# Danh từ và tính từ tiếng Esperanto: -o, -a, số nhiều -j

Source: https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Danh từ Esperanto kết thúc bằng -o, tính từ bằng -a; cả hai thêm -j cho số nhiều và -n cho tân ngữ: bonajn katojn. Sự hòa hợp, so sánh với pli và plej.

Mọi danh từ Esperanto kết thúc bằng *-o* và mọi tính từ bằng *-a*. Cả hai thêm *-j* cho số nhiều và *-n* cho tân ngữ, và tính từ luôn hòa hợp với danh từ của nó: *bona kato*, *bonaj katoj*, *bonan katon*, *bonajn katojn* – “(những) con mèo tốt”. Không có giống ngữ pháp và không có số nhiều bất quy tắc.

Tiếng Việt không biến đổi từ: “con mèo” và “những con mèo” dùng cùng một danh từ. Trong Esperanto, *-j* và *-n* là bắt buộc và tính từ phải lặp lại chúng, nên đừng bỏ chúng chỉ vì tiếng Việt không có.

## Danh từ: đuôi -o

Danh từ là mọi từ kết thúc bằng *-o*: *domo* – “ngôi nhà”, *amiko* – “người bạn”, *kuro* – “cuộc chạy”. Đuôi cho biết từ loại, nên một gốc từ cho ra nhiều từ: *bela* – “đẹp”, *bele* – “một cách đẹp đẽ”, *belo* – “vẻ đẹp”. Đây là nền tảng của [cấu tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/) trong Esperanto.

Danh từ không có giống ngữ pháp. Hầu hết các từ chỉ người, như *amiko* – “người bạn” hay *instruisto* – “giáo viên”, không cho biết giới tính. Một vài gốc từ có nghĩa là nam, và hậu tố *-in-* tạo dạng nữ: *patro* – “bố”, *patrino* – “mẹ”. Xem [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/).

## Số nhiều: -j

Thêm *-j* sau đuôi: *domo* → *domoj* – “những ngôi nhà”, *bela* → *belaj*. Đuôi *-aj* đọc gần như “ai” trong tiếng Việt, còn *-oj* gần như “ôi”.

Sau bất kỳ số nào lớn hơn một, danh từ ở số nhiều: *du katoj* – “hai con mèo”, *tri grandaj domoj* – “ba ngôi nhà lớn”. Với *unu* – “một”, nó vẫn ở số ít: *unu tago* – “một ngày”.

## Sự hòa hợp: tính từ lặp lại danh từ

Tính từ nhận cùng *-j* và *-n* với danh từ mà nó miêu tả. Đây là toàn bộ mô hình:

| | Số ít | Số nhiều |
|---|---|---|
| **Chủ ngữ** | *bona kato* | *bonaj katoj* |
| **Tân ngữ (-n)** | *bonan katon* | *bonajn katojn* |

- *La bonaj katoj dormas.* – “Những con mèo ngoan đang ngủ.”
- *Mi vidas bonajn katojn.* – “Tôi thấy những con mèo ngoan.”

Thứ tự không bao giờ đổi: đuôi, rồi *-j*, rồi *-n*. Vì vậy là *katojn*, không bao giờ là *katonj*. Đuôi tân ngữ số nhiều *-ojn* là *-oj* cộng thêm *n*. Khi nào thêm *-n* được giải thích ở trang [đối cách](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/).

Những từ hoạt động như tính từ cũng hòa hợp theo cách tương tự. Điều này gồm các từ sở hữu như *mia* – “của tôi” và các từ tương liên như *tiu* – “đó”: *miajn amikojn* – “những người bạn của tôi” (tân ngữ), *tiujn librojn* – “những cuốn sách đó” (tân ngữ). Xem [đại từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dai-tu/) và [từ tương liên](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tu-tuong-lien/).

### Vị trí của tính từ

Trong tiếng Việt, tính từ đứng sau danh từ (“nhà đẹp”). Trong Esperanto, tính từ thường đứng trước danh từ, nhưng đứng sau cũng đúng: *bela domo* hoặc *domo bela* – “một ngôi nhà đẹp”. Các đuôi cho biết tính từ thuộc danh từ nào, kể cả khi thứ tự từ thay đổi.

### Tính từ sau esti

Sau *esti* – “là”, *iĝi* – “trở thành” và *ŝajni* – “có vẻ”, tính từ hòa hợp về số nhưng không bao giờ nhận *-n*:

- *La katoj estas bonaj.* – “Những con mèo này ngoan.”
- *La domo ŝajnas malnova.* – “Ngôi nhà có vẻ cũ.”

Một tính từ miêu tả hai danh từ số ít nối bằng *kaj* – “và” thì ở số nhiều: *La tablo kaj la seĝo estas novaj.* – “Cái bàn và cái ghế còn mới.”

## So sánh: pli, plej, ol

Esperanto không có đuôi so sánh và không có dạng bất quy tắc kiểu “good – better – best”. Những từ ngắn làm việc đó:

| Ý nghĩa | Mẫu | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| hơn | *pli … ol* | *Paŭlo estas pli alta ol Petro.* | “Paul cao hơn Peter.” |
| kém hơn | *malpli … ol* | *Teo estas malpli forta ol kafo.* | “Trà kém đậm hơn cà phê.” |
| nhất | *la plej … el* | *la plej bona el ĉiuj* | “tốt nhất trong tất cả” |
| kém nhất | *la malplej* | *la malplej multekosta* | “ít tốn kém nhất” |
| bằng | *tiel … kiel* | *tiel granda kiel vi* | “to bằng bạn” |
| cũng … như | *same … kiel* | *same alta kiel mi* | “cũng cao như tôi” |

*Bona* vẫn đều đặn: *pli bona* – “tốt hơn”, *la plej bona* – “tốt nhất”. Chính những từ này cũng dùng để so sánh trạng từ: *pli rapide* – “nhanh hơn”. Chi tiết xem [so sánh](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/so-sanh/).

Sau *ol* và *kiel*, từ giữ vai trò mà nó có trong câu đầy đủ:

- *Mi amas vin pli ol li.* – “Tôi yêu bạn nhiều hơn anh ấy yêu bạn.”
- *Mi amas vin pli ol lin.* – “Tôi yêu bạn nhiều hơn (tôi yêu) anh ấy.”

Để nói “rất” và “quá”, dùng *tre* và *tro*: *tre granda* – “rất to”, *tro granda* – “quá to”. Các hậu tố *-eg-* và *-et-* thay đổi mức độ ngay trong từ: *granda* → *grandega* – “khổng lồ”, *domo* → *dometo* – “căn nhà nhỏ”.

## Lỗi thường gặp

| Sai | Đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| *bona katoj* | *bonaj katoj* | Tính từ lặp lại số nhiều. |
| *Mi havas du kato.* | *Mi havas du katojn.* | Số nhiều sau số lớn hơn một, cộng *-n* cho tân ngữ. |
| *katonj* | *katojn* | *-j* luôn đứng trước *-n*. |
| *La katoj estas bonajn.* | *La katoj estas bonaj.* | Không có *-n* sau *esti*. |
| *pli bona ke vi* | *pli bona ol vi* | Sau so sánh dùng *ol*, không dùng *ke*. |

## Ví dụ trong câu

- *Ŝi loĝas en malgranda blanka domo.* – “Cô ấy sống trong một ngôi nhà nhỏ màu trắng.”
- *Ni ne timas la malvarmon.* – “Chúng tôi không sợ cái lạnh.”
- *Miaj geavoj havas grandan ĝardenon.* – “Ông bà tôi có một khu vườn lớn.”
- *La novaj najbaroj estas tre afablaj.* – “Những người hàng xóm mới rất thân thiện.”
- *Mi legis tri interesajn librojn.* – “Tôi đã đọc ba cuốn sách thú vị.”
- *Ĉu vi vidis miajn novajn ŝuojn?* – “Bạn đã thấy đôi giày mới của tôi chưa?”
- *Ni tagmanĝis en restoracio plena de turistoj.* – “Chúng tôi ăn trưa trong một nhà hàng đầy khách du lịch.”
- *La supo ŝajnas tro varma.* – “Món súp có vẻ quá nóng.”
- *La pano kaj la fromaĝo estas freŝaj.* – “Bánh mì và phô mai đều tươi.”
- *Mia fratino estas pli alta ol mi.* – “Chị tôi cao hơn tôi.”
- *Ĉi tiu estas la plej malnova ponto en nia urbo.* – “Đây là cây cầu cổ nhất trong thành phố của chúng tôi.”
- *La hundo de mia onklo estas grandega.* – “Con chó của chú tôi to khổng lồ.”

## Câu hỏi thường gặp

### Tính từ tiếng Esperanto có hòa hợp với danh từ không?
Có, về số và cách. Nếu danh từ có *-j* hoặc *-n* thì mọi tính từ miêu tả nó cũng có: *grandajn domojn* – “những ngôi nhà lớn” (tân ngữ). Không có sự hòa hợp về giống, vì không có giống ngữ pháp.

### Số nhiều trong tiếng Esperanto được tạo thế nào?
Thêm *-j* vào danh từ và vào các tính từ của nó: *nova libro* → *novaj libroj* – “những cuốn sách mới”. Không có ngoại lệ.

### Nói “tốt hơn” và “tốt nhất” trong tiếng Esperanto thế nào?
*Pli bona* là “tốt hơn” và *la plej bona* là “tốt nhất”. Với trạng từ: *pli bone* – “tốt hơn”, *plej bone* – “tốt nhất”.

### Tính từ có thể đứng sau danh từ không?
Có. *Domo bela* và *bela domo* đều đúng; các đuôi cho biết những từ nào thuộc về nhau.

## Nguồn

- [Fundamento de Esperanto, quy tắc 2 và 3 (tiếng Anh)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- [Seksa signifo de O-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/o-vortoj/seksa_signifo.html) – PMEG
- [A-vortoj: bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/a-vortoj/bazaj_reguloj.html) – PMEG
- [Nombro: bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/unu-nombro_multe-nombro/bazaj_reguloj.html) và [Nombro ĉe A-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/unu-nombro_multe-nombro/uzado/a-vortoj.html) – PMEG
- [N-finaĵo: bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/bazaj_reguloj.html) – PMEG
- [Kiel kaj ol: uzado](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/uzado.html) và [kun rolmontriloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/kun_rolmontriloj.html) – PMEG
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia tiếng Anh