# Động từ tiếng Esperanto: thì, chia động từ và esti

Source: https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dong-tu/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Động từ tiếng Esperanto có sáu đuôi (-i, -as, -is, -os, -us, -u) và một dạng cho mọi ngôi: mi estas, ili estas. Bảng chia đầy đủ, thức, -ig và -iĝ.

Động từ tiếng Esperanto có sáu đuôi và không thay đổi theo ngôi hay số. *Mi parolas, vi parolas, ŝi parolas, ili parolas* – “tôi nói, bạn nói, cô ấy nói, họ nói”: mỗi thì chỉ có một dạng. Không có động từ bất quy tắc, kể cả *esti* – “là”.

## Sáu đuôi động từ

| Đuôi | Tên | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| -i | động từ nguyên mẫu | *paroli* | “nói” |
| -as | hiện tại | *mi parolas* | “tôi nói, tôi đang nói” |
| -is | quá khứ | *mi parolis* | “tôi đã nói” |
| -os | tương lai | *mi parolos* | “tôi sẽ nói” |
| -us | thức điều kiện | *mi parolus* | “tôi sẽ nói (nếu…)” |
| -u | thức mệnh lệnh, mong muốn | *parolu!* | “hãy nói đi!” |

Các nguyên âm theo một quy luật: *a* là hiện tại, *i* là quá khứ, *o* là tương lai. Chính các nguyên âm ấy trở lại trong [phân từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/phan-tu/) *-ant-*, *-int-* và *-ont-*.

Với người Việt: tiếng Việt không chia động từ, thời gian được thể hiện bằng các từ như “đã”, “đang”, “sẽ”. Về ý nghĩa, *-is*, *-as*, *-os* gần với “đã”, “đang”, “sẽ”, nhưng trong tiếng Esperanto đuôi là bắt buộc: không thể chỉ nói *mi paroli*, mà phải nói *mi parolas*, *mi parolis* hoặc *mi parolos*.

## Chia đầy đủ động từ paroli – “nói”

| Ngôi | Hiện tại | Quá khứ | Tương lai | Điều kiện | Mệnh lệnh |
|---|---|---|---|---|---|
| tôi | *mi parolas* | *mi parolis* | *mi parolos* | *mi parolus* | *mi parolu* |
| bạn | *vi parolas* | *vi parolis* | *vi parolos* | *vi parolus* | *vi parolu* |
| anh ấy, cô ấy, nó | *li, ŝi, ĝi parolas* | *li, ŝi, ĝi parolis* | *li, ŝi, ĝi parolos* | *li, ŝi, ĝi parolus* | *li, ŝi, ĝi parolu* |
| chúng tôi, chúng ta | *ni parolas* | *ni parolis* | *ni parolos* | *ni parolus* | *ni parolu* |
| các bạn | *vi parolas* | *vi parolis* | *vi parolos* | *vi parolus* | *vi parolu* |
| họ | *ili parolas* | *ili parolis* | *ili parolos* | *ili parolus* | *ili parolu* |
| người ta | *oni parolas* | *oni parolis* | *oni parolos* | *oni parolus* | *oni parolu* |
| **Tiếng Việt** | nói | đã nói | sẽ nói | sẽ nói (nếu…) | hãy nói |

Mọi động từ trong ngôn ngữ này đều theo bảng trên. Chỉ chủ ngữ thay đổi, nên cần có đại từ: riêng *parolas* không cho biết ai nói. Xem [đại từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dai-tu/).

## Esti – “là”

| Dạng | Esperanto | Tiếng Việt |
|---|---|---|
| nguyên mẫu | *esti* | là, thì, ở |
| hiện tại | *estas* | là, thì, ở |
| quá khứ | *estis* | đã là, đã ở |
| tương lai | *estos* | sẽ là, sẽ ở |
| điều kiện | *estus* | sẽ là (nếu…) |
| mệnh lệnh | *estu* | hãy là, hãy |
| phân từ | *estanta, estinta, estonta* | đang là, đã là, sắp là |

- *Mi estas feliĉa.* – “Tôi hạnh phúc.”
- *Ili estis hejme.* – “Họ đã ở nhà.”
- *Estu trankvila!* – “Hãy bình tĩnh!”
- *Estas tri katoj en la ĝardeno.* – “Có ba con mèo trong vườn.”

Từ đứng sau *esti* không bao giờ mang đuôi tân ngữ *-n*: *Mi estas instruisto* – “Tôi là giáo viên”. Xem [đối cách](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/).

## Hiện tại, quá khứ và tương lai

**-as** chỉ điều đang xảy ra, thói quen và những sự thật chung. Nó cũng chỉ những trạng thái đã bắt đầu từ trước và vẫn còn tiếp diễn: *Mi loĝas ĉi tie tri jarojn.* – “Tôi sống ở đây được ba năm rồi.”

**-is** chỉ mọi kiểu quá khứ: *Mi jam manĝis.* – “Tôi đã ăn rồi.” *Hieraŭ mi laboris.* – “Hôm qua tôi đã làm việc.”

**-os** là tương lai: *Morgaŭ mi vizitos vin.* – “Ngày mai tôi sẽ đến thăm bạn.”

Trong lời nói gián tiếp, động từ giữ nguyên thì của lời gốc: *Li diris, ke li volas manĝi.* – “Anh ấy nói rằng anh ấy muốn ăn” (nghĩa đen là “muốn”, ở hiện tại).

## Thức điều kiện -us

*-us* diễn tả điều được tưởng tượng hoặc không có thật, không gắn với thời điểm nào. Trong câu “nếu” về điều chỉ là giả định, cả hai vế đều dùng *-us*:

- *Se mi havus tempon, mi venus.* – “Nếu tôi có thời gian thì tôi sẽ đến.”
- *Mi ŝatus kafon.* – “Tôi muốn một ly cà phê.”
- *Ĉu vi povus helpi min?* – “Bạn có thể giúp tôi được không?”

Với khả năng có thật, hãy dùng các thì thường: *Se pluvos, mi restos hejme.* – “Nếu trời mưa thì tôi sẽ ở nhà.” Tiếng Esperanto dùng thì tương lai ở cả hai vế.

## Thức mệnh lệnh -u: mệnh lệnh, mong muốn, “chúng ta hãy”

*-u* diễn tả điều ai đó muốn, đề nghị hoặc ra lệnh:

- *Venu!* – “Hãy đến đây!”
- *Ni iru!* – “Chúng ta đi thôi!”
- *Li atendu.* – “Để anh ấy đợi.”
- *Mi volas, ke vi venu.* – “Tôi muốn bạn đến.”
- *Ĉu ni iru?* – “Chúng ta đi nhé?”

“Xin vui lòng” lịch sự là *bonvolu* cộng động từ nguyên mẫu: *Bonvolu sidiĝi.* – “Xin mời ngồi.”

## Thì ghép, nói ngắn gọn

*Esti* cộng với một phân từ cho sắc thái thời gian tinh tế hơn và cho thể bị động:

| Dạng | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|
| *estas* + *-inta* | *Mi estas manĝinta.* | “Tôi đã ăn xong.” |
| *estis* + *-inta* | *Mi estis manĝinta, kiam li venis.* | “Tôi đã ăn xong khi anh ấy đến.” |
| *estas* + *-ita* | *La pordo estas fermita.* | “Cửa đang đóng.” |
| *estis* + *-ita* + *de* | *La letero estis skribita de Anna.* | “Lá thư đã được Anna viết.” |

PMEG khuyên nên dùng các dạng đơn trong hầu hết trường hợp. Chi tiết ở trang [phân từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/phan-tu/).

## Ngoại động từ và nội động từ: -ig- và -iĝ-

Mỗi gốc động từ hoặc là ngoại động từ (có tân ngữ) hoặc là nội động từ. *Fermi* – “đóng” là ngoại động từ: *Mi fermas la pordon.* – “Tôi đóng cửa.” Muốn nói “cửa đóng lại”, thêm *-iĝ-*: *La pordo fermiĝas.*

*-ig-* hoạt động theo chiều ngược lại và có nghĩa là “làm cho”: *morti* – “chết” → *mortigi* – “giết”. Cả hai có thể gắn vào cùng một gốc: *sidi* – “ngồi”, *sidiĝi* – “ngồi xuống”, *sidigi* – “cho (ai đó) ngồi”. Xem thêm ở trang [hậu tố](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/).

## Ví dụ trong câu

- *Mi legas libron.* – “Tôi đang đọc một cuốn sách.”
- *Hieraŭ mi legis la tutan tagon.* – “Hôm qua tôi đọc sách cả ngày.”
- *Morgaŭ mi legos la novan ĉapitron.* – “Ngày mai tôi sẽ đọc chương mới.”
- *Kiam vi telefonis, mi kuiris.* – “Khi bạn gọi điện, tôi đang nấu ăn.”
- *Mi ŝatus legi pli ofte.* – “Tôi muốn đọc nhiều hơn.”
- *Se mi estus vi, mi ne farus tion.* – “Nếu tôi là bạn thì tôi sẽ không làm thế.”
- *Legu laŭte, mi petas!* – “Làm ơn đọc to lên!”
- *Ni iru al la biblioteko!* – “Chúng ta đến thư viện đi!”
- *Mi deziras, ke vi estu feliĉa.* – “Tôi mong bạn hạnh phúc.”
- *Mi ne komprenas la demandon.* – “Tôi không hiểu câu hỏi.”

## Câu hỏi thường gặp

### Tiếng Esperanto có bao nhiêu thì?
Ba thì đơn: hiện tại *-as*, quá khứ *-is* và tương lai *-os*. Thêm thức điều kiện *-us*, thức mệnh lệnh *-u* và nguyên mẫu *-i* là bạn có đủ sáu đuôi động từ.

### Tiếng Esperanto có động từ bất quy tắc không?
Không. Mọi động từ, kể cả *esti* – “là”, *havi* – “có” và *iri* – “đi”, đều dùng cùng sáu đuôi ấy.

### Nói “chúng ta hãy” trong tiếng Esperanto như thế nào?
Dùng *ni* với dạng *-u*: *Ni iru!* – “Chúng ta đi thôi!”, *Ni manĝu!* – “Chúng ta ăn nào!”.

### Làm thế nào để phủ định một động từ?
Đặt *ne* trước nó: *Mi ne komprenas.* – “Tôi không hiểu.” Xem thêm ở [câu hỏi và phủ định](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/cau-hoi-phu-dinh/).

### Tiếng Esperanto có thì tiếp diễn như “tôi đang ăn” không?
*Mi manĝas* vừa nghĩa là “tôi ăn” vừa là “tôi đang ăn”. Có dạng ghép như *mi estas manĝanta*, nhưng hiếm khi cần đến.

## Nguồn

- [Fundamento de Esperanto, quy tắc 6 (tiếng Anh)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- PMEG: [Verboj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/index.html), [I-verboj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/neutrala.html), [AS](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/nun-tempo.html), [IS](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/reala/pasinta_tempo.html), [U](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/vola.html), [US](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/verboj/imaga.html)
- PMEG: [Kunmetitaj verboformoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/participoj/kunmetitaj_verboformoj/index.html), [Nerekta parolo: verboformoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/subfrazoj/nerekta_parolo/verboformoj.html)
- PMEG: [IG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/ig.html), [IĜ](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/igh.html)
- [Ngữ pháp Esperanto](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia