# Gia đình trong tiếng Esperanto: mẹ, cha và mọi người thân

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/gia-dinh/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Mẹ là patrino, cha là patro, bố mẹ là gepatroj: mọi từ về gia đình trong tiếng Esperanto từ ông bà đến thông gia, kèm phát âm và các câu hỏi để hỏi.

“Gia đình” trong tiếng Esperanto là ***familio***, “mẹ” là ***patrino***, “cha” là ***patro*** và “bố mẹ” là ***gepatroj***. Phần lớn người thân theo một mẫu: gốc từ chỉ nam (*frato* “anh/em trai”), hậu tố *-in-* tạo giống cái (*fratino* “chị/em gái”), và tiền tố *ge-* gọi cả hai giới cùng nhau (*gefratoj* “anh chị em”). Phần phát âm tách từ thành âm tiết, với âm tiết mang trọng âm viết hoa.

## Các từ về gia đình được cấu tạo thế nào

| Thành phần từ | Nghĩa | Ví dụ | Tiếng Việt |
|---|---|---|---|
| gốc từ + *-o* | người thân nam | *frato* | anh/em trai |
| *-in-* | giống cái | *fratino* | chị/em gái |
| *ge-* | cả hai giới cùng nhau | *gefratoj* | anh chị em |
| *bo-* | thân thuộc qua hôn nhân | *bofrato* | anh/em rể, anh/em vợ, anh/em chồng |
| *vic-*, *duon-* | kế, cùng cha khác mẹ (hoặc cùng mẹ khác cha) | *vicfrato*, *duonfrato* | anh/em kế, anh/em cùng cha khác mẹ |
| *pra-* | thêm một thế hệ | *praavo* | cụ ông |
| *-ĉj-*, *-nj-* | tên gọi thân mật, nam / nữ | *fraĉjo*, *franjo* | anh/em (thân mật), chị/em (thân mật) |

Đây là những [tiền tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tien-to/) và [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/) bình thường; xem [cấu tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/) để biết các quy tắc chung.

## Người thân theo thế hệ

### Ông bà, cha mẹ, cô dì chú bác

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| ông | *avo* | A-vo |
| bà | *avino* | a-VI-no |
| ông bà | *geavoj* | ge-A-voj |
| cha, bố | *patro* | PA-tro |
| mẹ | *patrino* | pa-TRI-no |
| bố mẹ | *gepatroj* | ge-PA-troj |
| bác, chú, cậu (và dượng) | *onklo* | ON-klo |
| cô, dì, bác gái, mợ, thím | *onklino* | on-KLI-no |
| cô dì chú bác | *geonkloj* | ge-ON-kloj |

ReVo định nghĩa *onklo* là anh em trai hoặc anh em rể (*bofrato*) của cha hoặc mẹ.

Tiếng Việt phân biệt rất kỹ họ nội và họ ngoại, và gọi bác, chú, cậu bằng những từ khác nhau; tiếng Esperanto không làm vậy. *Avo* là ông nội cũng như ông ngoại, và *onklo* là bác, chú hay cậu. Muốn nói rõ hơn, hãy thêm cụm với *de*, chẳng hạn *avo de mia patro* “ông của bố tôi” (ông nội).

### Cùng thế hệ với bạn

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| anh/em trai | *frato* | FRA-to |
| chị/em gái | *fratino* | fra-TI-no |
| anh chị em | *gefratoj* | ge-FRA-toj |
| anh/em họ (nam) | *kuzo* | KU-zo |
| chị/em họ (nữ) | *kuzino* | ku-ZI-no |
| anh chị em họ | *gekuzoj* | ge-KU-zoj |
| chồng | *edzo* | ED-zo |
| vợ | *edzino* | ed-ZI-no |
| vợ chồng | *geedzoj* | ge-ED-zoj |

Tiếng Esperanto không có từ riêng cho anh chị (lớn tuổi hơn) và em (nhỏ tuổi hơn); trong tiếng Việt, “anh/chị” và “em” là hai từ khác nhau, còn ở đây *frato* là cả anh lẫn em trai. PMEG nói hãy thêm tính từ khi cần: *pli aĝa fratino* “chị gái”, *malpli aĝa frato* “em trai”.

### Con cái, cháu, cháu trai và cháu gái

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| con trai | *filo* | FI-lo |
| con gái | *filino* | fi-LI-no |
| con trai và con gái | *gefiloj* | ge-FI-loj |
| con, đứa trẻ | *infano* | in-FA-no |
| anh/chị/em sinh đôi | *ĝemelo* | ĝe-ME-lo |
| cháu trai (con của anh chị em) | *nevo* | NE-vo |
| cháu gái (con của anh chị em) | *nevino* | ne-VI-no |
| các cháu (con của anh chị em) | *genevoj* | ge-NE-voj |
| cháu trai (con của con) | *nepo* | NE-po |
| cháu gái (con của con) | *nepino* | ne-PI-no |
| cháu (con của con) | *genepoj* | ge-NE-poj |

*Infano* trung tính và có hai nghĩa trong ReVo: người trẻ đến khoảng 12 tuổi, và con của một người ở bất kỳ tuổi nào. *Nevo* là con của anh chị em bạn, và chỉ khác *nepo* “cháu trai (con của con)” một chữ cái. Tiếng Việt dùng chung từ “cháu” cho cả hai, còn tiếng Esperanto phân biệt: hãy cẩn thận để không nhầm *nevo* với *nepo*.

### Những từ khác chỉ người trong gia đình

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| họ hàng | *parenco* | pa-REN-co |
| thành viên gia đình | *familiano* | fa-mi-li-A-no |
| trẻ mồ côi | *orfo* | OR-fo |
| hôn phu / hôn thê | *fianĉo / fianĉino* | fi-AN-ĉo / fi-an-ĈI-no |
| người góa vợ / góa chồng | *vidvo / vidvino* | VID-vo / vid-VI-no |

Kết hôn là *edziĝi* (ReVo: trở thành chồng, hoặc người phối ngẫu), *edziniĝi* (trở thành vợ) và *geedziĝi* (trở thành một cặp vợ chồng).

## Thông gia: tiền tố bo-

*Bo-* đánh dấu người thân qua hôn nhân. Nó chủ yếu xuất hiện trong ba gốc từ và dạng *-in-* của chúng: *bopatro, bofilo* và *bofrato*.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| bố chồng, bố vợ | *bopatro* | bo-PA-tro |
| mẹ chồng, mẹ vợ | *bopatrino* | bo-pa-TRI-no |
| bố mẹ chồng, bố mẹ vợ | *bogepatroj* | bo-ge-PA-troj |
| con rể | *bofilo* | bo-FI-lo |
| con dâu | *bofilino* | bo-fi-LI-no |
| anh/em rể, anh/em vợ, anh/em chồng | *bofrato* | bo-FRA-to |
| chị/em dâu, chị/em vợ, chị/em chồng | *bofratino* | bo-fra-TI-no |

PMEG nói *bofrato* bao gồm anh em trai của vợ/chồng bạn, chồng của anh chị em bạn, và chồng của chị em vợ/chồng bạn. Với những người thân qua hôn nhân khác (bác, họ hàng, cháu), người nói thường dùng các từ đơn giản không có *bo-*.

## Họ hàng kế và họ hàng cùng cha/mẹ: vic- và duon-

PMEG khuyên dùng *vic-* cho những người thân do cha hoặc mẹ tái hôn, và *duon-* chỉ cho họ hàng đúng nghĩa cùng một người cha hoặc mẹ.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| bố dượng | *vicpatro* | vic-PA-tro |
| mẹ kế | *vicpatrino* | vic-pa-TRI-no |
| con riêng của vợ/chồng (trai) | *vicfilo* | vic-FI-lo |
| anh/em trai kế | *vicfrato* | vic-FRA-to |
| anh/em trai cùng cha khác mẹ (hoặc ngược lại) | *duonfrato* | du-on-FRA-to |
| chị/em gái cùng cha khác mẹ (hoặc ngược lại) | *duonfratino* | du-on-fra-TI-no |

## Cụ và tổ tiên: pra-

*Pra-* đẩy một người thân ra xa thêm một thế hệ, về quá khứ hoặc về tương lai. Lặp lại nó một lần cho mỗi thế hệ thêm vào.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| cụ ông | *praavo* | pra-A-vo |
| cụ bà | *praavino* | pra-a-VI-no |
| kỵ ông | *prapraavo* | pra-pra-A-vo |
| ông chú, ông bác (anh em của ông bà) | *praonklo* | pra-ON-klo |
| chắt trai | *pranepo* | pra-NE-po |
| tổ tiên | *prapatroj* | pra-PA-troj |

## Tên gọi thân mật: -ĉj- và -nj-

Hậu tố *-ĉj-* tạo tên thân mật cho nam và *-nj-* cho nữ. Bạn giữ vài chữ cái đầu của gốc từ và cắt phần còn lại: *paĉjo* đến từ *patro*, *panjo* từ *patrino*, *onjo* từ *onklino*.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| bố (thân mật) | *paĉjo* | PAĈ-jo |
| mẹ (thân mật) | *panjo* | PAN-jo |
| ông (thân mật) | *avoĉjo* | a-VOĈ-jo |
| bà (thân mật) | *avinjo* | a-VIN-jo |
| bác, chú (thân mật) | *oĉjo* | OĈ-jo |
| cô, dì (thân mật) | *onjo* | ON-jo |
| anh/em trai (thân mật) | *fraĉjo* | FRAĈ-jo |
| chị/em gái (thân mật) | *franjo* | FRAN-jo |

Cùng các đuôi này tạo tên thân mật từ tên riêng: *Johano* → *Joĉjo*, *Mario* → *Manjo*.

## Con cháu: hậu tố -id-

Hậu tố *-id-* nghĩa là con cháu, hậu duệ: *hundo* “chó” → *hundido* “chó con”. Với con người, PMEG nói nó chỉ một đứa con hay hậu duệ ở bất kỳ tuổi nào và chủ yếu đi với danh hiệu và tên lịch sử: *reĝido* “con của một vị vua”. Với gia đình bình thường, bạn nói *filo, filino* hoặc *infano*. Danh từ *idaro* nghĩa là toàn bộ hậu duệ của một người.

## Gốc từ nam, dạng nữ và từ trung tính

PMEG liệt kê *avo, edzo, fianĉo, filo, frato, kuzo, nepo, nevo, onklo, patro* và *vidvo* là gốc từ nam, nên từ chỉ nữ cần *-in-*. Các từ về gia đình *infano, parenco, familiano* và *orfo* là trung tính. Theo truyền thống, tiếng Esperanto không có cách gọi một phụ huynh, anh chị em hay người phối ngẫu mà không nêu giới tính. PMEG mô tả ba giải pháp, không giải pháp nào thuộc ngôn ngữ chính thức:

- **Các từ *ge* ở số ít**: *gepatro, gefrato, geedzo*. PMEG (2024) nói cách dùng này đã tăng trong 20 đến 30 năm qua; ReVo đánh dấu *gepatro* số ít là hiếm gặp và ghi chú rằng không phải ai cũng chấp nhận.
- **Gốc từ mới** như *parento* cho “phụ huynh” và *spozo* cho “người phối ngẫu”; ReVo đánh dấu cả hai là hiếm gặp.
- **Cho *patro* hoặc *edzo* một nghĩa trung tính**, mà PMEG cảnh báo có thể gây hiểu lầm nghiêm trọng.

## Hỏi về gia đình

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Ĉu vi havas gefratojn?* | Bạn có anh chị em không? |
| *Kiom da gefratoj vi havas?* | Bạn có bao nhiêu anh chị em? |
| *Ĉu vi havas infanojn?* | Bạn có con không? |
| *Kiom da infanoj vi havas?* | Bạn có mấy người con? |
| *Kiom da jaroj havas via filino?* | Con gái bạn mấy tuổi? |
| *Ĉu viaj gepatroj loĝas proksime?* | Bố mẹ bạn có sống gần đây không? |

Các câu trả lời thường gặp:

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Mi havas fraton kaj du fratinojn.* | Tôi có một anh/em trai và hai chị/em gái. |
| *Mi ne havas gefratojn.* | Tôi không có anh chị em. |
| *Mi havas du infanojn: filon kaj filinon.* | Tôi có hai con: một con trai và một con gái. |

PMEG ghi chú rằng *gefratoj* cũng dùng được khi bạn không biết người đó có anh em trai, chị em gái hay cả hai. Hãy chú ý các đuôi: *havas gefratojn* mang đuôi số nhiều *-j* và [đối cách *-n*](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/). Thêm các từ để hỏi nằm ở trang [câu hỏi và phủ định](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/cau-hoi-phu-dinh/).

## Mô tả ngắn về một gia đình

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Mi nomiĝas Anna, kaj mi havas grandan familion.* | Tôi tên là Anna, và tôi có một gia đình lớn. |
| *Mia patrino, Maria, ŝatas legi librojn.* | Mẹ tôi, Maria, thích đọc sách. |
| *Mi havas unu fraton kaj du fratinojn.* | Tôi có một anh/em trai và hai chị/em gái. |
| *Mia frato Paŭlo havas ok jarojn.* | Em trai tôi, Paŭlo, tám tuổi. |
| *Miaj geavoj loĝas apud la maro.* | Ông bà tôi sống cạnh biển. |
| *Ni vizitas ilin ĉiun someron.* | Chúng tôi thăm họ mỗi mùa hè. |
| *Mi tre amas mian familion.* | Tôi rất yêu gia đình mình. |

Trong một số gia đình, Esperanto là ngôn ngữ trong nhà; hãy đọc về [người nói bản ngữ tiếng Esperanto](https://esperantopedia.org/vi/ve-esperanto/nguoi-ban-ngu/).

## Câu hỏi thường gặp

### Nói “mẹ” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Patrino*, tức là *patro* “cha” cộng *-in-* “giống cái”. Trẻ em thường nói *panjo* (“mẹ”, thân mật), còn “bố” (thân mật) là *paĉjo*.

### Nói “gia đình” và “họ hàng” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Gia đình là *familio*, thành viên gia đình là *familiano* và họ hàng là *parenco*.

### Nói “bố mẹ” bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Gepatroj*: gốc từ *patro* với *ge-* “cả hai giới”. Một phụ huynh riêng lẻ là *patro* (cha) hoặc *patrino* (mẹ).

### Nói “mẹ chồng/mẹ vợ” và “anh/em rể” thế nào?

*Bopatrino* và *bofrato*. “Bố mẹ chồng/bố mẹ vợ” là *bogepatroj*.

### Có từ trung tính giới cho “phụ huynh” hay “anh chị em” không?

Không có trong ngôn ngữ truyền thống. Một số người nói dùng *gepatro* và *gefrato* ở số ít, người khác đề xuất gốc từ mới như *parento*; PMEG coi các cách này là không chính thức.

## Nguồn

- [PMEG: Parencoj kaj familianoj](https://bertilow.com/pmeg/aldonoj/parencoj_familianoj.html)
- [PMEG: Seksa signifo de O-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/o-vortoj/seksa_signifo.html)
- [PMEG: IN](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/in.html), [GE](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/ge.html), [BO](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/bo.html), [PRA](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/pra.html)
- [PMEG: ID](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/id.html), [ĈJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/chj.html), [NJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/nj.html)
- [PMEG: Radikoj uzataj prefiksece (DUON, VIC)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/afiksecaj_elementoj/radikoj_kunmetajhoj.html)
- [ReVo: patro, patrino, gepatroj](https://reta-vortaro.de/revo/art/patr.html), [frato](https://reta-vortaro.de/revo/art/frat.html), [filo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fil.html), [avo](https://reta-vortaro.de/revo/art/av.html)
- [ReVo: onklo](https://reta-vortaro.de/revo/art/onkl.html), [kuzo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuz.html), [nevo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nev.html), [nepo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nep.html)
- [ReVo: edzo, edziĝi, geedzoj](https://reta-vortaro.de/revo/art/edz.html), [fianĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fiancx.html), [vidvo](https://reta-vortaro.de/revo/art/vidv.html)
- [ReVo: infano](https://reta-vortaro.de/revo/art/infan.html), [familio](https://reta-vortaro.de/revo/art/famili.html), [parenco](https://reta-vortaro.de/revo/art/parenc.html), [ĝemelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxemel.html), [orfo](https://reta-vortaro.de/revo/art/orf.html), [-id-](https://reta-vortaro.de/revo/art/id.html)