn sâu sắc. *Trista* cũng thông dụng: PMEG gọi nó là lựa chọn hay dùng thay cho *malgaja* và *malĝoja*, dù ReVo dẫn một sách hướng dẫn cách dùng ưa các dạng *mal-*. *Feliĉa* nghĩa là cả “hạnh phúc” lẫn “may mắn”; để nói thuần túy về vận may, dùng *bonŝanca*. *Ĵaluza* là nỗi sợ mất thứ thuộc về mình; muốn thứ người khác có là *envii* “ghen tị”.

**Cảm xúc với -ita.** *Ĉagrenita, surprizita* và *ravita* “vui sướng” đến từ các động từ *ĉagreni* “làm buồn bực”, *surprizi* “làm ngạc nhiên” và *ravi* “làm say mê”. Đuôi *-ita* tạo ra trạng thái kết quả, nên *Mi estas surprizita* là “Tôi ngạc nhiên” (vì điều gì đó). Xem [phân từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/phan-tu/).

## Cảm xúc dưới dạng động từ

| Động từ | Phát âm | Ví dụ | Tiếng Việt |
|---|---|---|---|
| *ami* | A-mi | *Mi amas mian familion.* | Tôi yêu gia đình tôi. |
| *ŝati* | ŜA-ti | *Mi ŝatas tiun kanton.* | Tôi thích bài hát đó. |
| *plaĉi* | PLA-ĉi | *Tiu kanto plaĉas al mi.* | Tôi thích bài hát đó (nó làm tôi vừa lòng). |
| *malami* | mal-A-mi | *Mi malamas atendi.* | Tôi ghét phải chờ đợi. |
| *ĝoji* | ĜO-ji | *Mi ĝojas pri via sukceso.* | Tôi vui về thành công của bạn. |
| *timi* | TI-mi | *Mi timas la hundon.* | Tôi sợ con chó. |
| *koleri* | ko-LE-ri | *Li koleras pro la bruo.* | Anh ấy giận vì tiếng ồn. |
| *enui* | e-NU-i | *Mi enuas.* | Tôi chán. |
| *honti* | HON-ti | *Mi hontas pri mia eraro.* | Tôi xấu hổ về lỗi của mình. |
| *esperi* | es-PE-ri | *Mi esperas, ke vi venos.* | Tôi hy vọng bạn sẽ đến. |
| *bedaŭri* | be-DAŬ-ri | *Mi bedaŭras, ke mi malfruis.* | Tôi tiếc vì đã đến muộn. |
| *sopiri* | so-PI-ri | *Mi sopiras al la maro.* | Tôi nhớ biển da diết. |

**Thích, yêu, ghét.** Trong cách dùng hiện đại, *ŝati* là từ nhẹ hơn và *ami* là từ mạnh hơn; ReVo ghi chú rằng cách dùng cũ thì ngược lại. PMEG giải thích rằng *ŝati* và *plaĉi* nghĩa gần như nhau nhưng đổi vai: *Mi ŝatas la libron* tương đương *La libro plaĉas al mi*. Để nói “tôi không thích nó”, dùng *Mi ne ŝatas ĝin*, và để *malami* cho sự căm ghét thật sự. *Malŝati* được một số từ điển giải nghĩa là “không thích”, nhưng ReVo định nghĩa nó là coi một thứ là vô giá trị hay không quan trọng, nên *Mi ne ŝatas* là cách nói an toàn hơn. Về tình yêu giữa con người, xem [tôi yêu bạn](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/toi-yeu-ban/).

**Cái gì đi sau động từ.** Nêu nguyên nhân bằng *pri* hoặc *pro*: ReVo có cả *ĝoji pri la bonaĵo* lẫn *mi ĝojas pro via helpo*. Cả một mệnh đề đi với *ke*: *Mi ĝojas, ke vi venis*; *Mi timas, ke pluvos* “Tôi sợ trời sẽ mưa”. Các thành phần tương tự đi sau *esti* cộng tính từ: *Mi estas ĝoja, ke vi venis.* Đói và khát nằm ở [đồ ăn thức uống](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/do-an-uong/), còn lạnh và nóng ở [thời tiết và mùa](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/thoi-tiet/).

## Bốn cách nói bạn cảm thấy thế nào

| Mẫu | Ví dụ | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| *esti* + tính từ | *Mi estas laca.* | Tôi mệt. |
| động từ cảm xúc | *Mi timas.* | Tôi sợ. |
| *senti sin* + tính từ | *Mi sentas min sola.* | Tôi thấy cô đơn. |
| *Estas al mi* + trạng từ | *Estas al mi malvarme.* | Tôi thấy lạnh. |

Trong *senti sin* “cảm thấy chính mình”, từ *min* là tân ngữ, và tính từ đứng sau mô tả bạn, nên không mang *-n*: *Ni sentas nin solaj* “Chúng tôi thấy cô đơn”. PMEG gọi đó là một sự miêu tả gắn qua động từ. Dùng trạng từ cho mức độ khỏe: *Mi sentas min bone* “Tôi thấy khỏe”. Mẫu cuối đến từ PMEG, nơi trích dẫn *Estas al mi malvarme* từ bản dịch truyện cổ Andersen của Zamenhof; *al mi* gọi tên người cảm nhận điều đó.

## Thành phần từ tạo cảm xúc

| Thành phần | Tác dụng | Ví dụ |
|---|---|---|
| *mal-* | điều ngược lại | *feliĉa → malfeliĉa* “bất hạnh”, *kontenta → malkontenta* “không hài lòng”, *ĝoji → malĝoji* “đau buồn”, *espero → malespero* “tuyệt vọng”, *ami → malami* “ghét” |
| *-iĝ-* | trở nên | *kolera → koleriĝi* “nổi giận”, *laca → laciĝi* “mệt đi”, *trankvila → trankviliĝi* “bình tĩnh lại”, *enui → enuiĝi* “thấy chán”, *ĉagreni → ĉagreniĝi* “trở nên buồn bực” |
| *-ig-* | làm cho ai cảm thấy | *ĝoji → ĝojigi* “làm vui”, *timi → timigi* “làm sợ”, *koleri → kolerigi* “làm giận”, *trankvila → trankviligi* “làm ai bình tĩnh”, *enui → enuigi* “làm chán” |
| *-ig-* + *-a* | gây ra một cảm xúc | *enuiga* “chán”, *laciga* “mệt mỏi”, *timiga* “đáng sợ”, *ĝojiga* “đáng mừng” |
| *-em-* | có khuynh hướng | *timema* “nhút nhát”, *kolerema* “nóng tính”, *hontema* “e thẹn”, *plorema* “hay khóc”, *enviema* “hay ghen tị” |
| *-eg-* | rất mạnh | *feliĉega* “vui sướng tột độ”, *kolerega* “giận dữ”, *lacega* “kiệt sức” |
| *-et-* | nhẹ | *kolereta* “hơi khó chịu”, *rideti* “mỉm cười” (từ *ridi* “cười”) |
| *ek-* | đột ngột | *ektimi* “giật mình sợ”, *ekridi* “bật cười”, *ekami* “bắt đầu yêu” |

Xem thêm về [tiền tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tien-to/) và [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/). Vài điểm cần lưu ý:

- **Trái nghĩa hay chỉ là “không”.** *Mal-* là ý ngược lại, còn *ne* chỉ phủ định. Cặp của PMEG là *ami → malami*: *Mi ne amas lin* “Tôi không yêu anh ấy”, nhưng *Mi malamas lin* “Tôi ghét anh ấy”.
- **Không có ĝojiĝi.** ReVo không liệt kê *ĝojiĝi*, vì *ĝoji* đã có nghĩa “cảm thấy niềm vui”.
- **Nỗi sợ.** *Timiĝi* có tồn tại, nhưng PMEG khuyên dùng *ektimi* cho “giật mình sợ”.
- **Trạng thái thoáng qua.** PMEG nói *-em-* cũng có thể gọi tên một thôi thúc nhất thời: *dormema* là “cảm thấy buồn ngủ”, không phải “ngủ nhiều”.

## Hỏi về cảm xúc và trả lời

| Esperanto | Phát âm | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| *Kiel vi fartas?* | KI-el vi FAR-tas | Bạn khỏe không? |
| *Kiel vi sentas vin?* | KI-el vi SEN-tas vin | Bạn cảm thấy thế nào? |
| *Kio estas al vi?* | KI-o ES-tas al vi | Bạn bị làm sao vậy? |
| *Kio okazis?* | KI-o o-KA-zis | Chuyện gì đã xảy ra? |
| *Kio ĝenas vin?* | KI-o ĜE-nas vin | Điều gì làm phiền bạn? |
| *Kial vi estas malĝoja?* | KI-al vi ES-tas mal-ĜO-ja | Sao bạn buồn vậy? |
| *Nenio, mi nur estas laca.* | ne-NI-o, mi nur ES-tas LA-ca | Không có gì, tôi chỉ mệt thôi. |

ReVo định nghĩa *farti* là ở trong trạng thái tốt hay xấu về chức năng của cơ thể, và *Kiel vi fartas?* vẫn là câu “bạn khỏe không?” chuẩn; các câu trả lời nằm ở [lời chào](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/chao-hoi/). *Kiel vi sentas vin?* hỏi về tâm trạng của bạn ngay lúc này.

## An ủi và phản ứng

| Esperanto | Phát âm | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| *Ne ploru.* | ne PLO-ru | Đừng khóc. |
| *Ne timu.* | ne TI-mu | Đừng sợ. |
| *Ne zorgu.* | ne ZOR-gu | Đừng lo. |
| *Trankviliĝu.* | tran-kvi-LI-ĝu | Bình tĩnh nào. |
| *Ĉio estos en ordo.* | ĈI-o ES-tos en OR-do | Mọi chuyện sẽ ổn thôi. |
| *Mi kunsentas kun vi.* | mi kun-SEN-tas kun vi | Tôi thông cảm với bạn. |
| *Mi kondolencas.* | mi kon-do-LEN-cas | Xin chia buồn. |
| *Kia domaĝo!* | KI-a do-MA-ĝo | Tiếc quá! |
| *Mi ĝojas pri vi.* | mi ĜO-jas pri vi | Tôi mừng cho bạn. |
| *Mi fieras pri vi.* | mi fi-E-ras pri vi | Tôi tự hào về bạn. |

Các câu mệnh lệnh kết thúc bằng *-u*, thức mệnh lệnh, và *ne* làm chúng thành phủ định. Những tiếng kêu ngắn như *Ve!* “than ôi” và *Hura!* “hoan hô” là [thán từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/than-tu/).

## Câu hỏi thường gặp

### Nói “tôi hạnh phúc” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Mi estas feliĉa* hoặc *Mi estas ĝoja*. *Mi ĝojas* đứng một mình nghĩa là “tôi vui”, thường về một điều cụ thể.

### Nói “tôi mệt” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Mi estas laca*. “Tôi kiệt sức” là *Mi estas lacega*, và “tôi đang mệt dần” là *Mi laciĝas*.

### Nói “tôi buồn” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Mi estas malĝoja*, *Mi estas malgaja* hoặc *Mi estas trista*. Cả ba đều được dùng, và *malĝoja* là sâu nhất.

### Nói “tôi sợ” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Mi timas*, với tân ngữ (*Mi timas la hundon*) hoặc mệnh đề (*Mi timas, ke pluvos*). “Đừng sợ” là *Ne timu*.

### Khác biệt giữa feliĉa và ĝoja là gì?

*Feliĉa* là “hạnh phúc” thông thường và cũng nghĩa là “may mắn”. *Ĝoja* là “vui mừng, hân hoan”, và *ĝoji* là “vui” về một điều gì đó.

## Nguồn

- ReVo: [feliĉa](https://reta-vortaro.de/revo/art/felicx.html), [ĝoji, ĝoja, malĝoja](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxoj.html), [gaja, malgaja](https://reta-vortaro.de/revo/art/gaj.html), [kontenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/konten.html), [trista](https://reta-vortaro.de/revo/art/trist.html), [kolera](https://reta-vortaro.de/revo/art/koler.html), [timi](https://reta-vortaro.de/revo/art/tim.html), [laca](https://reta-vortaro.de/revo/art/lac.html), [enui](https://reta-vortaro.de/revo/art/enu.html)
- ReVo: [esperi](https://reta-vortaro.de/revo/art/esper.html), [bedaŭri](https://reta-vortaro.de/revo/art/bedaux.html), [sopiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/sopir.html), [honti](https://reta-vortaro.de/revo/art/hont.html), [envii](https://reta-vortaro.de/revo/art/envi.html), [ŝati](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxat.html), [ami, malami](https://reta-vortaro.de/revo/art/am.html), [plaĉi](https://reta-vortaro.de/revo/art/placx.html), [ĉagreni](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxagre.html), [ravi](https://reta-vortaro.de/revo/art/rav.html)
- ReVo: [trankvila](https://reta-vortaro.de/revo/art/trankv.html), [soleca](https://reta-vortaro.de/revo/art/sol.html), [fiera](https://reta-vortaro.de/revo/art/fier.html), [ĵaluza](https://reta-vortaro.de/revo/art/jxaluz.html), [nervoza](https://reta-vortaro.de/revo/art/nervoz.html), [kondolenci](https://reta-vortaro.de/revo/art/kondol.html), [kunsenti](https://reta-vortaro.de/revo/art/sent.html), [farti](https://reta-vortaro.de/revo/art/fart.html), [okazi](https://reta-vortaro.de/revo/art/okaz.html)
- [PMEG: EM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/em.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html), [ET](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/et.html), [MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html), [EK](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/ek.html)
- [PMEG: IĜ-verboj (timiĝi, ektimi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/igh.html), [priskribaj verboj (esti, fariĝi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/priskribaj.html), [similsignifaj verboj (ŝati, plaĉi)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/similsignifaj.html)
- [Tatoeba](https://tatoeba.org/en/sentences/show/1150510) (CC BY 2.0 FR), các cụm từ được xác nhận là có thật: #1150510 *Kio estas al vi?*, #435657 *Kio okazis?*, #3952972 *Kio ĝenas vin?*, #656588 *Kiel vi sentas vin?*, #1840821 *Mi sentas min sola*, #12091947 *Kial vi estas malĝoja?*, #4810793 *Mi kondolencas*, #550822 *Kia domaĝo*, #1015630 *Ne ploru*, #429408 *Ne timu*, #466730 *Trankviliĝu*, #470078 *Mi enuas*