# Bài 3 tiếng Esperanto: tính từ, màu sắc và phủ định

Source: https://esperantopedia.org/vi/hoc/khoa-hoc/bai-3/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Tính từ tiếng Esperanto tận cùng bằng -a và thêm -j khi danh từ ở số nhiều: bela tago, belaj tagoj. Học 12 màu, từ về thời tiết, tre “rất” và ne “không”.

Trong bài này, bạn học cách miêu tả. Tính từ tiếng Esperanto tận cùng bằng *-a* và thêm *-j* khi danh từ đi kèm ở số nhiều: *bela tago* “một ngày đẹp”, *belaj tagoj* “những ngày đẹp”. Bạn cũng sẽ học mười hai màu, vài từ về thời tiết, *tre* “rất” và *ne* “không” – và làm quen với *mal-*, tiền tố biến một từ thành từ trái nghĩa của nó.

## Hội thoại

Bây giờ là tháng 10. Ở Kraków mùa thu đã bắt đầu; ở São Paulo đang là mùa xuân.

| Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|
| **Ana:** Saluton, Tomo! Kia estas la vetero en Krakovo? | Chào Tomo! Thời tiết ở Kraków thế nào? |
| **Tomo:** Ne bona. La ĉielo estas griza, kaj la vento estas forta. | Không đẹp. Bầu trời xám, còn gió thì mạnh. |
| **Ana:** Ho ne! Ĉi tie la ĉielo estas tute blua. | Ôi không! Ở đây trời xanh ngắt. |
| **Tomo:** Vere? | Thật à? |
| **Ana:** Jes! En Brazilo nun estas printempo. La tagoj estas longaj kaj varmaj. | Ừ! Ở Brasil bây giờ đang là mùa xuân. Ngày dài và ấm áp. |
| **Tomo:** Kaj ĉi tie estas aŭtuno. La tagoj estas mallongaj kaj malvarmaj. | Còn ở đây là mùa thu. Ngày ngắn và lạnh. |
| **Ana:** Ho, kompatinda Tomo! | Ôi, tội nghiệp Tomo! |
| **Tomo:** Sed la aŭtuno ankaŭ estas bela. La folioj estas flavaj, oranĝaj kaj ruĝaj. | Nhưng mùa thu cũng đẹp. Lá cây vàng, cam và đỏ. |
| **Ana:** Kiel bele! En San-Paŭlo la folioj ĉiam estas verdaj. | Đẹp quá! Ở São Paulo lá cây lúc nào cũng xanh. |
| **Tomo:** Verdaj folioj kaj blua ĉielo… Mi tre envias vin! | Lá xanh và trời xanh… Tôi ghen tị với bạn quá! |
| **Ana:** Ha ha! Sed San-Paŭlo ne estas trankvila urbo. Ĝi estas tre granda kaj tre brua. | Ha ha! Nhưng São Paulo không phải là thành phố yên tĩnh. Nó rất lớn và rất ồn ào. |
| **Tomo:** Krakovo ne estas tiel granda, sed ĝi estas malnova kaj tre bela. | Kraków không lớn đến thế, nhưng là thành phố cổ và rất đẹp. |
| **Ana:** Malnovaj urboj estas tre belaj! | Những thành phố cổ rất đẹp! |

*Kia…?* nghĩa là “… như thế nào?” hoặc “loại… gì?”. Bạn sẽ gặp lại nó trong bảng từ để hỏi ở Bài 11.

## Từ mới

| Esperanto | Tiếng Việt | Ghi chú |
|---|---|---|
| *bela* | đẹp | tính từ |
| *bona* | tốt | *bone* “tốt, khỏe” (trạng từ) |
| *granda* | lớn, to | |
| *longa* | dài | *mallonga* “ngắn” |
| *varma* | ấm | *malvarma* “lạnh” |
| *nova* | mới | *malnova* “cũ, cổ” (đồ vật, nơi chốn) |
| *forta* | mạnh | |
| *trankvila* | yên tĩnh, bình yên | |
| *brua* | ồn ào | từ *bruo* “tiếng ồn” |
| *kompatinda* | tội nghiệp, đáng thương | *kompatinda Tomo!* “tội nghiệp Tomo!” |
| *envii* | ghen tị, thèm muốn | *Mi envias vin.* “Tôi ghen tị với bạn.” (*vin*: Bài 5) |
| *vetero* | thời tiết | danh từ |
| *ĉielo* | bầu trời | |
| *vento* | gió | |
| *folio* | lá cây; tờ giấy | |
| *urbo* | thành phố, thị trấn | |
| *printempo* | mùa xuân | |
| *aŭtuno* | mùa thu | |
| *tre* | rất | |
| *tute* | hoàn toàn | |
| *ne* | không | |
| *tiel* | như thế, đến thế | *ne tiel granda* “không lớn đến thế” |
| *ĉiam* | luôn luôn, lúc nào cũng | |
| *nun* | bây giờ | |
| *en* | trong, ở | *en Brazilo* “ở Brasil” (Bài 9) |
| *feliĉa* | hạnh phúc, vui | |
| *vere* | thật, thật sự | |

*-ind-* nghĩa là “đáng để …”: *kompatinda* là “đáng thương”, tức tội nghiệp.
vid·ind·a = đáng xem
leg·ind·a = đáng đọc

## Ngữ pháp

### Tính từ tận cùng bằng *-a*

Mọi tính từ tiếng Esperanto đều tận cùng bằng *-a*: *bela, granda, varma*. Tính từ có thể đứng trước hoặc sau danh từ – *bela tago* và *tago bela* đều nghĩa là “một ngày đẹp” – nhưng đứng trước thì phổ biến hơn. Tiếng Việt thì ngược lại: tính từ đứng sau danh từ (“ngày đẹp”, “nhà đẹp”). Vì vậy *tago bela* nghe quen tai với người Việt và hoàn toàn đúng, nhưng hãy tập dùng thứ tự thông dụng hơn, *bela tago*. Khi tính từ làm vị ngữ, đừng quên *estas*: *La urbo estas bela* – “Thành phố đẹp”. Chi tiết ở trang [danh từ và tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/).

### Hòa hợp: danh từ số nhiều, tính từ số nhiều

Khi danh từ ở số nhiều, tính từ đi kèm cũng thêm *-j*. Quy tắc này áp dụng cả sau *estas*: trong *La tagoj estas longaj*, tính từ mô tả *la tagoj*, nên phải thêm *-j*. Tiếng Việt không có hiện tượng này, nên người Việt rất dễ quên: trong *belaj tagoj* “những ngày đẹp”, cả hai từ đều cần *-j*.

| Số ít | Số nhiều |
|---|---|
| *bela tago* – một ngày đẹp | *belaj tagoj* – những ngày đẹp |
| *la granda urbo* – thành phố lớn (đó) | *la grandaj urboj* – những thành phố lớn (đó) |
| *La folio estas flava.* – Chiếc lá màu vàng. | *La folioj estas flavaj.* – Những chiếc lá màu vàng. |
| *mia malnova foto* – bức ảnh cũ của tôi | *miaj malnovaj fotoj* – những bức ảnh cũ của tôi |

Đại từ cũng được tính: *Ni estas feliĉaj* – “Chúng tôi hạnh phúc” – vì *ni* là số nhiều. Với *vi*, hãy nghĩ xem bạn đang nói với bao nhiêu người: *Vi estas feliĉa* (một người), *Vi estas feliĉaj* (nhiều người).

:::ending Cho từ hòa hợp
- o oj a aj
? những ngày đẹp
= bel[aj] tag[oj]
? Những chiếc lá màu vàng.
= La foli[oj] estas flav[aj].
? bức ảnh cũ của tôi
= mia malnov[a] fot[o]
? Chúng tôi hạnh phúc.
= Ni estas feliĉ[aj].
? Thành phố rất ồn ào.
= La urb[o] estas tre bru[a].
:::

### Màu sắc

Màu sắc là tính từ bình thường, nên cũng hòa hợp với danh từ: *ruĝa folio*, *ruĝaj folioj*. Trang [màu sắc](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/mau-sac/) có thêm nhiều sắc độ khác.

| Esperanto | Tiếng Việt | Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|---|---|
| *ruĝa* | đỏ | *bruna* | nâu |
| *oranĝa* | cam | *griza* | xám |
| *flava* | vàng | *nigra* | đen |
| *verda* | xanh lá cây | *blanka* | trắng |
| *blua* | xanh dương | *roza* | hồng |
| *viola* | tím | *ora* | vàng kim |

Người Việt cần để ý hai cặp màu. “Xanh” trong tiếng Việt có thể là *verda* (xanh lá cây) hoặc *blua* (xanh dương, xanh da trời): lá cây là *verdaj folioj*, bầu trời là *blua ĉielo*. Còn “vàng” có thể là *flava* (màu vàng) hoặc *ora* (màu vàng kim, từ *oro* “vàng” – kim loại).

:::match Màu sắc
ruĝa = đỏ
flava = vàng
verda = xanh lá cây
blua = xanh dương
nigra = đen
blanka = trắng
:::

### *Tre* “rất” và *ne* “không”

*Tre* đứng trước tính từ hoặc trạng từ, giống “rất” trong tiếng Việt: *tre bela* “rất đẹp”, *tre bone* “rất tốt”. *Ne* đứng ngay trước từ bị phủ định, thường là động từ – cũng giống “không” trong tiếng Việt: *La ĉielo ne estas blua* – “Bầu trời không xanh”. Khi trả lời, *ne* còn có nghĩa là “không”: *Ne, la vetero ne estas bona*. Xem [câu hỏi và phủ định](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/cau-hoi-phu-dinh/).

:::order Ghép câu
? Những ngày ấy không dài.
= La tagoj ne estas longaj.
- longa
? Những thành phố cổ rất đẹp.
= Malnovaj urboj estas tre belaj.
- bela
? Bầu trời không xám.
= La ĉielo ne estas griza.
- grizaj
:::

### Làm quen với *mal-*

Tiền tố *mal-* tạo ra từ có nghĩa hoàn toàn ngược lại. Một gốc từ cộng *mal-* giúp bạn khỏi phải học thêm một từ thứ hai. Bạn sẽ học thêm nhiều mẹo tạo từ ở [Bài 10](https://esperantopedia.org/vi/hoc/khoa-hoc/bai-10/).

| Từ | Từ trái nghĩa với *mal-* |
|---|---|
| *varma* – ấm | *malvarma* – lạnh |
| *longa* – dài | *mallonga* – ngắn |
| *nova* – mới | *malnova* – cũ |
| *bona* – tốt | *malbona* – tồi, dở |
| *granda* – lớn | *malgranda* – nhỏ |

:::write Từ trái nghĩa với mal-
? từ trái nghĩa của *granda* “lớn”
= malgranda
? từ trái nghĩa của *bona* “tốt”
= malbona
? từ trái nghĩa của *longa* “dài”
= mallonga
! malonga → Giữ cả hai chữ l: *mal* + *longa* = *mallonga*.
? từ trái nghĩa của *varma* “ấm”
= malvarma
:::

## Luyện tập

:::quiz Luyện tập Bài 3
? Chọn dạng đúng: *La folioj estas ___.*
- *flava*
- *flavaj* *
- *flavoj*
? Dịch: “một ngày đẹp”
= bela tago | tago bela
? Từ nào nghĩa là “lạnh”?
- *varma*
- *malvarma* *
- *malnova*
? Dịch: “Bầu trời không xanh.” (xanh dương; có mạo từ *la*)
= La ĉielo ne estas blua
? Đuôi nào cho biết một từ là tính từ?
- -o
- -a *
- -j
? Dịch: “những chiếc lá màu xanh lá cây”
= {verdaj} {folioj}
? *tre bela* nghĩa là gì?
- “rất đẹp” *
- “ba cái đẹp”
- “không đẹp”
? Chuyển sang số nhiều: *granda urbo*
= grandaj urboj
? Dịch: “Những ngày ấy dài và ấm áp.”
= La tagoj estas longaj kaj varmaj
:::

:::guess Đoán nghĩa
? *malamiko* nghĩa là gì?
= kẻ thù
- bạn
- chị gái
? *malbone* nghĩa là gì?
= tệ
- tốt
- nhiều
:::

## Góc văn hóa

Màu xanh lá cây là màu của tiếng Esperanto. Lá cờ Esperanto – nền xanh lá cây, góc có một ô vuông trắng mang ngôi sao năm cánh màu xanh lá cây – được thông qua tại Đại hội Esperanto Thế giới đầu tiên ở Boulogne-sur-Mer, Pháp, năm 1905. Theo truyền thống, màu xanh lá cây tượng trưng cho hy vọng, còn năm cánh sao tượng trưng cho năm châu lục. Những người say mê tiếng Esperanto còn được gọi đùa là *verduloj* – “những người xanh”; đọc thêm về [lá cờ và biểu tượng](https://esperantopedia.org/vi/ve-esperanto/co-va-bieu-tuong/).

## Câu hỏi thường gặp

### Tính từ đứng trước hay sau danh từ?

Đứng đâu cũng được. *Bela tago* và *tago bela* có cùng nghĩa, nhưng đứng trước danh từ thì phổ biến hơn. Đuôi từ cho biết từ nào là danh từ, từ nào là tính từ, nên thứ tự được tự do. Người Việt quen nói “ngày đẹp”, vì thế *tago bela* không sai – chỉ ít gặp hơn.

### Tính từ có luôn hòa hợp với danh từ không?

Có. Tính từ thêm *-j* khi danh từ ở số nhiều và, như bạn sẽ thấy ở [Bài 5](https://esperantopedia.org/vi/hoc/khoa-hoc/bai-5/), thêm *-n* khi danh từ có *-n*. Các từ sở hữu như *mia* cũng theo quy tắc này.

### “Già” (nói về người) là gì trong tiếng Esperanto?

*Malnova* dùng cho đồ vật: *malnova urbo* “thành phố cổ”. Với người và động vật, hãy dùng *maljuna* “già” – trái nghĩa với *juna* “trẻ”. Tiếng Việt cũng phân biệt “cũ” và “già” như vậy. *Malnova amiko* là “bạn cũ”, theo nghĩa “người bạn đã quen nhiều năm”.

## Nguồn

- [Fundamento de Esperanto – ngữ pháp bằng tiếng Anh (quy tắc 3, tính từ)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html)
- [PMEG: A-vortoj – bazaj reguloj (tính từ)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/a-vortoj/bazaj_reguloj.html)
- [PMEG: Nombro ĉe A-vortoj (hòa hợp về số)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/unu-nombro_multe-nombro/uzado/a-vortoj.html)
- [PMEG: Neado (phủ định)](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/neado.html)
- [PMEG: MAL](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/prefiksoj/mal.html)
- [Wikipedia: Esperanto symbols](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_symbols)
- [Vikipedio: Esperanto-flago](https://eo.wikipedia.org/wiki/Esperanto-flago)