# Mạo từ la trong tiếng Esperanto: khi nào dùng

Source: https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/mao-tu/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Esperanto chỉ có một mạo từ, la (“the”), và không có từ cho “a”. La không bao giờ đổi: la domo, la domojn. Khi nào dùng, khi nào bỏ, và l' nghĩa là gì.

Esperanto chỉ có một mạo từ là *la*, tức mạo từ xác định, tương đương “the” trong tiếng Anh. Nó không đổi theo giống, số hay cách: *la domo* – “ngôi nhà”, *la domoj* – “những ngôi nhà”, *la domojn* – “những ngôi nhà” (làm tân ngữ). Không có mạo từ bất định: *domo* nghĩa là “một ngôi nhà” hoặc đơn giản là “nhà”.

Quy tắc 1 trong [16 quy tắc](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/16-quy-tac/) quy định điều này, và còn cho phép người mới học tạm bỏ *la* lúc đầu. Trên thực tế, những người nói trôi chảy đều dùng nó, và cách dùng gần giống “the” trong tiếng Anh.

Tiếng Việt không có mạo từ tương đương với *la*; ý “đã xác định” thường được diễn đạt bằng ngữ cảnh hoặc các từ như “này”, “đó”. Trong Esperanto, hãy dùng *la* khi người nghe đã biết bạn nói về sự vật nào.

## Khi nào dùng la

Dùng *la* khi người nghe biết bạn muốn nói đến sự vật nào. PMEG tóm tắt ý nghĩa của nó là “bạn biết tôi nói cái nào”.

| Tình huống | Ví dụ | Bản dịch |
|---|---|---|
| Đã được nhắc đến trước đó | *Mi vidis hundon. La hundo estis nigra.* | “Tôi thấy một con chó. Con chó đó màu đen.” |
| Rõ từ hoàn cảnh | *Mi luis aŭton, sed la radio ne funkciis.* | “Tôi thuê một chiếc ô tô, nhưng radio không hoạt động.” |
| Được xác định ngay trong câu | *la ĉapelo de mia patro* | “chiếc mũ của bố tôi” |
| Chỉ có một | *la suno, la ĉielo* | “mặt trời, bầu trời” |
| So sánh nhất | *la plej alta monto* | “ngọn núi cao nhất” |
| Tên ngôn ngữ dạng *-a* | *la angla, la pola* | “tiếng Anh, tiếng Ba Lan” |
| Tên tạo bằng từ thông thường | *la Nigra Maro, la Alpoj* | “Biển Đen, dãy Alps” |

Tên ngôn ngữ như *la angla* là rút gọn của *la angla lingvo* – “ngôn ngữ Anh”. Vì vậy chúng cần *la*, khác với tiếng Anh.

## Khi nào không dùng la

- **Điều mới hoặc chưa biết.** *Hundo bojas.* – “Có một con chó đang sủa.”
- **Khi có từ hạn định khác.** *Mia*, *tiu*, *ĉiu* và các từ tương tự đã làm danh từ trở nên xác định: *mia libro* – “quyển sách của tôi”, *tiu domo* – “ngôi nhà đó”. Không bao giờ nói *la mia libro* hay *la tiu domo*.
- **Hầu hết tên riêng.** *Petro*, *Londono*, *Japanio* – và cả *Esperanto*: *Mi lernas Esperanton.* – “Tôi đang học tiếng Esperanto.”
- **Nói về sự vật nói chung.** *Mi trinkas kafon.* – “Tôi uống cà phê.” So sánh *La kafo estas varma.* – “Cà phê đang nóng” (tách cà phê cụ thể này).

Tính từ sở hữu đi với *la* có thể đứng một mình như đại từ (“cái của tôi”, “cái của bạn”…): *Via aŭto estas ruĝa, la mia estas blua.* – “Xe của bạn màu đỏ, xe của tôi màu xanh.” Xem [đại từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/dai-tu/).

## Nói về cả một loại

Để nói về một loài hay một loại, Esperanto có ba cách:

- *Ĉevalo estas besto.* – “Ngựa là một loài động vật.”
- *Ĉevaloj estas bestoj.* – “Những con ngựa là động vật.”
- *La ĉevalo estas utila besto.* – “Con ngựa là loài vật có ích.”

Theo PMEG, dạng không có *la* là phổ biến nhất, còn *la* trình bày cả loài như một cá thể đã biết và nghe trang trọng hơn.

## Cách dùng đặc biệt

- **Bộ phận cơ thể và quần áo.** Khi chủ sở hữu hiển nhiên, *la* thay cho tính từ sở hữu: *Li levis la manon.* – “Anh ấy giơ tay lên.”
- **“Tất cả” một nhóm đã biết.** *La gastoj eksidis.* – “Các vị khách đã ngồi xuống” (tất cả họ).
- **Tên vua chúa.** *La* đứng sau tên: *Karolo la Granda* – “Charles Đại đế”.

## Dạng rút gọn l'

Quy tắc 16 cho phép dùng *l'* thay *la*. PMEG chỉ khuyên dùng sau giới từ kết thúc bằng nguyên âm, như *de*, *pri*, *tra* hay *je*: *de l' mondo* – “của thế giới”, *pri l' amo* – “về tình yêu”.

Nó được viết thành một từ riêng nhưng đọc liền với giới từ, như một khối. Ngoài thơ và bài hát, *l'* hiếm gặp, và trong lời nói hầu như không xuất hiện.

## La so với “the” trong tiếng Anh

| Điểm | Tiếng Anh | Esperanto |
|---|---|---|
| Mạo từ bất định | “a, an” | không có: *libro* – “một quyển sách” |
| Tên ngôn ngữ | “English” | *la angla* |
| Bộ phận cơ thể | “his hand” | thường dùng *la mano* |
| Tên quốc gia | “the Netherlands” | *Nederlando*, không có mạo từ |
| Đổi theo cách hay số | không | không: *la domojn* |

Khi cần nhấn mạnh “một” hoặc “nào đó”, hãy dùng *unu* hoặc *iu*: *Iu viro telefonis.* – “Có một người đàn ông nào đó đã gọi điện.” Xem [từ tương liên](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tu-tuong-lien/).

## Ví dụ trong câu

- *La suno brilas.* – “Mặt trời đang chiếu sáng.”
- *Mi aĉetis libron. La libro estas tre interesa.* – “Tôi đã mua một quyển sách. Quyển sách đó rất thú vị.”
- *Ĉu vi vidis la ŝlosilojn?* – “Bạn có thấy những chiếc chìa khóa không?”
- *Hundoj estas fidelaj bestoj.* – “Chó là loài vật trung thành.”
- *La hundo estas fidela besto.* – “Con chó là loài vật trung thành.”
- *Mi ŝatas muzikon.* – “Tôi thích âm nhạc.”
- *Esperanto estas facila lingvo.* – “Esperanto là một ngôn ngữ dễ.”
- *La esperanta lingvo naskiĝis en 1887.* – “Tiếng Esperanto ra đời năm 1887.”
- *Mi loĝas en la ĉefurbo de Pollando.* – “Tôi sống ở thủ đô của Ba Lan.”

## Câu hỏi thường gặp

### Esperanto có từ nào cho “a” hoặc “an” không?
Không. Danh từ không có *la* là bất định: *libro* – “một quyển sách”. Để nhấn mạnh “một” hoặc “nào đó”, hãy dùng *unu* hoặc *iu*.

### La có đổi ở số nhiều hay đối cách không?
Không. *La* không bao giờ nhận *-j* hay *-n*: *la grandajn domojn* – “những ngôi nhà lớn” (làm tân ngữ). Chỉ danh từ và tính từ đi kèm mới đổi, như giải thích ở trang [danh từ và tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/).

### l' trong Esperanto nghĩa là gì?
Đó là *la* rút gọn, được quy tắc 16 cho phép. Nó chủ yếu xuất hiện trong thơ và bài hát, sau các giới từ như *de* hoặc *pri*: *de l' mondo* – “của thế giới”.

### Có nói “la Esperanto” không?
Không. *Esperanto* là tên riêng: *Mi parolas Esperanton.* – “Tôi nói tiếng Esperanto.” Tên ngôn ngữ tạo bằng *-a* thì có mạo từ: *la angla* – “tiếng Anh”.

## Nguồn

- [Fundamento de Esperanto, rules 1 and 16 (English)](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/gramatiko_angla.html) – Akademio de Esperanto
- PMEG về *la*: [quy tắc cơ bản](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/bazaj_reguloj.html), [cá thể](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/individuajhoj.html), [sự vật đã biết](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/konateco.html), [các loại](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/specoj.html), [cách dùng đặc biệt](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/specialaj_uzoj.html), [tên riêng](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/difiniloj/la/propraj_nomoj.html)
- [Apostrofo: normal use](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/apostrofo/normala_uzo.html) – PMEG
- [Esperanto grammar](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_grammar) – Wikipedia