# Đối cách -n trong tiếng Esperanto: hướng dẫn đầy đủ

Source: https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Đuôi -n đánh dấu tân ngữ trong Esperanto (Mi vidas la katon), đồng thời chỉ hướng, ngày tháng và số đo. Quy tắc, bảng và các lỗi thường gặp.

Đối cách trong Esperanto là đuôi *-n*. Công dụng chính của nó là đánh dấu tân ngữ trực tiếp, tức người hay vật mà động từ tác động lên: *Mi vidas la katon* – “Tôi thấy con mèo”. Nó còn chỉ hướng (*en la domon* – “vào trong ngôi nhà”), ngày tháng (*lundon* – “vào thứ Hai”) và số đo (*du horojn* – “trong hai giờ”).

Esperanto chỉ có hai cách: dạng cơ bản và đối cách; mọi quan hệ khác dùng giới từ ([quy tắc 2](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/16-quy-tac/)).

Tiếng Việt không biến đổi từ: “con mèo” giữ nguyên dù là chủ ngữ hay tân ngữ, và vai trò của từ được xác định bằng vị trí trong câu. Trong Esperanto, đuôi *-n* là bắt buộc ở tân ngữ, và tính từ đi kèm cũng phải nhận *-n* (xem phần bên dưới).

PMEG diễn đạt như sau: trong câu Esperanto, giới từ hoặc đuôi *-n* cho biết vai trò của một từ, và danh từ không có cả hai thường là chủ ngữ (hoặc, sau *esti*, mô tả chủ ngữ). Vì vậy *-n* cho bạn biết “đây không phải chủ ngữ” ở những chỗ chưa có giới từ làm việc đó: trong *La katon vidas la hundo* – “Con chó thấy con mèo”, *la katon* không thể là chủ ngữ dù đứng ở đâu.

## Năm công dụng của -n

| Công dụng | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|
| Tân ngữ trực tiếp | *Mi legas libron.* | “Tôi đang đọc một quyển sách.” |
| Phương hướng (đến đâu) | *Ŝi iras en la parkon.* | “Cô ấy đi vào công viên.” |
| Thời điểm (khi nào) | *Ni venos lundon.* | “Chúng tôi sẽ đến vào thứ Hai.” |
| Số đo (bao lâu, bao nhiêu) | *Ĝi kostas dek eŭrojn.* | “Nó giá mười euro.” |
| Thay cho *je* (hiếm) | *Mi ridas lian naivecon.* | “Tôi cười trước sự ngây thơ của anh ấy.” |

## Những từ nào nhận -n

Đuôi này gắn vào những từ gọi tên hoặc miêu tả sự vật, luôn đứng sau *-j*:

| Loại từ | Dạng cơ bản | Với -n |
|---|---|---|
| Danh từ | *kato*, *katoj* | *katon*, *katojn* |
| Tính từ | *granda*, *grandaj* | *grandan*, *grandajn* |
| Đại từ nhân xưng | *mi*, *li*, *ili* | *min*, *lin*, *ilin* |
| Tính từ sở hữu | *mia* | *mian* |
| Từ tương liên đuôi -u, -a, -o | *kiu*, *tia*, *tio* | *kiun*, *tian*, *tion* |
| Từ chỉ nơi chốn (chỉ để chỉ hướng) | *hejme*, *tie*, *kie* | *hejmen*, *tien*, *kien* |

Những từ này không bao giờ nhận *-n*: động từ, mạo từ *la*, giới từ, liên từ, số từ như *du* hay *tri*, và các từ tương liên đuôi *-el, -am, -om, -al, -es* (*kiel, kiam, kiom, kial, kies*). Vì vậy *Mi havas du katojn* – “Tôi có hai con mèo”, không bao giờ là *dun katojn*.

## 1. Tân ngữ trực tiếp

Tân ngữ trả lời câu hỏi “ai?” hoặc “cái gì?” sau động từ. Vì *-n* đã đánh dấu nó, trật tự từ có thể thay đổi mà nghĩa không đổi; đặt *la katon* lên đầu chỉ làm đổi trọng tâm nhấn mạnh. Chuyển *-n* sang *la hundon* thì thay đổi con nào cắn con nào:

La hundo mordis la katon. | Con chó đã cắn con mèo.
La katon mordis la hundo. | Con chó đã cắn con mèo.

La kato mordis la hundon. | Con mèo đã cắn con chó.

Mọi từ miêu tả tân ngữ cũng nhận *-n*: *Mi aĉetis tiun belan ruĝan aŭton.* – “Tôi đã mua chiếc ô tô đỏ đẹp kia.” Xem [danh từ và tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/) và [đại từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dai-tu/).

### Tân ngữ không thể nhận -n

Động từ nguyên mẫu, mệnh đề với *ke* – “rằng” và lời trích dẫn không có chỗ cho đuôi. Dù vậy vai trò của chúng vẫn rõ ràng:

- *Mi volas dormi.* – “Tôi muốn ngủ.”
- *Mi scias, ke vi venos.* – “Tôi biết rằng bạn sẽ đến.”

### Lời chào và lời cảm ơn

Nhiều cụm từ hằng ngày kết thúc bằng *-n*: *Saluton!* – “Xin chào!”, *Dankon!* – “Cảm ơn!”, *Bonan tagon!* – “Chúc một ngày tốt lành!”, *Bonvenon!* – “Chào mừng!”. Chúng là tân ngữ của một động từ không nói ra: *(Mi deziras al vi) bonan tagon* – “(Tôi chúc bạn) một ngày tốt lành”. Xem thêm trong [lời chào](https://esperantopedia.org/vi/cum-tu/chao-hoi/).

## 2. Phương hướng: đến đâu

Sau giới từ chỉ nơi chốn, *-n* biến “ở đâu” thành “đến đâu”:

| Vị trí (không có -n) | Chuyển động (có -n) |
|---|---|
| *en la domo* – “trong ngôi nhà” | *en la domon* – “vào trong ngôi nhà” |
| *sur la tablo* – “trên bàn” | *sur la tablon* – “lên bàn” |
| *trans la rivero* – “bên kia sông” | *trans la riveron* – “qua sông” |
| *antaŭ la domo* – “trước ngôi nhà” | *antaŭ la domon* – “(đến) trước ngôi nhà” |

Sự khác biệt này quan trọng: *La kato saltas sur la tablo* – “Con mèo đang nhảy (lên nhảy xuống) trên bàn”, nhưng *La kato saltas sur la tablon* – “Con mèo nhảy lên bàn”.

La kato saltas sur la tablo. | Con mèo đang nhảy (lên nhảy xuống) trên bàn.
La kato saltas sur la tablon. | Con mèo nhảy lên bàn.

Chỉ những giới từ có thể chỉ nơi chốn mới nhận *-n* này: *en, sur, sub, antaŭ, apud, inter, trans* và một số khác. *Al* “đến”, *el* “ra khỏi”, *de* “từ” và *ĝis* “cho đến” không bao giờ chỉ nơi chốn, nên không bao giờ nhận *-n*: *Mi iras al la urbo* – “Tôi đi đến thành phố”, không phải *al la urbon*. *-n* chỉ hướng luôn có nghĩa là chuyển động về phía một nơi, không bao giờ là rời xa nơi đó (PMEG). Danh sách đầy đủ có ở trang [giới từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/gioi-tu/).

Trạng từ chỉ nơi chốn và từ tương liên chỉ nơi chốn nhận *-n* để chỉ hướng mà không cần giới từ: *hejmen* – “(về) nhà”, *supren* – “lên trên”, *tien* – “(đến) đó”, *Kien vi iras?* – “Bạn đi đâu?”. Tên địa điểm cũng có thể dùng như vậy (*Mi veturos Parizon* – “Tôi sẽ đi Paris”, trích từ *Ekzercaro* của Fundamento), nhưng PMEG lưu ý rằng trong thực tế *-n* trần này hầu như chỉ dùng với tên thành phố và quốc gia, để chỉ việc đi vào nơi đó, và ngày nay rất hiếm, gần như cổ; *al Parizo* là dạng thường dùng.

Phương hướng còn có thể mang nghĩa bóng, chỉ sự thay đổi trạng thái: *La sorĉisto ŝanĝis la princon en ranon.* – “Phù thủy biến hoàng tử thành một con ếch.”

## 3. Thời gian: khi nào

Cụm chỉ thời gian có *-n* và không có giới từ cho biết điều gì xảy ra vào lúc nào:

- *lundon* – “vào thứ Hai”
- *la 5-an de Majo* – “vào ngày 5 tháng 5”
- *ĉiun tagon* – “mỗi ngày”
- *unu tagon* – “một ngày nọ”

Cùng nghĩa này cũng có thể diễn đạt bằng giới từ: *en la sama tago* = *la saman tagon* – “vào cùng một ngày”. Với giờ trên đồng hồ dùng *je*: *je la deka* – “lúc mười giờ”, còn *la dekan* nghĩa là “vào ngày mười” (của tháng).

## 4. Số đo: bao lâu, bao xa, bao nhiêu

*-n* còn chỉ khoảng thời gian, khoảng cách, giá cả, cân nặng và tuổi:

- *Mi dormis ok horojn.* – “Tôi đã ngủ tám tiếng.”
- *Ni marŝis dek kilometrojn.* – “Chúng tôi đã đi bộ mười ki-lô-mét.”
- *La libro kostas dek eŭrojn.* – “Quyển sách giá mười euro.”
- *Li estas dudek jarojn aĝa.* – “Anh ấy hai mươi tuổi.”

Với khoảng thời gian, *dum* – “trong suốt” cũng dùng được: *dum ok horoj*.

## 5. Thay cho je

Quy tắc 14 cho phép dùng *-n* thay cho giới từ vô nghĩa *je*: *Mi ridas je lia naiveco* = *Mi ridas lian naivecon*. PMEG lưu ý ngày nay cách này khá hiếm, người nói thích dùng một giới từ rõ nghĩa hơn.

## Khi nào không dùng -n

Phần lớn lỗi nằm ở đây. Hãy bỏ *-n* trong các trường hợp sau:

1. **Sau *esti*, *iĝi* và *ŝajni*.** Từ đứng sau chúng mô tả chủ ngữ, không phải tân ngữ. *Mi estas instruisto.* – “Tôi là giáo viên.” *Ŝi iĝis kuracisto.* – “Cô ấy đã trở thành bác sĩ.”
2. **Khi chủ ngữ đứng sau động từ.** *Hieraŭ okazis grava afero.* – “Hôm qua đã xảy ra một việc quan trọng.” Với *okazi* – “xảy ra”, *manki* – “thiếu”, *resti* – “còn lại” và *aperi* – “xuất hiện”, chủ ngữ thường đứng cuối.
3. **Sau hầu hết các giới từ.** *kun mia amiko* – “với bạn của tôi”, *pri la libro* – “về quyển sách”. Chỉ phương hướng sau giới từ chỉ nơi chốn mới thêm *-n*.
4. **Với kết quả hoặc mô tả của tân ngữ.** *Mi farbis la pordon verda.* – “Tôi đã sơn cánh cửa thành màu xanh lá.” So sánh *Mi farbis la verdan pordon.* – “Tôi đã sơn cánh cửa xanh lá.”
5. **Với tân ngữ gián tiếp.** Dùng *al*: *Mi donis libron al ŝi.* – “Tôi đã đưa cho cô ấy một quyển sách.”

## Các lỗi thường gặp

| Sai | Đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| *Mi vidas la kato.* | *Mi vidas la katon.* | Tân ngữ cần *-n*. |
| *Mi vidas bela katon.* | *Mi vidas belan katon.* | Tính từ cũng nhận *-n*. |
| *Mi havas du katonj.* | *Mi havas du katojn.* | *-j* đứng trước *-n*. |
| *Mi iras al la urbon.* | *Mi iras al la urbo.* | *Al* đã có nghĩa là “đến”. |
| *Mi estas en la domon.* | *Mi estas en la domo.* | Không có chuyển động, nên không có *-n*. |
| *Okazis akcidenton.* | *Okazis akcidento.* | Đó là chủ ngữ, không phải tân ngữ. |
| *Mi donis ŝin libron.* | *Mi donis al ŝi libron.* | Người nhận dùng *al*. |

## Đối cách và trật tự từ

Vì tân ngữ mang *-n*, cả sáu cách sắp xếp chủ ngữ, động từ và tân ngữ đều đúng ngữ pháp: *Petro amas Marian*, *Marian amas Petro*, *Amas Petro Marian* và các cách khác. Trật tự trung tính là chủ ngữ – động từ – tân ngữ, giống tiếng Việt.

Đặt tân ngữ lên trước tạo sự nhấn mạnh: *Kafon mi ne trinkas, sed teon mi ŝatas.* – “Cà phê thì tôi không uống, còn trà thì tôi thích.” Nếu tân ngữ không thể nhận *-n*, chẳng hạn một tên nước ngoài, hãy giữ trật tự trung tính. Xem thêm về [trật tự từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/trat-tu-tu/).

## Kiểm tra nhanh: có -n hay không

1. Chuyển động về phía một nơi sau *en*, *sur*, *sub* và các giới từ tương tự? Thêm *-n*.
2. Tân ngữ của động từ (không đứng sau *esti*, *iĝi*, *ŝajni*)? Thêm *-n* cho nó và cho mọi từ miêu tả nó.
3. Ngày tháng hoặc số đo mà không có giới từ? Thêm *-n*.
4. Bất cứ điều gì khác sau giới từ? Không có *-n*.

## Ví dụ trong câu

- *Mi havas bonan amikon.* – “Tôi có một người bạn tốt.”
- *Li estas bona amiko.* – “Anh ấy là một người bạn tốt.”
- *Ni lavis la malpurajn telerojn.* – “Chúng tôi đã rửa những cái đĩa bẩn.”
- *Tiun filmon mi jam vidis.* – “Bộ phim đó tôi đã xem rồi.”
- *Mi metis la lakton en la fridujon.* – “Tôi đã để sữa vào tủ lạnh.”
- *La lakto estas en la fridujo.* – “Sữa ở trong tủ lạnh.”
- *Post la koncerto ni piediris hejmen.* – “Sau buổi hòa nhạc, chúng tôi đi bộ về nhà.”
- *Lundon mi komencos novan laboron.* – “Thứ Hai tôi bắt đầu công việc mới.”
- *Mi atendis vin tutan horon!* – “Tôi đã đợi bạn suốt cả một tiếng!”
- *Nia ĝardeno estas dudek metrojn longa.* – “Khu vườn của chúng tôi dài hai mươi mét.”
- *Hodiaŭ venis letero de mia avino.* – “Hôm nay có một bức thư của bà tôi gửi đến.”
- *Bonan apetiton!* – “Chúc ngon miệng!”

## Câu hỏi thường gặp

### Đối cách trong Esperanto là gì?
Đó là đuôi *-n*, thêm vào danh từ, tính từ, đại từ và một số từ tương liên. Nó đánh dấu tân ngữ trực tiếp, đồng thời chỉ hướng, ngày tháng và số đo.

### Vì sao lời chào trong Esperanto kết thúc bằng -n?
Chúng là những câu được rút gọn. *Bonan tagon!* là rút gọn của *(Mi deziras al vi) bonan tagon* – “(Tôi chúc bạn) một ngày tốt lành”, nên lời chào là tân ngữ của một động từ không nói ra.

### Có dùng -n sau giới từ không?
Thông thường là không: *kun mi* – “với tôi”, *al la urbo* – “đến thành phố”. Ngoại lệ là phương hướng sau giới từ chỉ nơi chốn như *en*, *sur* hay *sub*: *en la domon* – “vào trong ngôi nhà”.

### Tính từ có nhận -n không?
Có. Mọi tính từ, tính từ sở hữu và từ tương liên miêu tả tân ngữ đều nhận *-n*: *Mi perdis mian novan telefonon.* – “Tôi đã làm mất chiếc điện thoại mới của mình.”

## Nguồn

- [Fundamento de Esperanto, rules 2, 8, 13 and 14 (English)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- PMEG, chương về đuôi -n: [tổng quan](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/index.html), [quy tắc cơ bản](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/bazaj_reguloj.html), [tân ngữ](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/objekto.html), [hướng](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html), [thời điểm](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/tempopunkto.html), [số đo](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [thay cho je](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/n_anstatau_je.html)
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia
- ["Bonan matenon" and the unspoken verb](https://bulteno.esperanto-usa.org/a/2022/06/corner/) – Usona Esperantisto, 2022