# Miêu tả người bằng tiếng Esperanto: ngoại hình và tính cách

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/mieu-ta-nguoi/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Miêu tả người bằng tiếng Esperanto: alta, juna, blonda, afabla, timema. Từ chỉ ngoại hình, tuổi, chiều cao, tính cách kèm phát âm, cùng -em-, -ul- và mal-.

Bạn miêu tả một người trong tiếng Esperanto bằng ***esti*** “là, thì” cộng một tính từ có đuôi *-a*: ***Ŝi estas alta*** “Cô ấy cao”, ***Li estas afabla*** “Anh ấy tốt bụng”. Khác với tiếng Việt, động từ *estas* không được bỏ. Để nói một người có gì, dùng ***havi*** “có” và một danh từ: ***Li havas barbon*** “Anh ấy có râu”. Hỏi bằng ***Kia li estas?*** “Anh ấy là người như thế nào?” hoặc ***Kiel li aspektas?*** “Anh ấy trông thế nào?”. Cột phát âm tách từ thành âm tiết; âm tiết mang trọng âm viết bằng chữ in hoa.

## Hỏi về một người

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cô ấy là người như thế nào? | *Kia ŝi estas?* | KI-a ŝi ES-tas | ngoại hình hoặc tính cách; ví dụ của PMEG nói tiếp *Ĉu li estas maljuna aŭ juna?* |
| Cô ấy trông thế nào? | *Kiel ŝi aspektas?* | KI-el ŝi as-PEK-tas | *aspekti* “trông, có vẻ” |
| Bạn cao bao nhiêu? | *Kiel alta vi estas?* | KI-el AL-ta vi ES-tas | *kiom alta* nhấn mạnh mức độ cao (PMEG) |
| Bạn bao nhiêu tuổi? | *Kiom da jaroj vi havas?* | KI-om da JA-roj vi HA-vas | hoặc *Kiom aĝa vi estas?* |

## Chiều cao, vóc dáng và tuổi tác

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| cao | *alta* | AL-ta | dùng cho cả người lẫn vật; *altkreska* “có vóc người cao” |
| thấp | *malalta* | mal-AL-ta | dùng cho cả người lẫn vật |
| tầm vóc trung bình | *de meza kresko* | de ME-za KRES-ko | *kresko* là vóc người (ReVo) |
| gầy, mảnh khảnh | *maldika* | mal-DI-ka | ReVo khuyên dùng từ này thay cho *magra* “gầy gò” |
| thon thả, thanh mảnh | *svelta* | SVEL-ta | mảnh mai một cách duyên dáng |
| béo, mập | *dika* | DI-ka | cũng là “dày” |
| to béo, đẫy đà | *korpulenta* | kor-pu-LEN-ta | thân hình to nặng (ReVo: *dika, malsvelta*) |
| khỏe, mạnh | *forta* | FOR-ta | |
| vạm vỡ, nhiều cơ bắp | *muskola* | mus-KO-la | |
| yếu | *malforta* | mal-FOR-ta | |
| trẻ | *juna* | JU-na | |
| già (nói về người) | *maljuna* | mal-JU-na | đồ vật thì *malnova* |
| trung niên | *mezaĝa* | me-ZA-ĝa | không quá trẻ cũng không quá già (ReVo) |
| trưởng thành, đủ tuổi | *plenaĝa* | ple-NA-ĝa | đủ tuổi để có đầy đủ quyền công dân (ReVo) |

## Nói chiều cao và tuổi bằng con số

Con số cộng đơn vị đứng trước *alta* hoặc *aĝa* nhận đuôi *-n*. PMEG gọi đó là số đo bổ nghĩa cho tính từ. Về số đếm, xem [trang số đếm](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/so-tu/).

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Cô ấy cao 170 cm. | *Ŝi estas cent sepdek centimetrojn alta.* | ŝi ES-tas cent SEP-dek cen-ti-ME-trojn AL-ta | số đo + *-n* |
| Anh ấy 20 tuổi. | *Li estas dudek jarojn aĝa.* | li ES-tas DU-dek JA-rojn A-ĝa | tương tự với *aĝa* |
| Cô ấy 30 tuổi. | *Ŝi havas tridek jarojn.* | ŝi HA-vas TRI-dek JA-rojn | cũng có *Ŝi aĝas tridek jarojn*, mà PMEG gọi là cách nói hiện đại; cách nói của Zamenhof là *havi aĝon de tridek jaroj* |
| một bé gái mười hai tuổi | *dekdujara knabino* | dek-du-JA-ra kna-BI-no | một từ, không có *-n* |
| Anh ấy hơn tôi hai tuổi. | *Li estas du jarojn pli aĝa ol mi.* | li ES-tas du JA-rojn pli A-ĝa ol mi | *-n* chỉ mức chênh lệch |

## Tóc, khuôn mặt và kính

Các bộ phận cơ thể khác có ở [trang cơ thể và sức khỏe](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/suc-khoe/), còn màu tóc và màu mắt có ở [trang màu sắc](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/mau-sac/).

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| mái tóc (cả bộ tóc) | *hararo* | ha-RA-ro | một sợi tóc là *haro* |
| tóc dài, tóc ngắn | *longaj, mallongaj haroj* | LON-gaj, mal-LON-gaj HA-roj | |
| xoăn | *bukla* | BUK-la | xoắn ốc (ReVo) |
| thẳng | *rekta* | REK-ta | không cong (ReVo) |
| (tóc) vàng hoe | *blonda* | BLON-da | màu vàng giữa vàng kim và nâu nhạt |
| có tóc đỏ, có tóc bạc | *ruĝhara, grizhara* | ruĝ-HA-ra, griz-HA-ra | màu + *hara*; ReVo có *fajrohara* |
| hói | *kalva* | KAL-va | người đàn ông hói là *kalvulo* |
| râu (cằm) | *barbo* | BAR-bo | *barba* “có râu”, *senbarba* “không râu” |
| ria mép | *lipharoj* | lip-HA-roj | số nhiều; râu ở môi trên |
| kính (đeo mắt) | *okulvitroj* | o-kul-VI-troj | số nhiều, như “glasses” trong tiếng Anh |
| đẹp trai, xinh đẹp | *bela* | BE-la | một từ cho cả hai; *malbela* “xấu” |

Với kính, dùng động từ *porti* “đeo, mang” (xem [quần áo](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/quan-ao/)): *Ŝi portas okulvitrojn* – “Cô ấy đeo kính”.

## Từ chỉ tính cách

Các tính từ chỉ tính cách; ở những cặp hay dùng, từ trái nghĩa với *mal-* được ghi ở cột ghi chú.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| tốt bụng, ân cần | *afabla* | a-FA-bla | *malafabla* “không tử tế, thô lỗ” |
| thân thiện | *amika* | a-MI-ka | như một người bạn |
| lịch sự | *ĝentila* | ĝen-TI-la | *malĝentila* “bất lịch sự, thô lỗ” |
| vui vẻ | *gaja* | GA-ja | thể hiện ra bên ngoài; xem [cảm xúc](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/cam-xuc/) |
| trung thực | *honesta* | ho-NES-ta | |
| hào phóng | *malavara* | mal-a-VA-ra | ngược với *avara* “keo kiệt” |
| khiêm tốn | *modesta* | mo-DES-ta | |
| duyên dáng, quyến rũ | *ĉarma* | ĈAR-ma | |
| hay ngượng, e thẹn | *hontema* | hon-TE-ma | dễ xấu hổ |
| nhút nhát | *timema* | ti-ME-ma | dễ sợ hãi |
| dũng cảm | *kuraĝa* | ku-RA-ĝa | *malkuraĝa* “hèn nhát” |
| điềm tĩnh | *trankvila* | tran-KVI-la | |
| nghiêm túc | *serioza* | se-ri-O-za | |
| hài hước, vui tính | *amuza* | a-MU-za | |
| khôn ngoan | *saĝa* | SA-ĝa | *malsaĝa* “dại dột” |
| ngu ngốc | *stulta* | STUL-ta | mạnh hơn *malsaĝa*: hết sức kém trí khôn (ReVo) |
| dí dỏm | *sprita* | SPRI-ta | óc hài hước nhanh nhạy, độc đáo |
| tò mò, ham hiểu biết | *scivolema* | sci-vo-LE-ma | |
| chăm chỉ | *diligenta*, *laborema* | di-li-GEN-ta, la-bo-RE-ma | |
| lười biếng | *maldiligenta*, *pigra* | mal-di-li-GEN-ta, PI-gra | |
| kiên nhẫn | *pacienca* | pa-ci-EN-ca | *malpacienca* “thiếu kiên nhẫn” |
| hay nói, nói nhiều | *parolema* | pa-ro-LE-ma | |
| ít nói, trầm lặng | *silentema* | si-len-TE-ma | thích im lặng (ReVo) |
| nóng tính | *kolerema* | ko-le-RE-ma | |

## Cách -em-, -ul- và mal- tạo ra từ chỉ tính cách

| Thành phần từ | Nghĩa | Ví dụ | Tiếng Việt |
|---|---|---|---|
| *-em-* | có khuynh hướng | *paroli* → *parolema* | nói → hay nói |
| *-ul-* | người có đặc tính | *saĝa* → *saĝulo* | khôn ngoan → người khôn ngoan |
| *mal-* | nghĩa ngược lại | *diligenta* → *maldiligenta* | chăm chỉ → lười biếng |

**-em-** chỉ khuynh hướng tự nhiên và thường gắn vào gốc động từ: *timi* “sợ” cho ra *timema*. **-ul-** biến một đặc tính thành một người: *honesta* cho ra *honestulo*, *juna* cho ra *junulo*. PMEG bổ sung rằng *-em-* thường có thể bỏ trước *-ul-*, nên *timemulo* thành *timulo*. Ở số nhiều, các từ này trung tính (*saĝuloj* “những người khôn ngoan”), nhưng *-ulo* số ít thường gợi đến nam giới, nên khi nói về phụ nữ thì thêm *-in-*: *junulino*, *belulino*. PMEG ghi chú rằng nhiều người coi *ŝi estas belulo* là sai. Xem thêm ở [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/).

**mal-** đảo ngược nghĩa, và trang [từ trái nghĩa](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/trai-nghia/) liệt kê hàng chục cặp. Nó khác với *ne*: *Ŝi ne estas afabla* “Cô ấy không tốt bụng” nghe nhẹ hơn *Ŝi estas malafabla* “Cô ấy xấu tính”.

## Bốn đoạn miêu tả ngắn

**Một người bạn.** *Mia amikino Anna estas alta kaj svelta. Ŝi havas longajn blondajn harojn kaj bluajn okulojn. Ŝi estas afabla, gaja kaj iom timema.* – “Bạn tôi, Anna, cao và thon thả. Cô ấy có mái tóc vàng dài và đôi mắt xanh. Cô ấy tốt bụng, vui vẻ và hơi nhút nhát.”

**Một người ông.** *Mia avo estas maljuna kaj iom dika. Li havas grizan barbon kaj portas okulvitrojn. Li estas saĝa kaj pacienca, kaj li ŝatas ŝerci.* – “Ông tôi đã già và hơi mập. Ông có bộ râu bạc và đeo kính. Ông khôn ngoan, kiên nhẫn và thích đùa.”

**Một cậu bé.** *Mia frato estas dekdujara. Li estas malalta kaj maldika, kaj li havas mallongajn brunajn harojn. Li estas scivolema kaj diligenta, sed ne tre parolema.* – “Em trai tôi mười hai tuổi. Em ấy thấp và gầy, tóc nâu ngắn. Em ấy tò mò và chăm chỉ, nhưng không nói nhiều lắm.”

**Hỏi và đáp.** *Kiel aspektas via nova instruisto?* – *Li estas juna kaj alta. Li havas barbon kaj okulvitrojn.* – *Kia li estas?* – *Li estas tre ĝentila, sed iom serioza.* – “Thầy giáo mới của bạn trông thế nào? Thầy trẻ và cao. Thầy có râu và đeo kính. Thầy là người như thế nào? Thầy rất lịch sự, nhưng hơi nghiêm.”

Tính từ hòa hợp với danh từ, nên *longajn blondajn harojn* có *-j* và *-n* ở cả ba từ (xem [danh từ và tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/)). Khác với tiếng Việt (“tóc vàng dài”), tính từ tiếng Esperanto thường đứng trước danh từ. *Iom* “hơi, một chút” làm nhẹ đi, còn *tre* “rất” làm mạnh thêm bất kỳ tính từ nào.

## Câu hỏi thường gặp

### Nói “cao” và “thấp” về một người bằng tiếng Esperanto thế nào?

*Alta* là cao và *malalta* là thấp (cả hai cũng dùng cho vật). Về tuổi, *juna* là trẻ và *maljuna* là già.

### Làm sao hỏi ai đó trông như thế nào bằng tiếng Esperanto?

Nói *Kiel li aspektas?* để hỏi ngoại hình. *Kia li estas?* rộng hơn: câu trả lời có thể về ngoại hình hoặc tính cách.

### Nói tuổi của một người bằng tiếng Esperanto thế nào?

Nói *Li estas dudek jarojn aĝa* hoặc *Li havas dudek jarojn*. Trước danh từ, một từ là đủ: *dudekjara viro* “một người đàn ông hai mươi tuổi”.

### Khác biệt giữa timema và timulo là gì?

*Timema* là tính từ, “nhút nhát”. *Timulo* là danh từ, “người nhút nhát”, dạng rút gọn của *timemulo*.

### Nói “đẹp trai” hay “xinh đẹp” bằng tiếng Esperanto thế nào?

Cả hai đều là *bela*: *bela viro* “người đàn ông đẹp trai”, *bela virino* “người phụ nữ xinh đẹp”. *Belulo* nghĩa là “một người đẹp”; với phụ nữ thì *belulino* an toàn hơn.

## Nguồn

- [PMEG – N por mezuro (số đo như *dudek jarojn aĝa*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html)
- [PMEG – Tabelvortoj je A (*kia*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/oa-vortecaj_vortetoj/tabelvortoj_a.html) và [je EL (*kiel*, *kiom*)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/tabelvortoj_el.html)
- [PMEG – EM](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/em.html), [UL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ul.html) và [MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- ReVo: [alta](https://reta-vortaro.de/revo/art/alt.html), [dika](https://reta-vortaro.de/revo/art/dik.html), [juna](https://reta-vortaro.de/revo/art/jun.html), [bela, belulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bel.html), [blonda](https://reta-vortaro.de/revo/art/blond.html), [haro, hararo, lipharoj](https://reta-vortaro.de/revo/art/har.html), [barbo](https://reta-vortaro.de/revo/art/barb.html), [kalva](https://reta-vortaro.de/revo/art/kalv.html), [okulvitroj](https://reta-vortaro.de/revo/art/vitr.html), [bukla](https://reta-vortaro.de/revo/art/bukl.html), [rekta](https://reta-vortaro.de/revo/art/rekt.html)
- ReVo: [svelta](https://reta-vortaro.de/revo/art/svelt.html), [magra](https://reta-vortaro.de/revo/art/magr.html), [korpulenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/korpul.html), [muskola](https://reta-vortaro.de/revo/art/muskol.html), [kresko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresk.html), [aĝo, mezaĝa, plenaĝa](https://reta-vortaro.de/revo/art/agx.html), [aspekti](https://reta-vortaro.de/revo/art/aspekt.html)
- ReVo: [afabla](https://reta-vortaro.de/revo/art/afabl.html), [amika](https://reta-vortaro.de/revo/art/amik.html), [ĝentila](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxenti.html), [gaja](https://reta-vortaro.de/revo/art/gaj.html), [honesta](https://reta-vortaro.de/revo/art/honest.html), [avara, malavara](https://reta-vortaro.de/revo/art/avar.html), [modesta](https://reta-vortaro.de/revo/art/modest.html), [ĉarma](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxarm.html), [hontema](https://reta-vortaro.de/revo/art/hont.html), [timema](https://reta-vortaro.de/revo/art/tim.html), [kuraĝa](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuragx.html), [trankvila](https://reta-vortaro.de/revo/art/trankv.html), [serioza](https://reta-vortaro.de/revo/art/serioz.html), [amuza](https://reta-vortaro.de/revo/art/amuz.html)
- ReVo: [saĝa, saĝulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sagx.html), [stulta](https://reta-vortaro.de/revo/art/stult.html), [sprita](https://reta-vortaro.de/revo/art/sprit.html), [scivolema](https://reta-vortaro.de/revo/art/sci.html), [diligenta](https://reta-vortaro.de/revo/art/dilige.html), [laborema](https://reta-vortaro.de/revo/art/labor.html), [pigra](https://reta-vortaro.de/revo/art/pigr.html), [pacienca](https://reta-vortaro.de/revo/art/pacien.html), [parolema](https://reta-vortaro.de/revo/art/parol.html), [silentema](https://reta-vortaro.de/revo/art/silent.html), [kolerema](https://reta-vortaro.de/revo/art/koler.html), [ŝerci](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxerc.html)
- [Fundamento de Esperanto – Ekzercaro (*lipharoj*, *gajaj*, *kuraĝa*, *diligenta*, *honesta*)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/ekzercaro.html)
- Tatoeba (CC BY 2.0 FR), xác nhận các dạng câu hỏi: [#517979](https://tatoeba.org/en/sentences/show/517979), [#433818](https://tatoeba.org/en/sentences/show/433818), [#2207708](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2207708), [#1473189](https://tatoeba.org/en/sentences/show/1473189), [#2773294](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2773294)