# Pháp luật, cảnh sát và tội phạm trong tiếng Esperanto

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/phap-luat/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Luật là leĝo, cảnh sát là polico, kẻ trộm là ŝtelisto: khoảng 80 từ tiếng Esperanto về tòa án, tội phạm và tin tức, kèm phát âm và mẫu câu khi bị mất cắp.

Trong tiếng Esperanto, “luật” là ***leĝo*** khi nói về một đạo luật cụ thể và ***juro*** khi nói về pháp luật nói chung. Cảnh sát là ***polico***, tội ác là ***krimo*** và kẻ trộm là ***ŝtelisto***. Khoảng 80 từ dưới đây được xếp theo chủ đề, sau đó là các mẫu câu cho du khách bị mất ví. Đây là những từ mang tính trung lập; khi từ điển ReVo đánh dấu một nghĩa là nên tránh, bảng sẽ ghi từ được khuyên dùng. Quốc hội và bầu cử có ở trang [chính trị và xã hội](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/chinh-tri/). Phần phát âm tách từ thành các âm tiết, âm tiết mang trọng âm được viết bằng chữ in hoa.

## Luật và quy tắc

***Leĝo*** là một đạo luật: ReVo định nghĩa đó là quyết định có tính ràng buộc do cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước ban hành. ***Juro*** là toàn bộ hệ thống quy tắc xác định quyền và nghĩa vụ của con người. Hãy so sánh *la nova leĝo* “đạo luật mới” và *Ŝi lernas juron* “Cô ấy đang học luật”.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| một đạo luật | *leĝo* | LE-ĝo | một văn bản luật |
| pháp luật (hệ thống, ngành học) | *juro* | JU-ro | chuyên gia là *juristo*; “thuộc pháp lý” là *jura* |
| hợp pháp | *laŭleĝa* | laŭ-LE-ĝa | *laŭ* “theo” + *leĝo* |
| bất hợp pháp | *kontraŭleĝa* | kon-traŭ-LE-ĝa | *kontraŭ* “chống lại” + *leĝo* |
| cho phép, cấm | *permesi*, *malpermesi* | per-ME-si, mal-per-ME-si | *mal-* “trái nghĩa” |

## Tòa án và xét xử

***Juĝi*** là “xét xử” theo nghĩa pháp lý: quyết định theo luật xem ai đó có tội hay không. ***Juĝejo*** là “nơi xét xử”. ReVo ghi ***tribunalo*** là từ đồng nghĩa và cũng định nghĩa nó là một cơ quan gồm một hoặc nhiều thẩm phán. ***Kortumo*** gọi tên nhiều loại tòa, nhất là tòa cấp cao, như trong *la Internacia Kortumo* “Tòa án Quốc tế”. Cả ba từ đều có nghĩa “tòa án”.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| xét xử | *juĝi* | JU-ĝi | |
| thẩm phán | *juĝisto* | ju-ĜIS-to | |
| tòa án | *juĝejo*, *tribunalo* | ju-ĜE-jo, tri-bu-NA-lo | đồng nghĩa trong ReVo |
| tòa án (thường là cấp cao) | *kortumo* | kor-TU-mo | thường gặp trong tên gọi |
| vụ kiện, phiên tòa | *proceso* | pro-CE-so | muốn nói “quá trình” thì dùng *procezo* (ReVo) |
| luật sư | *advokato* | ad-vo-KA-to | bào chữa cho ai đó trước tòa |
| công tố viên | *prokuroro* | pro-ku-RO-ro | cũng có *akuzisto* |
| buộc tội, tố cáo | *akuzi* | a-KU-zi | lời buộc tội: *akuzo* |
| bị cáo | *akuzito* | a-ku-ZI-to | *-it-* “người bị buộc tội” |
| nhân chứng | *atestanto* | a-tes-TAN-to | *atesti* “làm chứng” |
| bằng chứng | *pruvo* | PRU-vo | *pruvi* “chứng minh” |
| bào chữa, bảo vệ | *defendi* | de-FEN-di | |
| có tội | *kulpa* | KUL-pa | |
| vô tội | *senkulpa* | sen-KUL-pa | *sen-* “không có” |
| phán quyết | *verdikto* | ver-DIK-to | |
| kết án | *kondamni* | kon-DAM-ni | người bị kết án: *kondamnito* |
| tuyên vô tội | *senkulpigi* | sen-kul-PI-gi | tuyên bố là vô tội |
| hình phạt | *puno* | PU-no | trừng phạt: *puni* |
| tiền phạt | *monpuno* | mon-PU-no | *mono* + *puno* |

## Cảnh sát và điều tra

***Polico*** là cơ quan quản lý trật tự và an toàn công cộng. Bất kỳ ai làm việc trong đó là ***policano***. ReVo định nghĩa ***policisto*** là người như vậy, nhất là người điều tra, canh gác hoặc giúp đỡ dân chúng.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| cảnh sát (cơ quan) | *polico* | po-LI-co | |
| cảnh sát viên | *policisto*, *policano* | po-li-CIS-to, po-li-CA-no | |
| đồn cảnh sát | *policejo* | po-li-CE-jo | *-ej-* “nơi chốn” |
| thám tử | *detektivo* | de-tek-TI-vo | của cảnh sát hoặc tư nhân |
| bắt giữ | *aresti* | a-RES-ti | người bị bắt: *arestito* |
| điều tra | *enketi*, *esplori* | en-KE-ti, es-PLO-ri | *esplori* rộng hơn: “khám phá” |
| cuộc điều tra | *enketo*, *esploro* | en-KE-to, es-PLO-ro | *enketo* còn có nghĩa là khảo sát |
| nghi ngờ | *suspekti* | sus-PEK-ti | cho là có tội mà chưa có bằng chứng chắc chắn |
| dấu vết | *spuro* | SPU-ro | |
| manh mối | *indikaĵo* | in-di-KA-ĵo | ReVo đánh dấu *indico* ở nghĩa này là cổ |
| khiếu nại, trình báo | *plendi* | PLEN-di | với tòa án hoặc cảnh sát; *plendo* |

## Tội ác và tội phạm

Theo định nghĩa của ReVo, ***krimo*** là hành vi vi phạm nghiêm trọng nhất một quy tắc đạo đức hoặc luật dân sự. Người phạm tội là ***krimulo***. ReVo giải nghĩa ***delikto*** là “tội nhẹ”, hành vi bị luật pháp trừng phạt.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| tội ác | *krimo* | KRI-mo | |
| hành vi phạm pháp | *delikto* | de-LIK-to | |
| tội phạm (người) | *krimulo* | kri-MU-lo | *krim·ul·o* |
| tội phạm (tính từ) | *krima* | KRI-ma | ReVo cũng có *kriminala* |
| trộm cắp, ăn trộm | *ŝtelo*, *ŝteli* | ŜTE-lo, ŜTE-li | |
| kẻ trộm | *ŝtelisto* | ŝte-LIS-to | kẻ trộm thường xuyên, xem bên dưới |
| kẻ trộm đột nhập nhà | *domŝtelisto* | dom-ŝte-LIS-to | trộm đồ bên trong nhà |
| kẻ móc túi | *poŝoŝtelisto* | po-ŝo-ŝte-LIS-to | lấy đồ trong túi áo, túi xách |
| cướp (người hoặc nơi chốn) | *prirabi* | pri-RA-bi | ReVo: tránh dùng *rabi* theo nghĩa này |
| cướp đoạt | *rabi* | RA-bi | kẻ cướp: *rabisto* |
| vụ giết người, giết người | *murdo*, *murdi* | MUR-do, MUR-di | |
| kẻ sát nhân | *murdinto* | mur-DIN-to | ReVo: *murdisto* giết người để lấy tiền |
| giết | *mortigi* | mor-TI-gi | ReVo: nên dùng *mortigo* hơn *hommortigo* |
| bạo lực | *perforto* | per-FOR-to | dùng sức mạnh thể xác để áp đặt ý muốn |
| tấn công | *ataki* | a-TA-ki | cuộc tấn công: *atako* |
| gian lận | *fraŭdo* | FRAŬ-do | gian dối về số lượng hoặc sổ sách; lừa dối: *trompi* |
| buôn lậu | *kontrabando* | kon-tra-BAN-do | kẻ buôn lậu: *kontrabandisto* |
| nạn nhân | *viktimo* | vik-TI-mo | người chịu thiệt hại vì điều gì đó |

## Nhà tù và được thả

***Malliberejo*** là *mal·liber·ej·o*, “nơi không có tự do”. PMEG coi nó tương đương với ***prizono***, dù ReVo định nghĩa *prizono* là nhà tù chính thức.

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| nhà tù | *malliberejo*, *prizono* | mal-li-be-RE-jo, pri-ZO-no | |
| tù nhân | *malliberulo*, *prizonulo* | mal-li-be-RU-lo, pri-zo-NU-lo | |
| bỏ tù | *malliberigi* | mal-li-be-RI-gi | |
| thả, trả tự do | *liberigi* | li-be-RI-gi | |

## Tạo thêm từ

PMEG định nghĩa *-ist-* là người thường xuyên làm một việc gì đó, có thể là chuyên nghiệp; ví dụ của chính PMEG là *ŝtelisto*, người hay ăn trộm. Với một hành động riêng lẻ, hãy dùng phân từ: *la ŝtelinto* “người đã ăn trộm”. Tương tự, *suspektato* “người bị tình nghi” (*suspekti* + *-at-*) là cách tạo từ thông thường, không phải một mục từ trong ReVo.

| Thành phần | Nghĩa | Ví dụ | Tiếng Việt |
|---|---|---|---|
| *-ist-* | người thường làm việc đó | *ŝtelisto*, *rabisto* | kẻ trộm, kẻ cướp |
| *-ej-* | nơi chốn | *juĝejo*, *policejo* | tòa án, đồn cảnh sát |
| *-ul-* | người có một đặc điểm | *krimulo*, *malliberulo* | tội phạm, tù nhân |
| *-ant-*, *-int-*, *-it-* | đang làm, đã làm, bị làm cho | *akuzanto*, *murdinto*, *akuzito* | người tố cáo, kẻ sát nhân, bị cáo |
| *-ig-* | làm cho, gây ra | *malliberigi*, *senkulpigi* | bỏ tù, tuyên vô tội |
| *mal-*, *sen-* | trái nghĩa, không có | *malpermesi*, *senkulpa* | cấm, vô tội |

Xem [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/), [tiền tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tien-to/), [phân từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/phan-tu/) và [tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/).

## Khi bị mất đồ

Với “Cứu tôi với!” và “Gọi cảnh sát!”, xem [mẫu câu du lịch](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/du-lich/). *Oni* nghĩa là “người ta, ai đó, họ” (PMEG), nên *Oni ŝtelis mian monujon* theo nghĩa đen là “ai đó đã lấy trộm ví của tôi”, cách nói thông thường cho “ví của tôi bị mất cắp” (xem [đại từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dai-tu/)). Tiền phạt giao thông có ở trang [ô tô và lái xe](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/o-to/).

| Esperanto | Phát âm | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| *Kie estas la policejo?* | KI-e ES-tas la po-li-CE-jo? | Đồn cảnh sát ở đâu? |
| *Oni ŝtelis mian monujon.* | O-ni ŜTE-lis MI-an mo-NU-jon. | Ví của tôi bị mất cắp. |
| *Oni prirabis min.* | O-ni pri-RA-bis min. | Tôi bị cướp. |
| *Mi volas plendi al la polico pri ŝtelo.* | mi VO-las PLEN-di al la po-LI-co pri ŜTE-lo. | Tôi muốn trình báo mất cắp với cảnh sát. |
| *Oni atakis min.* | O-ni a-TA-kis min. | Tôi bị tấn công. |
| *Mi bezonas interpretiston.* | mi be-ZO-nas in-ter-pre-TIS-ton. | Tôi cần một thông dịch viên. |
| *Ĉu mi rajtas voki advokaton?* | ĉu mi RAJ-tas VO-ki ad-vo-KA-ton? | Tôi có được gọi luật sư không? |
| *Mi volas telefoni al mia ambasado.* | mi VO-las te-le-FO-ni al MI-a am-ba-SA-do. | Tôi muốn gọi điện cho đại sứ quán của tôi. |
| *Mi estas senkulpa.* | mi ES-tas sen-KUL-pa. | Tôi vô tội. |

Dùng *ŝteli* cho đồ bị lấy trộm và *perdi* cho đồ bị mất (*Mi perdis mian pasporton*).

## Câu trong bản tin

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *La polico arestis du ŝtelistojn.* | Cảnh sát đã bắt hai tên trộm. |
| *La polico ankoraŭ esploras la aferon.* | Cảnh sát vẫn đang điều tra vụ việc. |
| *La advokato defendas sian klienton.* | Luật sư đang bào chữa cho thân chủ của mình. |
| *La akuzito diras, ke li estas senkulpa.* | Bị cáo nói rằng mình vô tội. |
| *La juĝisto kondamnis la ŝteliston al du jaroj en malliberejo.* | Thẩm phán đã kết án tên trộm hai năm tù. |
| *La tribunalo decidos en Novembro.* | Tòa án sẽ quyết định vào tháng 11. |

Tân ngữ trực tiếp mang *-n*: *du ŝtelistojn*, *la aferon*. Tên tháng viết hoa, như *Novembro*.

## Câu hỏi thường gặp

### “Luật” trong tiếng Esperanto là gì?

*Leĝo* là một đạo luật đã được thông qua; *juro* là pháp luật nói chung hoặc như một ngành học: *Ŝi lernas juron*. “Thuộc pháp lý” là *jura* (liên quan đến luật) hoặc *laŭleĝa* (phù hợp với luật).

### “Cảnh sát” và “Gọi cảnh sát!” trong tiếng Esperanto là gì?

*Polico* là cảnh sát (cơ quan), *policisto* hoặc *policano* là một cảnh sát viên và *policejo* là đồn cảnh sát. “Gọi cảnh sát!” là *Voku la policon!*

### *Juĝejo*, *tribunalo* và *kortumo* khác nhau thế nào?

Cả ba đều có nghĩa “tòa án”. ReVo ghi *tribunalo* là từ đồng nghĩa của *juĝejo*; nó còn có nghĩa là một hội đồng thẩm phán. *Kortumo* gọi tên nhiều loại tòa, nhất là tòa cấp cao.

### “Kẻ trộm”, “kẻ cướp” và “kẻ sát nhân” trong tiếng Esperanto là gì?

*Ŝtelisto*, *rabisto* và *murdinto*. ReVo định nghĩa *murdisto* là người giết người để lấy tiền; *murdinto* là bất kỳ ai đã phạm tội giết người.

### “Có tội” và “vô tội” trong tiếng Esperanto là gì?

*Kulpa* và *senkulpa*. Tòa án *kondamnas* (kết án) hoặc *senkulpigas* (tuyên vô tội), và quyết định của tòa là *verdikto*.

## Nguồn

- ReVo, luật và tòa án: [leĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/legx.html), [juro](https://reta-vortaro.de/revo/art/jur.html), [juĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/jugx.html), [tribunalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/tribun1.html), [kortumo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kort.html), [proceso](https://reta-vortaro.de/revo/art/proces.html), [advokato](https://reta-vortaro.de/revo/art/advoka.html), [prokuroro](https://reta-vortaro.de/revo/art/prokur1.html), [akuzi](https://reta-vortaro.de/revo/art/akuz.html), [atesti](https://reta-vortaro.de/revo/art/atest.html), [pruvo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pruv.html), [defendi](https://reta-vortaro.de/revo/art/defend.html), [kulpa](https://reta-vortaro.de/revo/art/kulp.html), [verdikto](https://reta-vortaro.de/revo/art/verdik.html), [kondamni](https://reta-vortaro.de/revo/art/kondam.html), [puno](https://reta-vortaro.de/revo/art/pun.html), [permesi](https://reta-vortaro.de/revo/art/permes.html)
- ReVo, cảnh sát: [polico](https://reta-vortaro.de/revo/art/polic.html), [detektivo](https://reta-vortaro.de/revo/art/detekt1.html), [aresti](https://reta-vortaro.de/revo/art/arest.html), [enketi](https://reta-vortaro.de/revo/art/enket.html), [esplori](https://reta-vortaro.de/revo/art/esplor.html), [suspekti](https://reta-vortaro.de/revo/art/suspek.html), [spuro](https://reta-vortaro.de/revo/art/spur.html), [indico](https://reta-vortaro.de/revo/art/indic.html), [indikaĵo](https://reta-vortaro.de/revo/art/indik.html), [plendi](https://reta-vortaro.de/revo/art/plend.html)
- ReVo, tội ác: [krimo](https://reta-vortaro.de/revo/art/krim.html), [kriminala](https://reta-vortaro.de/revo/art/krimin.html), [delikto](https://reta-vortaro.de/revo/art/delikt.html), [ŝteli](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxtel.html), [rabi](https://reta-vortaro.de/revo/art/rab.html), [murdi](https://reta-vortaro.de/revo/art/murd.html), [mortigi](https://reta-vortaro.de/revo/art/mort.html), [perforto](https://reta-vortaro.de/revo/art/fort.html), [ataki](https://reta-vortaro.de/revo/art/atak.html), [fraŭdo](https://reta-vortaro.de/revo/art/frauxd.html), [trompi](https://reta-vortaro.de/revo/art/tromp.html), [kontrabando](https://reta-vortaro.de/revo/art/kontra.html), [viktimo](https://reta-vortaro.de/revo/art/viktim.html)
- ReVo, nhà tù và mẫu câu: [malliberejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/liber.html), [prizono](https://reta-vortaro.de/revo/art/prizon.html), [interpretisto](https://reta-vortaro.de/revo/art/interp2.html), [rajti](https://reta-vortaro.de/revo/art/rajt.html), [telefoni](https://reta-vortaro.de/revo/art/telefo.html), [ambasado](https://reta-vortaro.de/revo/art/ambasa.html)
- PMEG: [IST](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ist.html), [UL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ul.html), [EJ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html), [IG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ig.html), [MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html), [phân từ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/index.html), [đại từ ngôi thứ ba (oni)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/tria.html)