# Mấy giờ rồi bằng tiếng Esperanto? Nói giờ và ngày tháng

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/thoi-gian/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Hỏi Kioma horo estas? và đáp Estas la tria. Phút với kaj, post và antaŭ, giờ 24 giờ, các buổi trong ngày, ngày tháng, tuổi tác và mức độ thường xuyên.

Để hỏi giờ trong tiếng Esperanto, hãy nói ***Kioma horo estas?*** – “Mấy giờ rồi?” Câu trả lời là *la* cộng một số thứ tự: ***Estas la tria.*** – “Bây giờ là ba giờ.” Phút theo sau với *kaj* “và”, hoặc bạn đếm từ giờ gần nhất bằng *post* “sau” và *antaŭ* “trước”. “Lúc ba giờ” là ***je la tria***. Phần phát âm tách từ thành các âm tiết, âm tiết mang trọng âm được viết bằng chữ in hoa.

## Hỏi và nói giờ

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Kioma horo estas?* | Mấy giờ rồi? |
| *Estas la tria.* | Ba giờ. |
| *Estas la tria horo kaj dek minutoj.* | Ba giờ mười phút (dạng đầy đủ). |
| *Estas la tria kaj dek.* | Ba giờ mười (dạng thông thường). |
| *Je kioma horo vi vekiĝas?* – *Je la sesa.* | Bạn thức dậy lúc mấy giờ? – Lúc sáu giờ. |

Giờ là [số thứ tự](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/so-tu/) (*tria* “thứ ba”, *oka* “thứ tám”), nên từ nghi vấn là *kioma*: *kiom* “bao nhiêu” cộng đuôi tính từ *-a*, một trong các [từ tương liên](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tu-tuong-lien/). Các từ *horo* “giờ” và *minutoj* “phút” thường được lược bỏ. ReVo giải thích logic: mỗi giờ được gọi tên theo thời điểm nó bắt đầu, nên 3 giờ 20 vẫn là “giờ thứ ba” cộng hai mươi phút.

## Phút: kaj, post và antaŭ

| Giờ | Với *kaj* | Với *post* / *antaŭ* |
|---|---|---|
| 3:10 | *la tria kaj dek* | *dek post la tria* |
| 3:15 | *la tria kaj dek kvin*, *la tria kaj kvarono* | *kvarono post la tria* |
| 3:30 | *la tria kaj tridek*, *la tria kaj duono* | *duono post la tria* |
| 3:45 | *la tria kaj kvardek kvin* | *kvarono antaŭ la kvara* |
| 3:50 | *la tria kaj kvindek* | *dek antaŭ la kvara* |

Dùng *kvarono* “một phần tư” cho 15 phút và *duono* “một nửa” cho 30 phút; không có từ riêng cho 20 phút (PMEG). Luôn dùng *post* và *antaŭ*, không bao giờ *de*. Người nói tiếng Đức hoặc tiếng Hà Lan cần chú ý: *halb neun* và *half negen* nghĩa là 8:30, nhưng PMEG nói không dùng *duono de la naŭa*. Hãy nói *la oka kaj duono* hoặc *duono antaŭ la naŭa* cho 8:30; *duono post la naŭa* là 9:30.

## Đồng hồ 24 giờ và a.m./p.m.

| Giờ | Esperanto |
|---|---|
| 12:00 | *tagmezo*, *la dek-dua* |
| 15:15 | *la dek-kvina kaj dek kvin*, *la tria kaj dek kvin posttagmeze* |
| 21:45 | *la dudek-unua kaj kvardek kvin*, *dek kvin antaŭ la dudek-dua* |
| 00:00 | *noktomezo*, *la nula horo* |

Trong hệ 12 giờ, thêm *antaŭtagmeze* (*atm.*) hoặc *posttagmeze* (*ptm.*), hoặc một buổi trong ngày: *la oka vespere*. Khi viết, giờ ghi bằng chữ số không cần *la*, nhưng khi nói thì có: *je 19:30* được đọc là *je la dek-naŭa kaj tridek*.

## Các buổi trong ngày

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm | “vào …” |
|---|---|---|---|
| buổi sáng | *mateno* | ma-TE-no | *matene* |
| buổi trước trưa | *antaŭtagmezo* | an-taŭ-tag-ME-zo | *antaŭtagmeze* |
| buổi trưa | *tagmezo* | tag-ME-zo | *tagmeze* |
| buổi chiều | *posttagmezo* | post-tag-ME-zo | *posttagmeze* |
| buổi tối | *vespero* | ves-PE-ro | *vespere* |
| ban đêm | *nokto* | NOK-to | *nokte* |
| nửa đêm | *noktomezo* | nok-to-ME-zo | – |

ReVo ghi chú rằng ranh giới giữa tối và đêm khác nhau tùy văn hóa và nơi chốn. Trạng từ *-e* nghĩa là “vào …”: *Mi laboras matene.* – “Tôi làm việc vào buổi sáng.” Với một ngày cụ thể, đặt từ chỉ ngày trước: *morgaŭ matene* “sáng mai”, *hieraŭ vespere* “tối qua”, *ĉi-nokte* “đêm nay”. Với *Bonan matenon!* xem [lời chào](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/chao-hoi/).

## Bây giờ, sắp, muộn và cách đây

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| bây giờ / ngay lập tức | *nun* / *tuj* | nun / tuj |
| sắp, chẳng bao lâu nữa | *baldaŭ* | BAL-daŭ |
| đã / vẫn còn | *jam* / *ankoraŭ* | jam / an-KO-raŭ |
| sớm / muộn | *frue* / *malfrue* | FRU-e / mal-FRU-e |

*Pardonu, ke mi malfruas.* – “Xin lỗi vì tôi đến muộn.” Với hôm nay, hôm qua và ngày mai xem [ngày và tháng](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/ngay-thang/).

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Mi alvenis antaŭ du tagoj.* | Tôi đã đến cách đây hai ngày. |
| *Mi revenos post du tagoj.* | Hai ngày nữa tôi sẽ quay lại. |
| *la pasintan semajnon* / *ĉi-jare* | tuần trước / năm nay |

*Antaŭ* cộng một khoảng thời gian nghĩa là “cách đây”, *post* cộng một khoảng thời gian nghĩa là “… nữa” (PMEG). [Đuôi động từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dong-tu/) theo từ chỉ thời gian: *Hieraŭ mi laboris, hodiaŭ mi laboras, morgaŭ mi laboros.* *Hieraŭ*, *hodiaŭ* và *morgaŭ* thông thường được tính từ thời điểm nói. Để tính từ một ngày khác, như trong một câu chuyện, hãy nói *la antaŭan tagon* “ngày hôm trước” hoặc *la sekvan tagon* “ngày hôm sau”: *Lunde li venis, kaj la sekvan tagon li foriris.* – “Anh ấy đến vào thứ Hai, và ngày hôm sau anh ấy đi.”

## Je, dum, ĝis, de … ĝis

| Từ | Ví dụ |
|---|---|
| *je* “lúc” | *La lernejo komenciĝas je la oka.* – “Trường học bắt đầu lúc tám giờ.” |
| *dum* “trong, suốt” | *Dum tri horoj ni babilis.* – “Chúng tôi đã trò chuyện suốt ba giờ.” |
| *ĝis* “cho đến” | *Ni laboras ĝis la sesa.* – “Chúng tôi làm việc đến sáu giờ.” |
| *de … ĝis …* | *La butiko estas malfermita de la naŭa ĝis la sesa.* – “Cửa hàng mở cửa từ chín giờ đến sáu giờ.” |
| *-n*, không có từ | *Mi dormis ok horojn.* – “Tôi đã ngủ tám tiếng.” |

Một khoảng thời gian dùng *dum* hoặc [đối cách](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/): *dum tri horoj* hoặc *tri horojn*. *Ĝis* bao gồm cả điểm kết thúc: *de lundo ĝis vendredo* bao gồm cả thứ Sáu. Với thời hạn, *preta ĝis vendredo* cho phép đến hết thứ Sáu, còn *preta antaŭ vendredo* nghĩa là xong trước thứ Sáu (PMEG). Xem thêm ở [giới từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/gioi-tu/).

## Ngày tháng

Khuôn mẫu cơ bản là *la* + số thứ tự + *de* + tháng, bỏ *tago* “ngày” và không có *la* trước tên tháng (xem [ngày và tháng](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/ngay-thang/) và [số](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/so-tu/)).

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Kiun daton ni havas hodiaŭ?* | Hôm nay là ngày mấy? |
| *Mi venos la 3-an de Majo.* | Tôi sẽ đến vào ngày 3 tháng 5. |
| *Zamenhof naskiĝis la 15-an de Decembro 1859.* | [Zamenhof](https://esperantopedia.org/vi/ve-esperanto/zamenhof/) sinh ngày 15 tháng 12 năm 1859. |
| *ĵaŭdon, la 8-an de Oktobro 2026* | Thứ Năm, ngày 8 tháng 10 năm 2026 (đầu thư) |
| *en 1887*, *la 20-a jarcento*, *la naŭdekaj jaroj* | vào năm 1887, thế kỷ 20, những năm chín mươi |

Khi một ngày trả lời cho câu hỏi “khi nào?”, số thứ tự mang *-n*: *la 3-an de Majo*. Trong đầu thư, cả thứ lẫn ngày đều mang *-n*. **Giờ thì khác:** *je la tria* là “lúc ba giờ”, nhưng *la trian* sẽ nghĩa là “vào ngày mùng 3 của tháng”, nên PMEG khuyên không dùng *-n* cho giờ. PMEG ưa tháng viết bằng chữ hơn các cách ghi như *9.3.01*, vốn được đọc khác nhau ở các nước; nếu cần chữ số, PMEG khuyên dạng ISO (*1859-12-15*).

## Tuổi

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Kiom da jaroj vi havas?* / *Kiom vi aĝas?* / *Kiomjara vi estas?* | Bạn bao nhiêu tuổi? |
| *Mi havas tridek jarojn.* / *Mi aĝas tridek jarojn.* | Tôi ba mươi tuổi. |
| *Mi estas tridekjara.* | Tôi ba mươi tuổi (một người ba mươi tuổi). |

Số năm tuổi là một số đo, nên mang *-n*; trong *tridekjara*, số và *jara* ghép thành một tính từ. PMEG gọi *aĝi* với một số năm là cách diễn đạt hiện đại; Zamenhof sẽ viết *havis aĝon de tridek jaroj*.

## Mức độ thường xuyên

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| luôn luôn / không bao giờ | *ĉiam* / *neniam* | ĈI-am / ne-NI-am |
| thường lệ | *kutime* | ku-TI-me |
| thường / hiếm khi | *ofte* / *malofte* | OF-te / mal-OF-te |
| thỉnh thoảng | *kelkfoje*, *iafoje* | kelk-FO-je, i-a-FO-je |
| mỗi ngày / mỗi tuần | *ĉiutage* / *ĉiusemajne* | ĉi-u-TA-ge / ĉi-u-se-MAJ-ne |
| mỗi tháng / mỗi năm | *ĉiumonate* / *ĉiujare* | ĉi-u-mo-NA-te / ĉi-u-JA-re |
| một lần, hai lần, ba lần | *unufoje*, *dufoje*, *trifoje* | u-nu-FO-je, du-FO-je, tri-FO-je |

Kết hợp chúng để nói “mỗi”: *dufoje semajne* “hai lần một tuần”, *unufoje monate* “một lần một tháng”. Với thói quen vào một ngày trong tuần, dùng *lunde* “vào các ngày thứ Hai” hoặc *ĉiun lundon* “mỗi thứ Hai”. *Foje* riêng có hai nghĩa trong ReVo, “một lần, vào một lúc nào đó” và “thỉnh thoảng”, nên để rõ nghĩa hãy dùng *iam* “có lần, từng” hoặc *kelkfoje*, *fojfoje* “thỉnh thoảng, đôi khi”.

## Câu hỏi thường gặp

### Mấy giờ rồi trong tiếng Esperanto?

*Kioma horo estas?* Câu trả lời là *Estas la* cộng một số thứ tự: *Estas la oka* – “Tám giờ.” Thêm phút bằng *kaj*: *Estas la oka kaj dek.*

### Nói “lúc 5 giờ” trong tiếng Esperanto thế nào?

*Je la kvina.* Dùng *je*, không dùng *-n*, cho đồng hồ: *la kvinan* sẽ nghĩa là “vào ngày mùng 5 của tháng”.

### Nói “rưỡi” và “kém mười lăm” thế nào?

Ba giờ rưỡi là *la tria kaj duono* và bốn giờ kém mười lăm là *kvarono antaŭ la kvara*. Đừng nói *duono de la kvara*.

### Viết ngày tháng trong tiếng Esperanto thế nào?

*La 26-a de Julio 1887*: ngày là số thứ tự, rồi *de* và tháng viết hoa. Để nói “vào ngày đó”, thêm *-n*: *la 26-an de Julio*.

### Hỏi tuổi ai đó trong tiếng Esperanto thế nào?

*Kiom da jaroj vi havas?* hoặc *Kiom vi aĝas?* Trả lời *Mi havas tridek jarojn* – “Tôi ba mươi tuổi.”

## Nguồn

- [PMEG: Horoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/horoj.html) và [Datoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/datoj.html)
- [PMEG: N por tempopunkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html) và [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html)
- [PMEG: Ĝis](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/direktaj_rolvortetoj/ghis.html), [Antaŭ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/lokaj_rolvortetoj/antau.html), [Post](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/lokaj_rolvortetoj/post.html)
- [PMEG: Hodiaŭ, hieraŭ, morgaŭ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/tempaj/hodiau_hierau_morgau.html) và [Ĉi](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html)
- ReVo: [horo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hor.html), [aĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/agx.html), [foje](https://reta-vortaro.de/revo/art/foj.html), [jaro](https://reta-vortaro.de/revo/art/jar.html), [vespero](https://reta-vortaro.de/revo/art/vesper.html), [noktomezo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nokt.html)