# Tên động vật trong tiếng Esperanto: mèo, chó, ngựa

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/dong-vat/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Mèo là kato, chó là hundo, ngựa là ĉevalo. Tên động vật tiếng Esperanto kèm phát âm, cách dùng -id- cho con non, -in- cho con cái và tiếng kêu.

Từ “động vật” trong tiếng Esperanto là ***besto***. Con mèo là ***kato***, con chó là ***hundo***, con ngựa là ***ĉevalo***, con chim là ***birdo*** và con cá là ***fiŝo***. Tên động vật là danh từ bình thường có đuôi *-o*, nên số nhiều thêm *-j* (*katoj* “những con mèo”) và làm tân ngữ thì thêm *-n* (*Mi havas katon* “Tôi có một con mèo”). Các thành phần từ sau đó tạo ra con non (*-id-*), con cái (*-in-*) và con đực (*vir-*). Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa; [trọng âm](https://esperantopedia.org/vi/hoc/bang-chu-cai/) luôn rơi vào âm tiết áp chót.

## Từ chung

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| động vật | *besto* | BES-to |
| thú cưng | *dorlotbesto*, *hejmbesto* | dor-lot-BES-to, hejm-BES-to |
| gia súc, vật nuôi | *dombesto* | dom-BES-to |
| thú hoang | *sovaĝa besto* | so-VA-ĝa BES-to |
| động vật có vú | *mamulo* | ma-MU-lo |
| chim, cá, côn trùng | *birdo, fiŝo, insekto* | BIR-do, FI-ŝo, in-SEK-to |

*Besto* thường chỉ động vật không phải con người; từ điển ReVo ghi thêm một nghĩa thứ hai bao gồm cả con người, cũng là nghĩa của *animalo*. Với động vật, đại từ thường dùng là *ĝi* “nó” (xem [đại từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dai-tu/)): *Mia hundo estas malgranda, sed ĝi bojas laŭte.* – “Chú chó của tôi nhỏ, nhưng sủa rất to.”

## Thú cưng và gia súc

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| chó | *hundo* | HUN-do |
| mèo | *kato* | KA-to |
| thỏ nhà | *kuniklo* | ku-NI-klo |
| chuột hamster | *hamstro* | HAMS-tro |
| vẹt | *papago* | pa-PA-go |
| chuột nhắt, chuột cống | *muso, rato* | MU-so, RA-to |
| ngựa | *ĉevalo* | ĉe-VA-lo |
| lừa | *azeno* | a-ZE-no |
| bò cái | *bovino* | bo-VI-no |
| cừu | *ŝafo* | ŜA-fo |
| dê | *kapro* | KA-pro |
| lợn (heo) | *porko* | POR-ko |
| gà | *koko* | KO-ko |
| vịt | *anaso* | a-NA-so |
| ngỗng | *ansero* | an-SE-ro |
| gà tây | *meleagro* | me-le-A-gro |

Từ *dombesto* cũng bao gồm gia súc; ví dụ của ReVo là bò, lừa, lợn và gà. Vì sao bò cái là *bovino* sẽ được giải thích ở phần về bò bên dưới.

## Thú hoang

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| sư tử | *leono* | le-O-no |
| hổ | *tigro* | TI-gro |
| voi | *elefanto* | e-le-FAN-to |
| gấu | *urso* | UR-so |
| sói | *lupo* | LU-po |
| cáo | *vulpo* | VUL-po |
| hươu, nai | *cervo* | CER-vo |
| thỏ rừng | *leporo* | le-PO-ro |
| lợn rừng | *apro* | A-pro |
| khỉ, vượn | *simio* | si-MI-o |
| hươu cao cổ | *ĝirafo* | ĝi-RA-fo |
| chuột túi | *kanguruo* | kan-gu-RU-o |
| dơi | *vesperto* | ves-PER-to |
| rắn | *serpento* | ser-PEN-to |
| ếch | *rano* | RA-no |
| cá sấu | *krokodilo* | kro-ko-DI-lo |
| rùa | *testudo* | tes-TU-do |

Có chỗ tiếng Anh dùng hai từ thì tiếng Esperanto chỉ dùng một: *simio* bao gồm cả khỉ lẫn vượn, còn *testudo* là rùa nói chung (cả rùa cạn lẫn rùa nước). Thỏ nhà và thỏ rừng vẫn tách biệt: *kuniklo* và *leporo*. *Apro* là lợn rừng; lợn đực nuôi là *virporko*.

## Các loài chim

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| đại bàng | *aglo* | A-glo |
| cú | *strigo* | STRI-go |
| quạ | *korvo* | KOR-vo |
| chim sẻ | *pasero* | pa-SE-ro |
| bồ câu | *kolombo* | ko-LOM-bo |
| thiên nga | *cigno* | CIG-no |
| chim cánh cụt | *pingveno* | ping-VE-no |
| chim cu cu | *kukolo* | ku-KO-lo |
| chim ác là | *pigo* | PI-go |

Cẩn thận với những từ trông giống nhau: *pigo* là chim ác là, không phải con lợn (*porko*), và chim cu cu là *kukolo*, không phải *kuko* “bánh ngọt”. *Korvo* bao gồm quạ nói chung (ReVo: chi *Corvus*); quạ xám là *korniko*.

## Động vật biển, cá và côn trùng

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| cá mập | *ŝarko* | ŜAR-ko |
| cá hồi | *salmo* | SAL-mo |
| cá voi | *baleno* | ba-LE-no |
| cá heo | *delfeno* | del-FE-no |
| hải cẩu | *foko* | FO-ko |
| bạch tuộc | *polpo* | POL-po |
| cua | *krabo* | KRA-bo |
| tôm hùm đất | *kankro* | KAN-kro |
| ong | *abelo* | a-BE-lo |
| kiến | *formiko* | for-MI-ko |
| bướm | *papilio* | pa-pi-LI-o |
| ruồi | *muŝo* | MU-ŝo |
| muỗi | *kulo* | KU-lo |
| nhện | *araneo* | a-ra-NE-o |
| ốc sên | *heliko* | he-LI-ko |

*Kankro* là tôm hùm đất (tôm nước ngọt có càng), không phải cua. Hãy tra mọi loài khác trong [từ điển](https://esperantopedia.org/vi/tu-dien/). Tính từ chỉ màu sắc dùng như bình thường (xem [màu sắc](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/mau-sac/)): *nigraj katoj* “những con mèo đen”.

## Bò cái, bò đực, bò thiến và bê

*Bovo* là tên loài, tức là bò nói chung, còn *bovino* là *bovo* cái: bò cái. Nó không có nghĩa là “thuộc họ bò”; tính từ “của bò” là *bova*. ReVo dẫn từ điển của Fundamento, tức *Universala Vortaro*, làm nguồn cho cả *bovino* lẫn *bovido* “bê”.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| bò (loài) | *bovo* | BO-vo | Số nhiều *bovoj* chỉ bò thuộc cả hai giới |
| bò cái | *bovino* | bo-VI-no | *bov-* + *-in-*, “giống cái” |
| bò đực | *virbovo* | vir-BO-vo | *vir-* + *bovo*. ReVo đánh dấu *taŭro* là hiếm gặp |
| bò thiến | *okso* | OK-so | Bò đực đã thiến |
| bê | *bovido* | bo-VI-do | *bov-* + *-id-*, “con non” |
| thịt bò | *bovaĵo* | bo-VA-ĵo | Thịt của *bovo* |
| chuồng bò | *bovejo* | bo-VE-jo | *bov-* + *-ej-*, “nơi” |

Theo truyền thống, người ta thêm *-in-* mỗi khi muốn nói đến con cái, nên *bovo* đứng cạnh *bovino* có thể nghe như “bò đực”. PMEG mô tả thói quen tương tự với *koko* và *kokino*. Số nhiều vẫn bao gồm cả hai giới, và ngày càng nhiều người không tự động thêm *-in-* nữa. Cả hai cách đều đúng.

## Con non, con cái và con đực

Gốc từ chỉ động vật không phân biệt giới: *kato* có thể là mèo nào cũng được. Ba công cụ giúp nói rõ hơn.

| Động vật | Con non (*-id-*) | Con cái (*-in-*) | Con đực (*vir-*) |
|---|---|---|---|
| *hundo* chó | *hundido* chó con | *hundino* chó cái | *virhundo* |
| *kato* mèo | *katido* mèo con | *katino* mèo cái | *virkato* mèo đực |
| *ĉevalo* ngựa | *ĉevalido* ngựa con | *ĉevalino* ngựa cái | *virĉevalo* ngựa đực |
| *ŝafo* cừu | *ŝafido* cừu non | *ŝafino* cừu cái | *virŝafo* cừu đực |
| *kapro* dê | *kaprido* dê con | *kaprino* dê cái | *virkapro* dê đực |
| *porko* lợn | *porkido* lợn con | *porkino* lợn nái | *virporko* lợn đực |
| *koko* gà | *kokido* gà con | *kokino* gà mái | *virkoko* gà trống |
| *bovo* bò | *bovido* bê | *bovino* bò cái | *virbovo* bò đực |

**-id-** chỉ con non của một loài động vật (PMEG). **-in-** tạo ra giống cái. Cả hai có thể đứng riêng như gốc từ: *ido* là “con non” và *ino* là “giống cái”. Trọng âm dịch chuyển theo chúng: *KA-to* → *ka-TI-do*, *ka-TI-no*, nhưng *vir-KA-to*.

**Vir-** không phải tiền tố chính thức, và cũng không nằm trong danh sách 29 tiền tố không chính thức của PMEG. Đó là gốc từ *viro* “đàn ông” đặt trước một gốc từ khác, như trong mọi từ ghép. Bạn cũng có thể dùng tính từ: *vira kato*. Một số gốc từ đã mang nghĩa con đực sẵn: *boko* “dê đực, hươu đực”, *stalono* “ngựa giống”, *kapono* “gà trống thiến”, *okso* và *taŭro* (PMEG). Một số người dùng hậu tố không chính thức *-iĉ-*, như trong *katiĉo*; PMEG gọi đó là đề xuất phổ biến nhất loại này, dù đa số vẫn dùng *vir-*. Xem thêm về [tiền tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tien-to/) và [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/).

## Nơi ở, bầy đàn và thịt

Các hậu tố khác cũng đi tốt với tên động vật; xem [cấu tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/) để hiểu hệ thống này.

| Thành phần từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| *-ej-* | nơi dành cho | *ĉevalejo* “chuồng ngựa”, *kokejo* “chuồng gà”, *hundejo* “cũi chó”, *porkejo* “chuồng lợn” |
| *-ar-* | tập hợp | *ŝafaro* “đàn cừu”, *bovaro* “đàn bò”, *birdaro* “đàn chim”, *abelaro* “đàn ong”, *bestaro* “hệ động vật” |
| *-aĉ-* | kém chất lượng, khinh miệt | *ĉevalaĉo* “con ngựa còm”, *hundaĉo* “con chó tồi” |
| *-et-* | nhỏ hơn | *ĉevaleto* “con ngựa nhỏ” |
| *-aĵ-* | thịt | *porkaĵo* “thịt lợn”, *bovaĵo* “thịt bò” |

Từ riêng *grego* chỉ bất kỳ bầy đàn nào: *grego da ŝafoj* “một đàn cừu”. *-Aĉ-* thể hiện sự khinh miệt, nên hãy dùng thận trọng.

## Tiếng kêu của động vật

Động từ chung cho tiếng kêu của động vật là ***bleki***: *La ŝafoj blekas.* – “Đàn cừu kêu be be.” Nhiều loài còn có động từ riêng. ReVo ghi nhận khuôn mẫu tên con vật + *-e* + *bleki*, như *bove bleki* “rống như bò” và *porke bleki* “ủn ỉn”.

| Động vật | Động từ | Phát âm | Từ tượng thanh |
|---|---|---|---|
| chó | *boji* “sủa” | BO-ji | *boj!* |
| mèo | *miaŭi* “kêu meo”, *ronroni* “gừ gừ” | mi-AŬ-i, ron-RO-ni | *miaŭ!* |
| bò, sư tử | *muĝi* “rống, gầm” | MU-ĝi | *mu!* |
| ngựa | *heni* “hí” | HE-ni | |
| lừa | *iai* “kêu (của lừa)” | i-A-i | *ia!* |
| cừu | *bleki* “kêu be be” | BLE-ki | *be!* |
| lợn | *grunti* “ủn ỉn” | GRUN-ti | *grunt!* |
| gà trống | *kokeriki* “gáy” | ko-ke-RI-ki | *kikeriki!* |
| gà mái | *kluki* “cục tác” | KLU-ki | *kluk kluk!* |
| vịt, ngỗng | *gaki* “kêu cạp cạp” | GA-ki | *gik gak!* |
| ếch | *kvaki* “kêu ộp ộp” | KVA-ki | *kvak!* |
| gà con, chim nhỏ | *pepi* “kêu chiêm chiếp” | PE-pi | *kvivit!* |
| cú | *ululi* “kêu (của cú)” | u-LU-li | *hu hu!* |
| ong, ruồi | *zumi* “vo ve” | ZU-mi | |

PMEG gọi từ tượng thanh là phần hoang dã nhất của mọi ngôn ngữ, nên cách viết rất khác nhau. PMEG liệt kê *glu glu glu* cho gà tây.

## Động vật trong câu

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Ĉu vi havas dorlotbeston?* | Bạn có nuôi thú cưng không? |
| *Mi havas du katojn kaj unu hundon.* | Tôi có hai con mèo và một con chó. |
| *Nia kato havas kvar katidojn.* | Con mèo nhà chúng tôi có bốn mèo con. |
| *La bovinoj manĝas herbon sur la kampo.* | Những con bò cái đang ăn cỏ trên cánh đồng. |
| *Kiun beston vi plej ŝatas?* | Bạn thích con vật nào nhất? |
| *Mi vidis elefanton en la zoo.* | Tôi đã thấy một con voi ở vườn thú. |

Hãy chú ý đuôi tân ngữ *-n* (*katojn*, *beston*) và đuôi số nhiều *-j*. Xem [danh từ và tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/).

## Câu hỏi thường gặp

### Nói “mèo” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Kato* (KA-to). Mèo con là *katido*, mèo cái là *katino*, và số nhiều là *katoj*. *Mi havas katon.* – “Tôi có một con mèo.”

### Nói “chó” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Hundo* (HUN-do). Chó con là *hundido*, chó cái là *hundino*, và “sủa” là *boji*. *Mia hundo bojas.* – “Con chó của tôi đang sủa.”

### Từ “động vật” trong tiếng Esperanto là gì?

*Besto*, số nhiều *bestoj*. *Animalo* cũng tồn tại và bao gồm cả con người. Thú cưng là *dorlotbesto*.

### “Bò cái” trong tiếng Esperanto là gì?

*Bovino*, giống cái của *bovo* “bò (loài)”. Nó không phải từ chỉ “thuộc họ bò”, từ đó là *bova*. Bò đực là *virbovo* và bê là *bovido*.

### Gọi con non của động vật bằng tiếng Esperanto thế nào?

Thêm *-id-*: *hundo* → *hundido* “chó con”, *bovo* → *bovido* “bê”. Trọng âm chuyển sang âm tiết *-id-*.

### Động vật kêu thế nào trong tiếng Esperanto?

Chó *bojas*, mèo *miaŭas*, ngựa *henas*, cừu *blekas* và lợn *gruntas*. Động từ chung là *bleki*.

## Nguồn

- [ReVo: besto](https://reta-vortaro.de/revo/art/best.html), [kato](https://reta-vortaro.de/revo/art/kat.html), [hundo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hund.html), [ĉevalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxeval.html), [ŝafo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxaf.html), [kapro](https://reta-vortaro.de/revo/art/kapr.html), [porko](https://reta-vortaro.de/revo/art/pork.html), [koko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kok.html)
- [ReVo: bovo, bovino, bovido, virbovo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bov.html), [taŭro](https://reta-vortaro.de/revo/art/tauxr.html)
- ReVo: [simio](https://reta-vortaro.de/revo/art/simi.html), [korvo](https://reta-vortaro.de/revo/art/korv.html), [leporo](https://reta-vortaro.de/revo/art/lepor.html), [kuniklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kunikl.html), [apro](https://reta-vortaro.de/revo/art/apr.html), [kukolo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kukol.html), [kankro](https://reta-vortaro.de/revo/art/kankr.html)
- ReVo, tiếng kêu động vật: [bleki](https://reta-vortaro.de/revo/art/blek.html), [boji](https://reta-vortaro.de/revo/art/boj.html), [miaŭi](https://reta-vortaro.de/revo/art/miaux.html), [muĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/mugx.html), [mu](https://reta-vortaro.de/revo/art/mu.html), [heni](https://reta-vortaro.de/revo/art/hen.html), [iai](https://reta-vortaro.de/revo/art/ia1.html), [grunti](https://reta-vortaro.de/revo/art/grunt.html), [kokeriki](https://reta-vortaro.de/revo/art/kokeri.html), [gaki](https://reta-vortaro.de/revo/art/gak.html), [ululi](https://reta-vortaro.de/revo/art/ulul.html), [kluki](https://reta-vortaro.de/revo/art/kluk.html), [kvaki](https://reta-vortaro.de/revo/art/kvak.html), [pepi](https://reta-vortaro.de/revo/art/pep.html), [zumi](https://reta-vortaro.de/revo/art/zum.html), [ronroni](https://reta-vortaro.de/revo/art/ronron.html)
- ReVo ([mamulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/mam.html), [hamstro](https://reta-vortaro.de/revo/art/hamstr.html), [meleagro](https://reta-vortaro.de/revo/art/meleag.html)) và Wiktionary tiếng Anh cho các tên động vật còn lại
- [PMEG – Seksa signifo de O-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/o-vortoj/seksa_signifo.html)
- Hậu tố PMEG: [ID](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/id.html), [IN](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/in.html), [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [AR](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ar.html), [AĈ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ach.html), [IĈ không chính thức](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/sufiksoj/ich.html)
- PMEG: [tiền tố không chính thức](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/neoficialaj_afiksoj/prefiksoj/index.html), [đại từ nhân xưng](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/personaj.html), [từ tượng thanh](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/ekkrioj_sonimitoj/neoficialaj_ekkrioj.html)
- [Universala Vortaro (Fundamento)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/universala_vortaro.html)
- [Wiktionary: bovejo](https://en.wiktionary.org/wiki/bovejo)