# Ngữ pháp Esperanto: tổng quan, đuôi từ và quy tắc

Source: https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Ngữ pháp Esperanto (Quốc tế ngữ) gói gọn trên một tấm thẻ: 11 đuôi từ đánh dấu danh từ, tính từ, các thì, số nhiều và tân ngữ, không có động từ bất quy tắc.

Ngữ pháp Esperanto dựa trên một ý tưởng: gốc từ không bao giờ thay đổi, và một tập nhỏ các đuôi từ luôn mang cùng một nghĩa. Từ kết thúc bằng *-o* là danh từ, *-a* là tính từ, *-as* là động từ ở thì hiện tại. Không có động từ bất quy tắc, không có số nhiều bất quy tắc và không có giống ngữ pháp.

[16 quy tắc](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/16-quy-tac/) mà L. L. Zamenhof công bố năm 1887 phác họa hệ thống này; phần cốt lõi dưới đây bao quát hầu hết các câu bạn sẽ gặp.

## Toàn bộ ngữ pháp trên một tấm thẻ

Từ điển chính thức của Viện Hàn lâm Esperanto (Akademio de Esperanto) đếm được đúng 11 đuôi ngữ pháp:

| Đuôi | Đánh dấu gì | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| -o | danh từ | *domo* | “ngôi nhà” |
| -a | tính từ | *granda* | “to, lớn” |
| -e | trạng từ | *rapide* | “một cách nhanh chóng” |
| -i | động từ nguyên mẫu | *lerni* | “học” |
| -as | thì hiện tại | *mi lernas* | “tôi học, tôi đang học” |
| -is | thì quá khứ | *mi lernis* | “tôi đã học” |
| -os | thì tương lai | *mi lernos* | “tôi sẽ học” |
| -us | thức điều kiện | *mi lernus* | “tôi sẽ học (nếu…)” |
| -u | mệnh lệnh, mong muốn | *lernu!* | “hãy học!” |
| -j | số nhiều | *domoj* | “những ngôi nhà” |
| -n | tân ngữ, chỉ hướng | *domon* | “ngôi nhà” (làm tân ngữ) |

Các đuôi xếp chồng theo thứ tự cố định: từ loại, rồi *-j*, rồi *-n*: *grandajn domojn* – “những ngôi nhà lớn” (làm tân ngữ). Tính từ lặp lại *-j* và *-n* của danh từ, như trình bày ở trang [danh từ và tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/).

[Động từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dong-tu/) không bao giờ nhận *-j* hay *-n*, và không biến đổi theo ngôi: *mi lernas, vi lernas, ili lernas* – “tôi học, bạn học, họ học”.

## Các đuôi từ trong câu

Mỗi đuôi từ hoạt động trong một câu ngắn đời thường:

- **-o**: *La domo estas nova.* – “Ngôi nhà mới.”
- **-a**: *Ni loĝas en nova domo.* – “Chúng tôi sống trong một ngôi nhà mới.”
- **-e**: *Ŝi parolas malrapide kaj klare.* – “Cô ấy nói chậm và rõ ràng.”
- **-i**: *Mi volas lerni Esperanton.* – “Tôi muốn học Esperanto.”
- **-as**: *Nun mi lernas la vortojn.* – “Bây giờ tôi đang học các từ.”
- **-is**: *Hieraŭ ni lernis dum unu horo.* – “Hôm qua chúng tôi đã học một tiếng.”
- **-os**: *Morgaŭ mi skribos al vi.* – “Ngày mai tôi sẽ viết thư cho bạn.”
- **-us**: *Se mi havus tempon, mi vojaĝus.* – “Nếu có thời gian, tôi sẽ đi du lịch.”
- **-u**: *Venu kun ni!* – “Hãy đến với chúng tôi!”
- **-j**: *Miaj amikoj estas en la parko.* – “Các bạn của tôi đang ở trong công viên.”
- **-n**: *Mi vidas grandan ŝipon.* – “Tôi thấy một con tàu lớn.”
- **Tất cả cùng nhau**: *Miaj novaj amikoj rapide lernis la gravajn vortojn.* – “Những người bạn mới của tôi đã học nhanh các từ quan trọng.”

## Những viên gạch nền tảng khác

- **Một mạo từ duy nhất.** *La* là mạo từ xác định (như “the” trong tiếng Anh) dùng cho mọi giống và số, còn mạo từ bất định (như “a, an”) thì không có. Xem [mạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/mao-tu/).
- **Trật tự từ tự do.** Vì *-n* đánh dấu tân ngữ, cả *La hundo vidas la katon* lẫn *La katon vidas la hundo* đều nghĩa là “Con chó thấy con mèo”. Xem [đối cách](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/).
- **Cấu tạo từ.** Tiền tố và hậu tố biến một gốc từ thành nhiều từ: *sana* – “khỏe mạnh”, *malsana* – “ốm”, *malsanulo* – “bệnh nhân”, *malsanulejo* – “bệnh viện”. Xem [cấu tạo từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tao-tu/).
- **45 từ tương liên.** Một bảng 5 × 9 gồm các từ hỏi và từ đáp: *kiu* – “ai, cái nào”, *tiu* – “người ấy, cái ấy”, *ĉiu* – “mọi người”. Xem [từ tương liên](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tu-tuong-lien/).

**Một gốc từ, hàng chục từ** Reta Vortaro liệt kê 23 từ được tạo từ gốc san-. Dưới đây là 15 từ trong số đó – chỉ cần biết vài tiền tố và hậu tố là bạn hiểu được chúng mà không cần tra từ điển.

## Câu hỏi thường gặp

### Ngữ pháp Esperanto có ngoại lệ không?
Phần biến tố không có ngoại lệ nào: mọi danh từ tạo số nhiều bằng *-j*, và mọi động từ dùng cùng sáu đuôi, kể cả *esti* – “thì, là”. Điều bạn vẫn phải học từng từ một là từ vựng, chẳng hạn một động từ có đi với tân ngữ hay không.

### Esperanto có giống ngữ pháp không?
Không. Danh từ và tính từ không thay đổi theo giống. Dạng giống cái được tạo bằng hậu tố *-in-*: *patro* – “cha”, *patrino* – “mẹ”.

### Ngữ pháp Esperanto chính thức nằm ở đâu?
Trong *Fundamento de Esperanto* (1905), nơi trình bày 16 quy tắc bằng năm ngôn ngữ. Bản mô tả hiện đại đầy đủ nhất là PMEG của Bertilo Wennergren, có miễn phí trên mạng.

## Nguồn

- [Fundamento de Esperanto: ngữ pháp, bản tiếng Anh](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- [Akademia Vortaro: giải thích và thống kê](https://www.akademio-de-esperanto.org/akademia_vortaro/klarigoj.html) – 11 đuôi
- [PMEG – Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko](https://bertilow.com/pmeg/) – Bertilo Wennergren, phiên bản 15.5 (2024)
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia tiếng Anh