# Từ vựng thiên nhiên tiếng Esperanto: cây, sông, núi, trời

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/thien-nhien/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Cái cây là arbo, dòng sông là rivero, ngọn núi là monto: từ vựng thiên nhiên tiếng Esperanto kèm phát âm, và cách -ar-, -et-, -ej- tạo ra rừng, suối.

Trong tiếng Esperanto, cái cây là ***arbo***, dòng sông là ***rivero***, ngọn núi là ***monto***, bông hoa là ***floro*** và mặt trời là ***suno***. Từ chỉ thiên nhiên là những danh từ bình thường kết thúc bằng *-o*, và vài thành phần từ giúp nhân chúng lên: *arbo* cộng *-ar-* cho ra *arbaro* “rừng”, còn *rivero* cộng *-et-* cho ra *rivereto* “con suối”. Phần phát âm cho thấy âm tiết mang trọng âm bằng chữ in hoa; đó luôn là âm tiết áp chót (xem [bảng chữ cái](https://esperantopedia.org/vi/hoc/bang-chu-cai/)).

## Phong cảnh và nước

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| thiên nhiên | *naturo* | na-TU-ro |
| phong cảnh | *pejzaĝo* | pej-ZA-ĝo |
| núi | *monto* | MON-to |
| dãy núi | *montaro* | mon-TA-ro |
| đồi | *monteto*, *altaĵo* | mon-TE-to, al-TA-ĵo |
| núi lửa | *vulkano* | vul-KA-no |
| thung lũng | *valo* | VA-lo |
| đồng bằng | *ebenaĵo* | e-be-NA-ĵo |
| cánh đồng | *kampo* | KAM-po |
| đồng cỏ | *herbejo* | her-BE-jo |
| rừng | *arbaro* | ar-BA-ro |
| rừng rậm | *ĝangalo* | ĝan-GA-lo |
| sa mạc | *dezerto* | de-ZER-to |
| đầm lầy | *marĉo* | MAR-ĉo |
| lối mòn | *pado* | PA-do |
| sông | *rivero* | ri-VE-ro |
| suối, lạch | *rivereto* | ri-ve-RE-to |
| nguồn (nước) | *fonto* | FON-to |
| thác nước | *akvofalo* | ak-vo-FA-lo |
| hồ | *lago* | LA-go |
| biển | *maro* | MA-ro |
| đại dương | *oceano* | o-ce-A-no |
| bờ biển | *marbordo* | mar-BOR-do |
| bãi biển | *plaĝo* | PLA-ĝo |
| cát | *sablo* | SA-blo |
| hòn đảo | *insulo* | in-SU-lo |
| quần đảo | *insularo* | in-su-LA-ro |
| sông băng | *glaĉero* | gla-ĈE-ro |
| đá, tảng đá | *roko* | RO-ko |

ReVo định nghĩa *monteto* là ngọn núi thấp và nhỏ, thường có đỉnh bằng hoặc tròn, còn *altaĵo* là nơi nhô cao hẳn lên so với mặt đất thông thường. *Kampo* trước hết là đất bằng phẳng được canh tác hoặc có thể canh tác, và *herbejo* là nơi cỏ mọc hoang hay được trồng. *Marĉo* là vùng đất lầy bùn dưới lớp nước nông, tĩnh, và *pado* là lối mòn chưa trải nhựa do người đi bộ, người cưỡi ngựa hoặc đi xe đạp tạo nên.

## Thực vật và cây cối

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| cây | *arbo* | AR-bo |
| cây bụi | *arbusto* | ar-BUS-to |
| hoa | *floro* | FLO-ro |
| cỏ | *herbo* | HER-bo |
| lá | *folio* | fo-LI-o |
| cành | *branĉo* | BRAN-ĉo |
| thân cây | *trunko* | TRUN-ko |
| rễ | *radiko* | ra-DI-ko |
| nụ, chồi | *burĝono* | bur-ĜO-no |
| hạt giống | *semo* | SE-mo |
| quả | *frukto* | FRUK-to |
| thực vật | *vegetaĵo*, *kreskaĵo* | ve-ge-TA-ĵo, kres-KA-ĵo |
| rêu | *musko* | MUS-ko |
| nấm | *fungo* | FUN-go |
| hoa hồng | *rozo* | RO-zo |
| cây sồi | *kverko* | KVER-ko |
| cây thông | *pino* | PI-no |
| cây bạch dương | *betulo* | be-TU-lo |
| cây liễu | *saliko* | sa-LI-ko |
| cây táo | *pomarbo*, *pomujo* | po-MAR-bo, po-MU-jo |

ReVo định nghĩa *arbo* là thực vật thân gỗ sống lâu năm có thân cao phân cành ở phần ngọn, còn *arbusto* là loài phân cành từ gốc. Một loài cây có thể được gọi theo quả của nó: ReVo cho biết cây trồng ra táo là *pomujo* hoặc *pomarbo*. *Kreskaĵo* “vật đang lớn lên” là từ đồng nghĩa của *vegetaĵo*. Động vật có trang riêng: xem [động vật](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/dong-vat/).

## Bầu trời, mặt trời và các nguyên tố

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| bầu trời | *ĉielo* | ĉi-E-lo |
| mặt trời | *suno* | SU-no |
| mặt trăng | *luno* | LU-no |
| ngôi sao | *stelo* | STE-lo |
| mây | *nubo* | NU-bo |
| đường chân trời | *horizonto* | ho-ri-ZON-to |
| trái đất, mặt đất, đất | *tero* | TE-ro |
| nước | *akvo* | AK-vo |
| lửa | *fajro* | FAJ-ro |
| không khí | *aero* | a-E-ro |
| bình minh | *aŭroro* | aŭ-RO-ro |
| hoàng hôn, chạng vạng | *krepusko* | kre-PUS-ko |
| mặt trời mọc | *sunleviĝo* | sun-le-VI-ĝo |
| mặt trời lặn | *sunsubiro* | sun-su-BI-ro |
| ánh nắng | *sunbrilo* | sun-BRI-lo |
| cầu vồng | *ĉielarko* | ĉi-e-LAR-ko |

*Tero* có ba nghĩa: hành tinh, đất liền (đối lập với nước) và đất trồng. Với hành tinh nói chung, ReVo thêm *terglobo* “quả địa cầu”. *Aŭroro* là chạng vạng buổi sáng, *krepusko* là ánh sáng yếu ớt sau khi mặt trời lặn hoặc trước khi mặt trời mọc. Mưa, tuyết, gió và các mùa có ở trang [thời tiết và các mùa](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/thoi-tiet/).

## Từ về thiên nhiên được tạo ra thế nào?

| Thành phần | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| *-ar-* | một nhóm nhiều vật giống nhau | *arbaro* rừng, *montaro* dãy núi, *insularo* quần đảo, *stelaro* chòm sao, *foliaro* tán lá |
| *-et-* | nhỏ, yếu | *monteto* đồi, *rivereto* suối, *lageto* hồ nhỏ, *arbeto* cây nhỏ |
| *-eg-* | lớn, mạnh | *riverego* sông lớn, chảy mạnh, *ŝtonego* tảng đá khổng lồ, bất động, *ventego* bão |
| *-ej-* | nơi chốn | *herbejo* đồng cỏ, *glaciejo* sông băng (PMEG: gần như *glaĉero*), *promenejo* lối dạo bộ, *sablejo* nơi nhiều cát |
| *-aĵ-* | một vật cụ thể | *altaĵo* vùng đất cao, *ebenaĵo* đồng bằng, *kreskaĵo* thực vật |
| *sen-* | không có | *sennuba* không mây, *senakva* không có nước |
| *pra-* | nguyên thủy | *praarbaro* rừng nguyên sinh |

PMEG dùng *arbo* → *arbaro* làm ví dụ cho *-ar-*, và cho biết *-ej-* còn có thể chỉ một nơi tự nhiên có nhiều thứ gì đó: *herbejo*, *sablejo*, *glaciejo*. Xem thêm [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/) và [tiền tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tien-to/).

## Từ trái nghĩa và từ ghép

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| cao, thấp | *alta*, *malalta* | AL-ta, mal-AL-ta |
| sâu, nông | *profunda*, *malprofunda* | pro-FUN-da, mal-pro-FUN-da |
| rộng, hẹp | *larĝa*, *mallarĝa* | LAR-ĝa, mal-LAR-ĝa |
| dài, ngắn | *longa*, *mallonga* | LON-ga, mal-LON-ga |
| gần, xa | *proksima*, *malproksima* | prok-SI-ma, mal-prok-SI-ma |
| khô, ướt | *seka*, *malseka* | SE-ka, mal-SE-ka |
| dâng lên, chìm xuống | *leviĝi*, *malleviĝi* | le-VI-ĝi, mal-le-VI-ĝi |

Tiền tố *mal-* tạo ra từ trái nghĩa, và nhiều từ về thiên nhiên là từ ghép với từ chính đứng sau: *akvofalo* là “nước-rơi”, *sunleviĝo* “mặt trời-mọc lên”, *sunsubiro* “mặt trời-đi xuống”, *ĉielarko* “bầu trời-vòng cung”, *marbordo* “biển-bờ”, *sunbrilo* “mặt trời-chiếu sáng” và *pluvarbaro* “mưa-rừng”. *Akvofalo* có nguyên âm nối *-o-* còn *sunleviĝo* thì không; xem [tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/) để biết khi nào dùng nó.

## Động từ về thiên nhiên

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| lớn lên (cây cối, sinh vật) | *kreski* | KRES-ki |
| nở hoa | *flori* | FLO-ri |
| bắt đầu nở hoa | *ekflori* | ek-FLO-ri |
| nảy mầm | *ĝermi* | ĜER-mi |
| chảy | *flui* | FLU-i |
| chiếu sáng | *brili* | BRI-li |
| mọc (mặt trời, mặt trăng) | *leviĝi* | le-VI-ĝi |
| lặn (mặt trời, mặt trăng) | *subiri* | su-BI-ri |
| thổi (gió) | *blovi* | BLO-vi |
| rơi | *fali* | FA-li |
| cạn khô | *sekiĝi* | se-KI-ĝi |
| chuyển sang màu đỏ | *ruĝiĝi* | ru-ĜI-ĝi |

*Kreski* không có tân ngữ. Để tự mình trồng thứ gì đó, dùng *kultivi* “canh tác, trồng trọt”: *Mi kultivas florojn* “Tôi trồng hoa”. ReVo định nghĩa *flori* là ra hoa, và *subiri* nói về mặt trời, các vì sao nghĩa là đi xuống dưới đường chân trời.

Cho một chuyến đi ngoài trời, bạn cần thêm vài động từ: *promeni* “đi dạo, đi bộ”, *piediri* “đi bộ”, *ekskursi* “đi dã ngoại”, *grimpi* “leo trèo”, *tendumi* “cắm trại (sống trong lều)”, *naĝi* “bơi” và *ripozi* “nghỉ ngơi”. Xem thêm [mẫu câu du lịch](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/du-lich/).

## Thiên nhiên trong câu

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Ni promenis en la arbaro.* | Chúng tôi đã đi dạo trong rừng. |
| *Ni iris en la arbaron.* | Chúng tôi đã đi vào rừng. |
| *La rivero fluas al la maro.* | Dòng sông chảy ra biển. |
| *Ni tendumis apud la lago.* | Chúng tôi đã cắm trại bên hồ. |
| *Kiom alta estas tiu monto?* | Ngọn núi đó cao bao nhiêu? |
| *La lago estas profunda, sed la rivero estas malprofunda.* | Hồ thì sâu, nhưng sông thì nông. |
| *Printempe la arboj ekfloras kaj la herbo kreskas.* | Vào mùa xuân, cây cối bắt đầu nở hoa và cỏ mọc lên. |
| *Vespere la suno subiras kaj la ĉielo ruĝiĝas.* | Buổi tối mặt trời lặn và bầu trời chuyển sang màu đỏ. |
| *Nokte la luno brilas, kaj ni vidas multajn stelojn.* | Ban đêm mặt trăng tỏa sáng và chúng ta thấy nhiều ngôi sao. |
| *Mi ŝatas promeni en la naturo.* | Tôi thích đi dạo giữa thiên nhiên. |

Hãy so sánh hai câu đầu. *En la arbaro* nêu nơi diễn ra việc đi dạo, còn *en la arbaron*, với [đối cách *-n*](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/), cho thấy chuyển động đi vào trong rừng (PMEG). Từ *al* đã chỉ hướng rồi, nên *al la maro* không thêm *-n*.

## Câu hỏi thường gặp

### “Cây” trong tiếng Esperanto là gì?

*Arbo*, số nhiều *arboj*. Nhiều cây cùng nhau là *arbaro* “rừng”, và cây nhỏ là *arbeto*. Cây táo là *pomarbo* hoặc *pomujo*.

### “Thiên nhiên” trong tiếng Esperanto là gì?

*Naturo*. Tính từ là *natura* “thuộc tự nhiên”, và *sovaĝa* nghĩa là hoang dã, gần với thiên nhiên.

### “Rừng” trong tiếng Esperanto là gì?

*Arbaro*, từ *arbo* “cây” cộng *-ar-* “một nhóm nhiều”. Rừng nguyên sinh là *praarbaro*, và rừng nhiệt đới rậm rạp là *ĝangalo* hoặc *pluvarbaro*.

### “Đất, trái đất” trong tiếng Esperanto là gì?

*Tero* nghĩa là hành tinh, đất liền và đất trồng. Hành tinh như một quả cầu còn là *terglobo*.

### “Mặt trời mọc” và “mặt trời lặn” trong tiếng Esperanto là gì?

*Sunleviĝo* và *sunsubiro*. Ở dạng động từ: *La suno leviĝas* “Mặt trời mọc” và *La suno subiras* “Mặt trời lặn”.

## Nguồn

- [PMEG: AR (arbo → arbaro)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ar.html), [ET](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/et.html), [EG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/eg.html), [EJ (herbejo, sablejo, glaciejo, promenejo)](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ej.html)
- [PMEG: N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [ReVo: monto, montaro, monteto](https://reta-vortaro.de/revo/art/mont.html), [valo](https://reta-vortaro.de/revo/art/val.html), [rivero, rivereto, riverego](https://reta-vortaro.de/revo/art/river.html), [lago, lageto](https://reta-vortaro.de/revo/art/lag.html), [maro](https://reta-vortaro.de/revo/art/mar.html), [insulo, insularo](https://reta-vortaro.de/revo/art/insul.html)
- [ReVo: arbo, arbaro, arbeto, praarbaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/arb.html), [arbusto](https://reta-vortaro.de/revo/art/arbust.html), [pomujo](https://reta-vortaro.de/revo/art/pom.html), [kampo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kamp.html), [herbo, herbejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/herb.html), [dezerto](https://reta-vortaro.de/revo/art/dezert.html), [plaĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/plagx.html)
- [ReVo: marĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/marcx.html), [ĝangalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/gxanga.html), [pado](https://reta-vortaro.de/revo/art/pad.html), [fonto](https://reta-vortaro.de/revo/art/font.html), [sablo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sabl.html), [glaĉero](https://reta-vortaro.de/revo/art/glacxer.html), [glaciejo](https://reta-vortaro.de/revo/art/glaci.html)
- [ReVo: folio](https://reta-vortaro.de/revo/art/foli.html), [branĉo](https://reta-vortaro.de/revo/art/brancx.html), [radiko](https://reta-vortaro.de/revo/art/radik.html), [kverko](https://reta-vortaro.de/revo/art/kverk.html), [pino](https://reta-vortaro.de/revo/art/pin.html), [rozo](https://reta-vortaro.de/revo/art/roz.html), [betulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/betul.html), [saliko](https://reta-vortaro.de/revo/art/salik.html)
- [ReVo: suno, sunsubiro](https://reta-vortaro.de/revo/art/sun.html), [luno](https://reta-vortaro.de/revo/art/lun.html), [stelo, stelaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/stel.html), [ĉielo](https://reta-vortaro.de/revo/art/cxiel1.html), [nubo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nub.html), [tero, terglobo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ter.html), [aŭroro](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxror.html), [krepusko](https://reta-vortaro.de/revo/art/krepus.html), [sunleviĝo, leviĝi, malleviĝi](https://reta-vortaro.de/revo/art/lev.html), [akvofalo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fal.html)
- [ReVo: kreski, kreskaĵo](https://reta-vortaro.de/revo/art/kresk.html), [flori](https://reta-vortaro.de/revo/art/flor.html), [flui](https://reta-vortaro.de/revo/art/flu.html), [brili, sunbrilo](https://reta-vortaro.de/revo/art/bril.html), [subiri](https://reta-vortaro.de/revo/art/ir.html), [kultivi](https://reta-vortaro.de/revo/art/kultiv.html)
- [Wiktionary (tiếng Anh)](https://en.wiktionary.org/), CC BY-SA 4.0, dùng để kiểm tra nghĩa của *tero*, *herbejo*, *marĉo* và các từ khác