# So sánh trong tiếng Esperanto: pli, plej, ol

Source: https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/so-sanh/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> Esperanto so sánh bằng từ nhỏ, không bằng đuôi: pli … ol “hơn”, la plej “nhất”, tiel … kiel “như”. Quy tắc và các lỗi thường gặp.

Esperanto so sánh bằng những từ nhỏ đứng riêng, không dùng đuôi. *Pli* nghĩa là “hơn”, *plej* “nhất”, *malpli* “kém”, *malplej* “kém nhất”, *ol* “so với” (sau “hơn”) và *kiel* “như”. Vì vậy “to hơn” là *pli granda ol*, còn “to nhất” là *la plej granda*. Bên trong tính từ không có gì thay đổi và không có dạng bất quy tắc: “tốt hơn” là *pli bona*, “tốt nhất” là *la plej bona*.

## Các mẫu so sánh trong một bảng

| Ý nghĩa | Mẫu | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| hơn | *pli … ol* | *La elefanto estas pli granda ol la muso.* | “Con voi to hơn con chuột.” |
| kém hơn | *malpli … ol* | *Tiu libro estas malpli malfacila ol ĉi tiu.* | “Cuốn sách đó ít khó hơn cuốn này.” |
| nhất | *la plej … el* | *Ŝi estas la plej saĝa el miaj amikoj.* | “Cô ấy là người khôn ngoan nhất trong số bạn bè của tôi.” |
| bằng, như | *tiel … kiel* | *Mi estas tiel alta kiel mia patro.* | “Tôi cao bằng bố tôi.” |
| càng … càng | *ju pli …, des pli …* | *Ju pli frue, des pli bone.* | “Càng sớm càng tốt.” |

## So sánh hơn: pli … ol

Đặt *pli* ngay trước tính từ hoặc trạng từ, và đặt *ol* trước đối tượng được đem ra so sánh. *Pli* không bao giờ biến đổi, còn tính từ vẫn giữ *-j* và *-n* như thường lệ ([danh từ và tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/)). Cũng như tiếng Việt chỉ cần một từ “hơn”, Esperanto luôn dùng *pli*, dù tính từ dài hay ngắn.

| Dạng gốc | So sánh hơn | So sánh nhất |
|---|---|---|
| *bona* “tốt” | *pli bona* “tốt hơn” | *la plej bona* “tốt nhất” |
| *malbona* “xấu, tệ” | *pli malbona* “tệ hơn” | *la plej malbona* “tệ nhất” |
| *granda* “to” | *pli granda* “to hơn” | *la plej granda* “to nhất” |
| *bone* “tốt” (trạng từ) | *pli bone* “tốt hơn” | *plej bone* “tốt nhất” |
| *rapide* “nhanh” | *pli rapide* “nhanh hơn” | *plej rapide* “nhanh nhất” |

- *Mia frato estas pli juna ol mi.* – “Anh tôi trẻ hơn tôi.”
- *Mi vidis pli grandajn domojn.* – “Tôi đã thấy những ngôi nhà to hơn.”
- *Ŝi kantas pli bone ol mi.* – “Cô ấy hát hay hơn tôi.” Trạng từ cũng so sánh theo cách này ([trạng từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/trang-tu/)).

### Từ đứng sau ol

Sau *ol*, từ có hình thức như trong câu đầy đủ (PMEG). Chủ ngữ không có đuôi, tân ngữ nhận *-n* ([đối cách](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/)). Muốn kiểm tra, bạn hãy thử nói nốt câu trong đầu.

| Câu | Nghĩa |
|---|---|
| *Mi amas vin pli ol li.* | “Tôi yêu bạn nhiều hơn anh ấy yêu bạn.” (*ol li amas vin*) |
| *Mi amas vin pli ol lin.* | “Tôi yêu bạn nhiều hơn tôi yêu anh ấy.” (*ol mi amas lin*) |
| *Mi ŝatas kafon pli ol teon.* | “Tôi thích cà phê hơn trà.” |

Trước một con số, *pli ol* và *malpli ol* nghĩa là “nhiều hơn” và “ít hơn”, còn danh từ nhận đuôi mà cả cụm từ cần: *Mi havas pli ol dek librojn.* – “Tôi có hơn mười cuốn sách.”

## So sánh nhất: la plej … el

*Plej* đứng trước tính từ, thường đi với *la*, vì so sánh nhất thường chỉ một đối tượng duy nhất. Nhóm mà đối tượng đó thuộc về đứng sau *el* – “trong số”. Các từ chỉ nơi chốn như *en* cũng dùng được.

- *Ŝi estas la plej saĝa el miaj amikoj.* – “Cô ấy là người khôn ngoan nhất trong số bạn bè của tôi.”
- *Ŝi kuras plej rapide.* – “Cô ấy chạy nhanh nhất.” (với trạng từ không có *la*)
- *Tio estas la dua plej alta turo en la urbo.* – “Đó là tòa tháp cao thứ hai trong thành phố.”

Khi chỉ có đúng hai đối tượng, dùng *la pli* là tự nhiên nhất, và có thể bỏ *el la du*: *Li estas la pli juna el la du fratoj.* – “Cậu ấy là em trong hai anh em.”

## Kém hơn và kém nhất: malpli, malplej

*Malpli* và *malplej* là *pli* và *plej* được đảo nghĩa bằng [tiền tố mal-](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tien-to/): *Teo estas malpli forta ol kafo.* – “Trà nhạt hơn cà phê.” Nhưng *malpli* và *pli mal-* không phải lúc nào cũng thay thế được nhau. PMEG nêu một cặp ví dụ: *Li estas malpli bela ol vi* – “Anh ta kém đẹp trai hơn bạn” – là lời khen dành cho bạn, còn *Li estas pli malbela ol vi* – “Anh ta xấu hơn bạn” – là lời chê dành cho anh ta.

## So sánh bằng: tiel … kiel, same … kiel

| Mẫu | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|
| *tiel … kiel* – bằng, như | *Mia fratino estas tiel forta kiel mi.* | “Em gái tôi khỏe bằng tôi.” |
| *ne tiel … kiel* – không bằng | *Teo ne estas tiel forta kiel kafo.* | “Trà không đậm bằng cà phê.” |
| *same … kiel* – y như | *Ŝi parolas same bone kiel mi.* | “Cô ấy nói giỏi y như tôi.” |
| *sama … kiel* – giống như | *Mi aĉetis la saman libron kiel vi.* | “Tôi đã mua đúng cuốn sách giống bạn.” |
| *tiom da … kiom* – nhiều bằng | *Ni havas tiom da tempo, kiom ni bezonas.* | “Chúng tôi có thời gian nhiều bằng mức cần thiết.” |

*Tiel* thường được lược trước *kiel*: *Ŝi kantas kiel birdo.* – “Cô ấy hát như chim.” Zamenhof từng viết *tiel same kiel*; ngày nay dạng ngắn hơn *same kiel* là bình thường, và *samkiel* là dạng rút gọn được chấp nhận (PMEG). *Tiel* và *kiel* chỉ mức độ; *tiom* và *kiom* chỉ số lượng. Từ đứng sau *kiel* tuân theo cùng quy tắc vai trò như sau *ol*.

## So sánh số lượng: pli da, malpli da

Muốn nói “nhiều hơn” về một thứ gì đó, nối vật được đếm bằng *da* ([giới từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/gioi-tu/)). Danh từ sau *da* không nhận *-n*, kể cả khi là tân ngữ; số nhiều vẫn giữ *-j*.

- *Mi volas pli da kafo.* – “Tôi muốn thêm cà phê.”
- *Mi havas pli da libroj ol vi.* – “Tôi có nhiều sách hơn bạn.”
- *Ŝi havas malpli da tempo ol mi.* – “Cô ấy có ít thời gian hơn tôi.”

*Pli da libroj* so sánh số lượng. *Pli ol dek libroj* so sánh với một con số.

## Mạnh hơn và yếu hơn

| Từ | Nghĩa | Ví dụ | Nghĩa của câu |
|---|---|---|---|
| *multe pli* | hơn nhiều | *Ŝi estas multe pli alta ol mi.* | “Cô ấy cao hơn tôi nhiều.” |
| *ankoraŭ pli, eĉ pli* | còn hơn nữa | *Hodiaŭ estas ankoraŭ pli varme.* | “Hôm nay còn nóng hơn nữa.” |
| *tre* | rất | *tre granda* | “rất to” |
| *tro* | quá | *tro granda* | “quá to” |

Muốn nhấn mạnh *pli*, dùng *multe*, không dùng *tre*: *multe pli granda* (PMEG). *Plej* không bao giờ có nghĩa “rất”; từ đó là *tre*.

[Hậu tố -eg-](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/hau-to/) làm nghĩa mạnh lên ngay trong từ: *varma* – “ấm” → *varmega* – “rất nóng”, *bona* → *bonega* – “tuyệt vời”, *bone* → *bonege*. Đó không phải là so sánh hơn: *bonega* không có nghĩa là “tốt hơn”.

## Hơn bao nhiêu: chênh lệch và bội số

Mức chênh lệch nhận *-n*: *Mia fratino estas tri jarojn pli aĝa ol mi.* – “Chị tôi lớn hơn tôi ba tuổi.” Với bội số, dùng *fojojn*: *Ĝi estas dek fojojn pli rapida ol la malnova.* – “Nó nhanh gấp mười lần cái cũ.”

## Càng … càng: ju … des

*Ju* mở đầu vế thứ nhất và *des* mở đầu vế thứ hai, mỗi vế đi kèm *pli* hoặc *malpli* ([liên từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/lien-tu/)).

- *Ju pli mi lernas, des pli mi ŝatas la lingvon.* – “Tôi càng học càng thích ngôn ngữ này.”
- *Ju pli mi pensas pri tio, des malpli mi komprenas.* – “Tôi càng nghĩ về điều đó càng không hiểu.”

## Càng … càng tốt: kiel eble plej

*Kiel eble plej* đòi hỏi mức cao nhất có thể: *Venu kiel eble plej baldaŭ.* – “Hãy đến sớm nhất có thể.” Cũng có dạng một từ là *plejeble*. Cách nói nhẹ hơn *kiom eble* nghĩa là “trong chừng mực có thể”: *Mi kiom eble evitas sukeron.* – “Tôi tránh đường trong chừng mực có thể.”

## Lỗi thường gặp

| Sai | Đúng | Vì sao |
|---|---|---|
| *bonpli*, *bona pli* | *pli bona* | *Pli* là từ riêng đứng trước tính từ. |
| *pli bona kiel mi*, *pli bona ke mi* | *pli bona ol mi* | “So với” là *ol*; *kiel* dùng cho so sánh bằng. |
| *Petro estas pli alta ol min.* | *Petro estas pli alta ol mi.* | Sau *ol*, từ giữ vai trò trong câu đầy đủ: ở đây là chủ ngữ nên không có *-n*. |
| *Mi ŝatas kafon pli ol teo.* | *Mi ŝatas kafon pli ol teon.* | Tân ngữ được so sánh vẫn giữ *-n*. |
| *tre pli granda* | *multe pli granda* | *Tre* không dùng để nhấn mạnh *pli*. |
| *Mi havas pli da librojn.* | *Mi havas pli da libroj.* | Sau *da* không có *-n*. |

## Ví dụ trong câu

- *Mia nova telefono estas pli malpeza ol la malnova.* – “Điện thoại mới của tôi nhẹ hơn cái cũ.”
- *Ĉi tiu estas la plej bona kafo en la urbo.* – “Đây là cà phê ngon nhất thành phố.”
- *Julio estas la plej varma monato de la jaro.* – “Tháng Bảy là tháng nóng nhất trong năm.”
- *Mia filino legas pli multe ol mi.* – “Con gái tôi đọc nhiều hơn tôi.”
- *Hodiaŭ estas malpli varme ol hieraŭ.* – “Hôm nay đỡ nóng hơn hôm qua.”
- *Ŝia aŭto estas same rapida kiel la mia.* – “Xe của cô ấy nhanh y như xe của tôi.”
- *Ju pli longe mi atendas, des pli nervoza mi iĝas.* – “Tôi chờ càng lâu thì càng căng thẳng.”
- *En la klaso estas pli da knabinoj ol da knaboj.* – “Trong lớp có nhiều nữ sinh hơn nam sinh.”

## Câu hỏi thường gặp

### Nói “tốt hơn” và “tốt nhất” trong tiếng Esperanto thế nào?
*Pli bona* là “tốt hơn” và *la plej bona* là “tốt nhất”. Với trạng từ: *pli bone*, *plej bone*. “Tệ hơn” và “tệ nhất” là *pli malbona* và *la plej malbona*. Không có dạng bất quy tắc.

### Dùng pli … ol hay pli … kiel?
*Pli … ol*. Sau *pli* và *malpli*, “so với” là *ol*. *Kiel* dùng cho so sánh bằng: *tiel … kiel*, *same … kiel*.

### Nói “càng … càng” trong tiếng Esperanto thế nào?
Dùng *ju pli … des pli …*: *Ju pli frue, des pli bone.* – “Càng sớm càng tốt.” Dạng *ju … ju* là không đúng.

### Pli và plu khác nhau thế nào?
*Pli* chỉ mức độ hoặc số lượng: *Li laboras pli ol mi.* – “Anh ấy làm việc nhiều hơn tôi.” *Plu* chỉ sự tiếp diễn: *Li ne laboras plu.* – “Anh ấy không còn làm việc nữa.” Zamenhof đã giải thích cặp từ này như vậy (ReVo).

## Nguồn

- PMEG: [Pli, plej](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/pli_plej.html), [Tre](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/tre.html), [Ju kaj des](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kombinitaj_vortetoj/ju_des.html)
- PMEG, chương 20 về so sánh: [Kiel kaj ol](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/index.html), [kèm dấu hiệu vai trò](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/kun_rolmontriloj.html), [Tiel same kiel, same kiel, samkiel](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/komparoj/kiel_ol/tiel_same_kiel.html)
- PMEG: [Grado kaj kvanto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/kvantaj_vortoj/grado_kvanto.html), [N por mezuro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/mezuro.html), [Nuanciloj de nombro](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/nombroj/nuanciloj.html), [EG](https://bertilow.com/pmeg/vortfarado/afiksoj/sufiksoj/eg.html)
- Reta Vortaro (ReVo): [pli](https://reta-vortaro.de/revo/art/pli.html), [plej](https://reta-vortaro.de/revo/art/plej.html), [ol](https://reta-vortaro.de/revo/art/ol.html), [plu](https://reta-vortaro.de/revo/art/plu.html)
- [Fundamento de Esperanto](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/) – Akademio de Esperanto