# Thời tiết và các mùa trong tiếng Esperanto – từ vựng

Source: https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/thoi-tiet/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Động từ thời tiết trong tiếng Esperanto không cần chủ ngữ – Pluvas là “trời mưa”, Neĝas là “có tuyết rơi”. Các mùa, Estas varme, nhiệt độ và mẫu câu hữu ích.

Trong tiếng Esperanto, động từ thời tiết không có chủ ngữ: ***Pluvas*** là “Trời mưa”, ***Neĝas*** là “Tuyết rơi” và ***Tondras*** là “Trời đang sấm”. Với tình trạng và nhiệt độ, *estas* đi cùng một trạng từ: ***Estas varme*** “Trời ấm”, ***Estas malvarme*** “Trời lạnh”. Bốn mùa là ***printempo, somero, aŭtuno, vintro***. Phần phát âm ở trang này cho thấy âm tiết mang trọng âm bằng chữ in hoa; đó luôn là âm tiết áp chót (xem [bảng chữ cái](https://esperantopedia.org/vi/hoc/bang-chu-cai/)).

## Bốn mùa

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| mùa xuân | *printempo* | prin-TEM-po |
| mùa hè | *somero* | so-ME-ro |
| mùa thu | *aŭtuno* | aŭ-TU-no |
| mùa đông | *vintro* | VIN-tro |
| mùa | *sezono* | se-ZO-no |
| mùa mưa | *pluvsezono* | pluv-se-ZO-no |
| mùa khô | *seka sezono* | SE-ka se-ZO-no |
| thời tiết | *vetero* | ve-TE-ro |

Tên các mùa là danh từ thông thường, viết thường (còn [các tháng](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/ngay-thang/) theo truyền thống viết hoa). ReVo coi *printempo* là một gốc đơn, dù nó kết thúc bằng *tempo* “thời gian”. ReVo tính các mùa theo lịch Gregory: mùa xuân ở Bắc bán cầu kéo dài từ khoảng ngày 21 tháng 3 đến ngày 21 tháng 6, mùa xuân ở Nam bán cầu từ khoảng ngày 23 tháng 9 đến ngày 21 tháng 12.

Với người Việt: ở miền Nam Việt Nam, khí hậu chủ yếu chia thành hai mùa là mùa mưa và mùa khô, tức *pluvsezono* và *seka sezono*.

## Nói “vào mùa hè” thế nào?

| Khuôn mẫu | Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| danh từ + *-e* | *Somere mi naĝas en la maro.* | Vào mùa hè tôi bơi ở biển. |
| *en la* + danh từ | *En la somero ni veturis al la maro.* | Mùa hè năm đó chúng tôi đi biển. |
| *dum la* + danh từ | *Dum la vintro la tagoj estas mallongaj.* | Trong mùa đông, ngày ngắn. |
| *ĉi-* + danh từ + *-e* | *Ni havis malmulte da neĝo ĉi-vintre.* | Mùa đông này chúng tôi ít tuyết. |
| tính từ + danh từ + *-n* | *Venontan someron mi vojaĝos.* | Mùa hè tới tôi sẽ đi du lịch. |
| *tuta* + danh từ + *-n* | *Neĝis la tutan vintron.* | Tuyết rơi suốt cả mùa đông. |

Đuôi *-e* biến một danh từ thành trạng từ chỉ thời gian: *somere*, *vintre*, *matene* (xem [trạng từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/trang-tu/)). Cả *somere* lẫn *en la somero* đều đúng. Chính các bài tập của Fundamento, được ReVo trích dẫn, còn dùng *en somero* và *en vintro* không có mạo từ.

Một danh từ chỉ thời gian mang [đối cách *-n*](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/) và không có giới từ biểu thị một thời điểm hoặc một khoảng thời gian (PMEG): *la sekvan dimanĉon* “Chủ nhật tiếp theo”, vì vậy *pasintan vintron* “mùa đông năm ngoái”, *la tutan vintron* “suốt mùa đông”. Từ *ĉi* nghĩa là “này, gần người nói”, và PMEG cho thấy nó trong các từ ghép như *ĉi-nokte* “đêm nay” và *ĉi-jara* “của năm nay”; *ĉi-vintre* và *ĉi-somere* theo cùng khuôn mẫu.

## Từ vựng thời tiết

| Tiếng Việt | Esperanto | Phát âm |
|---|---|---|
| bầu trời | *ĉielo* | ĉi-E-lo |
| mặt trời | *suno* | SU-no |
| ánh nắng | *sunbrilo* | sun-BRI-lo |
| mây | *nubo* | NU-bo |
| sương mù | *nebulo* | ne-BU-lo |
| mưa | *pluvo* | PLU-vo |
| tuyết | *neĝo* | NE-ĝo |
| mưa đá | *hajlo* | HAJ-lo |
| băng | *glacio* | gla-CI-o |
| giá rét, băng giá | *frosto* | FROS-to |
| cầu vồng | *ĉielarko* | ĉi-e-LAR-ko |
| gió | *vento* | VEN-to |
| gió nhẹ | *venteto* | ven-TE-to |
| gió mạnh, bão gió | *ventego* | ven-TE-go |
| bão | *ŝtormo* | ŜTOR-mo |
| bão lớn, cuồng phong | *uragano* | u-ra-GA-no |
| chớp, sét | *fulmo* | FUL-mo |
| sấm | *tondro* | TON-dro |
| giông bão (kèm sấm sét) | *fulmotondro* | ful-mo-TON-dro |

Các tính từ tương ứng kết thúc bằng *-a*: *suna tago* “ngày nắng”, *nuba* “nhiều mây”, *sennuba* “không mây”, *pluva* “có mưa”, *neĝa* “có tuyết”, *venta* “có gió”, *glacia* “đóng băng”, *seka* “khô”, *malseka* “ướt”, *kota* “lầy bùn”. Với *vetero* dùng một tính từ thông thường: *bela vetero* “thời tiết đẹp”.

## Động từ thời tiết: không chủ ngữ, không “it”

Tiếng Anh cần một “it” giả (“it rains”); tiếng Esperanto thì không. PMEG nói rõ không dùng *ĝi* với những động từ này: *Hodiaŭ pluvas*, không phải *Ĝi pluvas hodiaŭ*. PMEG nói thêm rằng *ĝi* thừa trong câu *Ĝi estis varmega posttagmezo* của Zamenhof đã biến mất và ngày nay bị coi là lỗi. Xem [đại từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dai-tu/).

| Esperanto | Tiếng Việt | Động từ nguyên mẫu | Phát âm |
|---|---|---|---|
| *Pluvas.* | Trời mưa. | *pluvi* | PLU-vas |
| *Neĝas.* | Tuyết rơi. | *neĝi* | NE-ĝas |
| *Tondras.* | Trời có sấm. | *tondri* | TON-dras |
| *Fulmas.* | Có sét đánh. | *fulmi* | FUL-mas |
| *Hajlas.* | Mưa đá rơi. | *hajli* | HAJ-las |
| *Ventas.* | Gió thổi. | *venti* | VEN-tas |
| *Frostas.* | Trời giá rét. | *frosti* | FROS-tas |
| *Ŝtormas.* | Bão đang thổi. | *ŝtormi* | ŜTOR-mas |
| *Sunas.* | Mặt trời đang chiếu sáng. | *suni* | SU-nas |
| *Tagiĝas.* | Trời sắp sáng. | *tagiĝi* | ta-GI-ĝas |

Các đuôi thông thường cho thì (xem [động từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dong-tu/)): *Hieraŭ pluvis* “Hôm qua trời đã mưa”, *Morgaŭ pluvos* “Ngày mai trời sẽ mưa”. Trạng từ thêm sắc thái: *Pluvas forte* “Mưa to”, *Neĝas multe* “Tuyết rơi nhiều”.

Nếu thứ khác ngoài mưa rơi xuống như mưa, thì thứ đó trở thành chủ ngữ, nên không mang *-n*: *Pluvis ŝtonoj sur la tegmenton* “Đá rơi như mưa xuống mái nhà”. PMEG cảnh báo không dùng *ŝtonojn* ở đây.

## “Trời ấm”: Estas varme

Khi *estas* không có chủ ngữ thực sự, từ mô tả tình huống là trạng từ kết thúc *-e*, không phải tính từ (PMEG): *Estas varme*, không phải *Estas varma*. Ví dụ của chính PMEG có *Estas mallume* “Trời tối”.

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Estas varme.* | Trời ấm. |
| *Estas malvarme.* | Trời lạnh. |
| *Estas sune.* | Trời nắng. |
| *Estas nube, sed ne pluvas.* | Trời nhiều mây nhưng không mưa. |
| *Estas nebule.* | Trời có sương mù. |
| *Estas malseke.* | Trời ẩm ướt. |
| *Estas tro malvarme por naĝi.* | Lạnh quá không bơi được. |

Khi có chủ ngữ, tính từ trở lại và hòa hợp với nó: *La vetero estas varma* “Thời tiết ấm áp” (chủ ngữ *vetero*), *Estas bela vetero* “Thời tiết đẹp” (tính từ thuộc về *vetero*).

Để nói cảm giác của mình, dùng các động từ *varmi* và *malvarmi*, mà ReVo định nghĩa là ấm hoặc lạnh, hoặc cảm thấy ấm hoặc lạnh: *Mi malvarmas* “Tôi lạnh”, *Al mi varmas* “Tôi thấy nóng”, *Ĉu tro varmas?* “Có nóng quá không?”. *Mi frostas* nghĩa là “Tôi lạnh cóng”; ReVo định nghĩa *frosti* là cảm thấy lạnh buốt.

## Nhiệt độ

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Kiom da gradoj estas ekstere?* | Bên ngoài bao nhiêu độ? |
| *Estas dudek gradoj.* | Hai mươi độ. |
| *Estas dudek du gradoj celsiaj.* | 22 độ C. |
| *Estas dek gradoj super nulo.* | Mười độ trên không độ. |
| *Estis dek gradoj sub nulo ĉi-matene.* | Sáng nay là âm mười độ. |
| *La temperaturo nun estas minus dek gradoj.* | Nhiệt độ bây giờ là âm mười độ. |
| *Morgaŭ estos pli varme.* | Ngày mai trời sẽ ấm hơn. |

Nói số trước, rồi *gradoj* (“một độ” là *unu grado*); xem [số](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/so-tu/). PMEG đưa ra cả hai cách đọc dấu nhiệt độ: +10° là *plus dek gradoj* hoặc *dek gradoj super nulo*, và −10° là *minus dek gradoj* hoặc *dek gradoj sub nulo*.

Các hậu tố *-eg-* “mạnh hơn” và *-et-* “yếu hơn” tạo nên một thang đo: *malvarmega* “rất lạnh”, *malvarma* “lạnh”, *malvarmeta* “mát”, *varma* “ấm”, *varmega* “nóng”. Đổi *-a* thành *-e* cho câu về thời tiết: *Estas varmege* “Trời rất nóng”.

ReVo cho biết *varma* theo truyền thống là hơi ấm vừa phải, dễ chịu, còn *varmega* nghĩa là nóng đến khó chịu, thậm chí bỏng rát. ReVo nói thêm rằng các từ điển PV và PIV đã mất sắc thái này, trong khi những người Esperanto nói tiếng Nga và tiếng Đức vẫn giữ.

## Tạo từ với các gốc thời tiết

| Từ | Thành phần | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| *pluvego* | pluv·eg·o | mưa như trút |
| *pluveto* | pluv·et·o | mưa phùn |
| *pluvero* | pluv·er·o | hạt mưa |
| *neĝero* | neĝ·er·o | bông tuyết |
| *neĝulo*, *neĝhomo* | neĝ·ul·o, neĝ·hom·o | người tuyết |
| *pluvneĝo* | pluv·neĝ·o | mưa tuyết (tuyết tan khi rơi) |
| *senpluveco* | sen·pluv·ec·o | hạn hán |
| *pluvombrelo*, *sunombrelo* | pluv·ombrel·o, sun·ombrel·o | ô che mưa, ô che nắng |
| *pluvmantelo* | pluv·mantel·o | áo mưa |
| *fulmotondro* | fulm·o·tondr·o | giông bão |
| *ĉielarko* | ĉiel·ark·o | cầu vồng |
| *malvarmumo* | mal·varm·um·o | cảm lạnh thông thường |

Hậu tố *-er-* gọi tên một phần của một khối, nên *neĝero* là một bông của *neĝo*. Các dạng động từ theo sau: *pluveti* “mưa phùn”, *pluvegi* “mưa như trút”. ReVo định nghĩa bản thân *ombrelo* là tấm chắn di động để che mưa hoặc nắng, còn *pluvombrelo* và *sunombrelo* chỉ rõ loại nào. Hãy cẩn thận với “lạnh”: *malvarmo* là nhiệt độ thấp, còn *malvarmumo* là bệnh. Thêm ở [tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/).

Các động từ có *-iĝ-* “trở nên” cũng có thể đứng một mình: *Aŭtune pli kaj pli malvarmiĝas* “Vào mùa thu trời ngày càng lạnh”, *Vesperiĝas* “Chiều đang xuống”.

## Nói về thời tiết

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| *Kia estas la vetero en via urbo?* | Thời tiết ở thành phố của bạn thế nào? |
| *Kia bela tago!* | Hôm nay đẹp trời quá! |
| *Pluvas, prenu ombrelon.* | Trời mưa, hãy mang ô theo. |
| *Surmetu mantelon, ĉar estas malvarme.* | Hãy mặc áo khoác vào, vì trời lạnh. |
| *Ĉu morgaŭ pluvos?* | Ngày mai trời có mưa không? |
| *Laŭ la veterprognozo morgaŭ neĝos.* | Theo dự báo thời tiết, ngày mai sẽ có tuyết. |
| *Kiun sezonon vi plej ŝatas?* | Bạn thích mùa nào nhất? |
| *Mi plej ŝatas la printempon.* | Tôi thích mùa xuân nhất. |

Hai câu cuối dùng đối cách: mùa là tân ngữ của *ŝatas*, nên kết thúc bằng *-n*.

## Câu hỏi thường gặp

### Nói “Trời đang mưa” trong tiếng Esperanto thế nào?

*Pluvas.* Không có từ nào cho “it”: động từ thời tiết không có chủ ngữ, và PMEG nói không được thêm *ĝi*. Quá khứ: *Pluvis*; tương lai: *Pluvos*.

### Nói “Trời lạnh” hay “Trời nóng” trong tiếng Esperanto thế nào?

*Estas malvarme* và *Estas varme*; khi rất nóng, *Estas varmege*. Từ sau *estas* là trạng từ kết thúc bằng *-e*.

### Các mùa trong tiếng Esperanto là gì?

*Printempo* (xuân), *somero* (hè), *aŭtuno* (thu) và *vintro* (đông), đều viết thường.

### Nói “vào mùa đông” trong tiếng Esperanto thế nào?

*Vintre* hoặc *en la vintro*. Với “mùa đông này” nói *ĉi-vintre*, và “mùa đông năm ngoái” là *pasintan vintron*.

### Nói nhiệt độ trong tiếng Esperanto thế nào?

Nói số và *gradoj*: *Estas dek gradoj*. Với nhiệt độ dưới không, dùng *minus dek gradoj* hoặc *dek gradoj sub nulo*.

## Nguồn

- [PMEG: Sensubjektaj verboj (pluvi, neĝi, hajli, ŝtormi, frosti, fulmi, tondri)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj_frazroloj/sensubjektaj.html)
- [PMEG: Tria persono (không có *ĝi* với động từ không chủ ngữ)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/pronomoj/tria.html)
- [PMEG: Uzo de E-vortoj (Estas mallume, Kritiki estas facile)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortoj/uzo.html)
- [PMEG: N por tempopunkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html) và [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html)
- [PMEG: Dum](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/rolvortetoj/aliaj_rolvortetoj/dum.html)
- [PMEG: Ĉi (ĉi-nokte, la ĉi-jara somero)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html)
- [PMEG: Plus kaj minus (plus dek gradoj, dek gradoj sub nulo)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kunligaj_vortetoj/plus_minus.html)
- [ReVo: printempo](https://reta-vortaro.de/revo/art/printe.html), [somero](https://reta-vortaro.de/revo/art/somer.html), [aŭtuno](https://reta-vortaro.de/revo/art/auxtun.html), [vintro](https://reta-vortaro.de/revo/art/vintr.html), [sezono](https://reta-vortaro.de/revo/art/sezon.html)
- [ReVo: pluvo và các từ phái sinh](https://reta-vortaro.de/revo/art/pluv.html), [neĝo](https://reta-vortaro.de/revo/art/negx.html), [vento](https://reta-vortaro.de/revo/art/vent.html), [nebulo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nebul.html), [fulmo](https://reta-vortaro.de/revo/art/fulm.html), [tondri](https://reta-vortaro.de/revo/art/tondr.html), [hajlo](https://reta-vortaro.de/revo/art/hajl.html)
- [ReVo: ŝtormo](https://reta-vortaro.de/revo/art/sxtorm.html), [uragano](https://reta-vortaro.de/revo/art/uragan.html), [frosto](https://reta-vortaro.de/revo/art/frost.html), [glacio](https://reta-vortaro.de/revo/art/glaci.html), [nubo](https://reta-vortaro.de/revo/art/nub.html), [vetero](https://reta-vortaro.de/revo/art/veter.html), [suno](https://reta-vortaro.de/revo/art/sun.html)
- [ReVo: varma, malvarma và các từ phái sinh](https://reta-vortaro.de/revo/art/varm.html), [grado](https://reta-vortaro.de/revo/art/grad.html), [ombrelo](https://reta-vortaro.de/revo/art/ombrel.html)
- Các câu của [Tatoeba](https://tatoeba.org/) (CC BY 2.0 FR), dùng nguyên văn: [#2127737](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2127737), [#980568](https://tatoeba.org/en/sentences/show/980568), [#557222](https://tatoeba.org/en/sentences/show/557222), [#583328](https://tatoeba.org/en/sentences/show/583328); rút gọn hoặc chuyển thể, và dùng để kiểm tra cách dùng: [#13090664](https://tatoeba.org/en/sentences/show/13090664), [#12313539](https://tatoeba.org/en/sentences/show/12313539), [#2652792](https://tatoeba.org/en/sentences/show/2652792), [#639494](https://tatoeba.org/en/sentences/show/639494), [#870840](https://tatoeba.org/en/sentences/show/870840), [#6380476](https://tatoeba.org/en/sentences/show/6380476)