# Nấu ăn trong tiếng Esperanto: từ vựng nhà bếp và công thức

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/nau-an/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Nhà bếp là kuirejo, nấu ăn là kuiri, đun sôi là boli: từ vựng tiếng Esperanto về nồi, dụng cụ và động từ nấu nướng kèm phát âm, cùng công thức làm bánh crêpe.

Nhà bếp là ***kuirejo***, gồm *kuiri* “nấu ăn” và *-ej-* “nơi chốn”. Các động từ nấu nướng chính là ***kuiri*** “nấu”, ***boli*** “sôi”, ***friti*** “rán”, ***baki*** “nướng bằng lò” và ***rosti*** “quay, nướng khô”. Nhiều dụng cụ được đặt tên theo động từ: *tranĉi* “cắt” cho ra *tranĉilo* “con dao”. Từ vựng về thức ăn có ở trang [đồ ăn thức uống](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/do-an-uong/), phần còn lại của ngôi nhà ở trang [nhà cửa](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/nha-cua/). Phần phát âm tách từ thành các âm tiết, âm tiết mang trọng âm được viết bằng chữ in hoa.

## Nhà bếp và thiết bị

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| nhà bếp | *kuirejo* | ku-i-RE-jo | Nơi để nấu ăn |
| lò nướng | *bakforno* | bak-FOR-no | Một *forno* để nướng bánh |
| lò, lò nung | *forno* | FOR-no | Nghĩa rộng hơn: nướng, nung chảy hay làm nóng |
| bếp nấu | *fornelo* | for-NE-lo | Lò cùng các vòng nhiệt hoặc đầu đốt |
| ngăn lò nướng | *bakujo* | ba-KU-jo | *baki* + *-uj-* |
| tủ lạnh | *fridujo* | fri-DU-jo | Từ điển ReVo coi *frida* “lạnh” là từ mới tạo |
| ngăn đông, tủ đông | *frostujo* | fros-TU-jo | Thức ăn giữ được hàng tháng ở đó |
| ấm đun nước | *bolkruĉo* | bol-KRU-ĉo | Có quai, nắp và vòi |

## Nồi, chảo và dụng cụ

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| nồi | *poto* | PO-to | Cũng là chậu hoa |
| nồi nhỏ có quai | *kaserolo* | ka-se-RO-lo | Sâu hơn *pato* |
| chảo rán | *pato* | PA-to | Nông, cán dài; ReVo còn ghi *fritilo* |
| nắp đậy | *kovrilo* | ko-VRI-lo | *kovri* “đậy” |
| rây, sàng | *kribrilo* | kri-BRI-lo | *kribri* “sàng” |
| cái bào, nạo | *raspilo* | ras-PI-lo | *raspi* “bào, nạo” |
| cái đánh trứng | *kirlilo* | kir-LI-lo | Để đánh trứng hoặc kem |
| muôi, vá | *ĉerpilo* | ĉer-PI-lo | Để múc chất lỏng |
| cân | *pesilo* | pe-SI-lo | Để cân khối lượng |

## Đĩa và dao nĩa

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| đĩa (ăn) | *telero* | te-LE-ro | Nông, để ăn trực tiếp |
| đĩa (đựng món), món ăn | *plado* | PLA-do | Đĩa bày món, hoặc món ăn trên đó |
| bát, tô | *bovlo* | BOV-lo | Vật đựng không có cổ |
| tách, chén | *taso* | TA-so | Cho đồ uống nóng |
| ly, cốc | *glaso* | GLA-so | Cao hơn chiều rộng |
| dao | *tranĉilo* | tran-ĈI-lo | |
| nĩa | *forko* | FOR-ko | |
| thìa, muỗng | *kulero* | ku-LE-ro | |
| bộ dao nĩa, bộ đồ ăn | *manĝilaro* | man-ĝi-LA-ro | *manĝi* + *-il-* + *-ar-* |

## Động từ nấu nướng

Hầu hết động từ nấu nướng là ngoại động từ: chúng có tân ngữ mang *-n* (xem [đối cách](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/)).

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| nấu | *kuiri* | ku-I-ri | Động từ chung |
| luộc, nấu chín bằng nước sôi | *bolkuiri* | bol-ku-I-ri | Trong nước đang sôi |
| rán, chiên | *friti* | FRI-ti | Trong dầu hoặc mỡ nóng |
| nướng (bằng lò) | *baki* | BA-ki | Trong lò hoặc trong tro nóng |
| quay, nướng khô | *rosti* | ROS-ti | Không thêm mỡ hay nước |
| nướng vỉ | *kradrosti* | krad-ROS-ti | Trên vỉ đặt trên lửa |
| hầm, om | *stufi* | STU-fi | Chậm rãi, trong nồi đậy kín |
| hấp | *vaporkuiri* | va-por-ku-I-ri | *vaporo* “hơi nước” + *kuiri* |

## Sơ chế thức ăn

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| cắt | *tranĉi* | TRAN-ĉi | |
| chặt, băm | *haki* | HA-ki | Đập mạnh để cắt rời |
| gọt vỏ, bóc vỏ | *senŝeligi* | sen-ŝe-LI-gi | ReVo: *senŝeligi terpomon* |
| trộn | *miksi* | MIK-si | |
| khuấy | *kirli* | KIR-li | Chuyển động quay nhanh |
| nhào (bột) | *knedi* | KNE-di | Bột mì và nước thành khối bột |
| rót | *verŝi* | VER-ŝi | Chất lỏng |
| đổ | *ŝuti* | ŜU-ti | Ngũ cốc, cát, bột |
| thêm | *aldoni* | al-DO-ni | |
| phết, bôi | *ŝmiri* | ŜMI-ri | Một lớp mỡ mỏng |
| nêm muối / nêm gia vị | *sali / spici* | SA-li / SPI-ci | Cho muối / cho gia vị |
| nếm thử | *gustumi* | gus-TU-mi | Nếm có chủ ý |

*Gusti* là một động từ khác và không có tân ngữ: *La supo bongustas.* “Món canh có vị ngon.” Hãy so sánh *Mi gustumas la supon.* “Tôi đang nếm thử món canh.”

## Nóng và lạnh

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| làm nóng, hâm | *varmigi* | var-MI-gi | |
| làm nguội, làm lạnh | *malvarmigi* | mal-var-MI-gi | |
| làm tan chảy | *fandi* | FAN-di | *fandiĝi* “tự tan chảy” |
| rã đông, tan băng | *degeli* | de-GE-li | Nội động từ |
| làm đông lạnh | *frostigi* | fros-TI-gi | Làm cho lạnh buốt |
| lạnh (cảm thấy hoặc có nhiệt độ thấp) | *fridi* | FRI-di | Ví dụ của ReVo là tủ lạnh |

## Sôi, tan, chín: -ig- và -iĝ- trong nhà bếp

Tiếng Anh dùng một động từ cho cả “nước sôi” và “tôi đun sôi nước”; tiếng Esperanto dùng hai. *Boli* là điều chất lỏng tự làm, *boligi* là điều bạn làm với nó. Một số động từ thì theo chiều ngược lại: *kuiri* là điều bạn làm với thức ăn, *kuiriĝi* là điều thức ăn tự làm. Quy tắc nằm ở trang [-ig- và -iĝ-](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/ngoai-noi-dong-tu/).

| Động từ | Tự xảy ra | Có người làm |
|---|---|---|
| *boli* → *boligi* | *La lakto bolas.* “Sữa đang sôi.” | *Mi boligas la lakton.* “Tôi đang đun sôi sữa.” |
| *kuiriĝi* ← *kuiri* | *La supo kuiriĝas.* “Món canh đang chín.” | *Mi kuiras la supon.* “Tôi đang nấu món canh.” |
| *fandiĝi* ← *fandi* | *La butero fandiĝas.* “Bơ đang tan chảy.” | *Mi fandas la buteron.* “Tôi đang làm tan chảy bơ.” |

## Đơn vị đo

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| ki-lô-gam / gam | *kilogramo / gramo* | ki-lo-GRA-mo / GRA-mo | |
| lít | *litro* | LI-tro | |
| đề-xi-lít | *decilitro* | de-ci-LI-tro | Một phần mười lít |
| tách, chén | *taso* | TA-so | ReVo: khoảng 150 ml trong nấu ăn |
| thìa canh | *supkulero* | sup-ku-LE-ro | Khoảng 15 ml |
| thìa cà phê | *tekulero* | te-ku-LE-ro | Khoảng 5 ml |
| miếng / lát | *peco / tranĉaĵo* | PE-co / tran-ĈA-ĵo | |
| một nửa / một phần tư | *duono / kvarono* | du-O-no / kva-RO-no | *duono de la kuko* “một nửa chiếc bánh” |

Thứ được đo đứng sau *da* và không thêm *-n*: *du tasoj da faruno* “hai tách bột mì”. Khi đơn vị đo là tân ngữ thì nó mang *-n*: *Mi aldonas du tasojn da faruno.* Thêm quy tắc về *da* có ở trang [đồ ăn thức uống](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/do-an-uong/).

## Một công thức: krespoj (bánh crêpe)

Công thức nấu ăn là ***recepto*** và nguyên liệu là ***ingredienco***. ReVo định nghĩa *krespo* là loại bánh kếp mỏng làm từ bột mì, sữa và trứng, còn gọi là *patkuko*.

**Ingrediencoj** – nguyên liệu: *150 gramoj da faruno* (150 g bột mì), *3 decilitroj da lakto* (3 dl sữa), *2 ovoj* (2 quả trứng), *iom da salo* (một chút muối), *1 supkulero da oleo* (1 thìa canh dầu), *sukero kaj citrono* (đường và chanh).

**Kiel prepari** – cách làm:

1. *Metu la farunon en grandan bovlon.* – Cho bột mì vào một cái tô lớn.
2. *Rompu la ovojn en la bovlon kaj aldonu la lakton kaj iom da salo.* – Đập trứng vào tô rồi thêm sữa và một chút muối.
3. *Kirlu la miksaĵon per forko, ĝis ĝi fariĝos glata.* – Dùng nĩa khuấy hỗn hợp cho đến khi mịn.
4. *Lasu la miksaĵon ripozi dek minutojn.* – Để hỗn hợp nghỉ mười phút.
5. *Varmigu la paton kaj ŝmiru ĝin per iom da oleo.* – Làm nóng chảo và phết một ít dầu lên chảo.
6. *Verŝu en la paton iom de la miksaĵo.* – Rót một ít hỗn hợp vào chảo.
7. *Fritu la krespon du minutojn, turnu ĝin kaj fritu ĝin ankoraŭ unu minuton.* – Rán bánh hai phút, lật lại và rán thêm một phút nữa.
8. *Ripetu, ĝis la miksaĵo finiĝos.* – Lặp lại cho đến khi hết hỗn hợp.
9. *Servu la krespojn kun sukero kaj citrono.* – Dọn bánh với đường và chanh.

Các bước là mệnh lệnh kết thúc bằng *-u* (xem [động từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dong-tu/)); thêm *ni* để nói “chúng ta hãy”: *Ni kuiru!* Khoảng thời gian mang *-n* mà không cần giới từ: *du minutojn*. Và *da* không bao giờ đứng trước *la*: *iom da salo*, nhưng *iom de la miksaĵo* “một ít hỗn hợp đó”.

## Cách tạo từ vựng nhà bếp

| Thành phần | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| *-ej-* | nơi chốn | *kuirejo* nhà bếp, *bakejo* tiệm bánh |
| *-il-* | dụng cụ, thiết bị | *tranĉilo* dao, *raspilo* cái bào, *rostilo* dụng cụ quay nướng |
| *-uj-* | vật đựng | *fridujo* tủ lạnh, *piprujo* lọ tiêu, *salujo* lọ muối |
| *-aĵ-* | một vật cụ thể | *kuiraĵo* món đã nấu, *fritaĵo* món rán, *bakaĵo* bánh nướng |
| *-ist-* | người làm một nghề | *kuiristo* đầu bếp, *bakisto* thợ làm bánh |
| *-ar-* | tập hợp | *manĝilaro* bộ dao nĩa, *vazaro* bộ chén đĩa |

PMEG cho biết từ có *-il-* thường bắt nguồn từ động từ, nên một động từ nấu nướng cho bạn dụng cụ của nó: *rosti* → *rostilo*, *miksi* → *miksilo*. Không phải từ nào như vậy cũng được dùng: ReVo ghi *bolilo* là “nên tránh” và ưu tiên *bolkruĉo*. Xem [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/) và [tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/). *Kuirilo* là mọi dụng cụ hay thiết bị nhà bếp.

## Câu hỏi thường gặp

### “Nhà bếp” trong tiếng Esperanto là gì?

*Kuirejo*, từ *kuiri* “nấu ăn” và *-ej-* “nơi chốn”.

### “Nấu ăn” trong tiếng Esperanto là gì?

*Kuiri*: *Mi kuiras vespermanĝon.* “Tôi đang nấu bữa tối.” Cụ thể hơn có *friti*, *baki*, *rosti* và *bolkuiri*.

### boli và boligi khác nhau thế nào?

*Boli* là điều chất lỏng tự làm: *La akvo bolas.* *Boligi* là điều bạn làm với nó: *Mi boligas akvon.* Với thức ăn nấu trong nước sôi, hãy nói *bolkuiri*: *Mi bolkuiras terpomojn.*

### Nói lượng nguyên liệu trong công thức tiếng Esperanto thế nào?

Nêu đơn vị đo rồi đến *da*: *taso da lakto* “một tách sữa”, *supkulero da oleo* “một thìa canh dầu”.

## Nguồn

- ReVo: [kuiri, kuirejo, kuiriĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuir.html), [forno, bakforno](https://reta-vortaro.de/revo/art/forn.html), [fornelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fornel.html), [baki, bakujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bak.html), [fridujo, fridi](https://reta-vortaro.de/revo/art/frid.html), [frostujo, frostigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/frost.html), [boli, bolilo, bolkruĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bol.html), [pesilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pes.html)
- ReVo: [poto](https://reta-vortaro.de/revo/art/pot.html), [kaserolo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kasero.html), [pato](https://reta-vortaro.de/revo/art/pat.html), [kovrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kovr.html), [kribrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kribr.html), [raspilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/rasp.html), [kirlilo, kirli](https://reta-vortaro.de/revo/art/kirl.html), [ĉerpilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxerp.html), [telero](https://reta-vortaro.de/revo/art/teler.html), [plado](https://reta-vortaro.de/revo/art/plad.html), [bovlo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bovl.html), [taso](https://reta-vortaro.de/revo/art/tas.html), [glaso](https://reta-vortaro.de/revo/art/glas.html), [tranĉilo, tranĉi](https://reta-vortaro.de/revo/art/trancx.html), [forko](https://reta-vortaro.de/revo/art/fork.html), [kulero, supkulero](https://reta-vortaro.de/revo/art/kuler.html), [manĝilaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/mangx.html)
- ReVo: [friti](https://reta-vortaro.de/revo/art/frit.html), [rosti, kradrosti](https://reta-vortaro.de/revo/art/rost.html), [stufi](https://reta-vortaro.de/revo/art/stuf.html), [haki](https://reta-vortaro.de/revo/art/hak.html), [senŝeligi](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxel.html), [miksi](https://reta-vortaro.de/revo/art/miks.html), [knedi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kned.html), [verŝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/versx.html), [ŝuti](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxut.html), [ŝmiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxmir.html), [gustumi](https://reta-vortaro.de/revo/art/gust.html), [varmigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/varm.html), [fandi](https://reta-vortaro.de/revo/art/fand.html), [degeli](https://reta-vortaro.de/revo/art/degel.html), [gramo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gram.html), [litro](https://reta-vortaro.de/revo/art/litr.html), [decilitro](https://reta-vortaro.de/revo/art/decili.html), [krespo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresp.html), [recepto](https://reta-vortaro.de/revo/art/recept.html), [ingredienco](https://reta-vortaro.de/revo/art/ingred.html), [piprujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pipr.html)
- PMEG: [IL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/il.html), [UJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/uj.html), [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [AĴ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ajh.html), [AR](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ar.html), [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [U](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html), [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [Da – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/da/bazaj_reguloj.html), [Da – detalaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/da/detalaj_reguloj.html), [IG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ig.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html)