# Từ tương liên tiếng Esperanto: bảng đủ 45 từ

Source: https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/tu-tuong-lien/
Language: vi
Updated: 2026-11-05

> 45 từ tương liên (tabelvortoj) của Esperanto ghép từ 5 phần đầu và 9 phần cuối: kiu, tio, ĉiam, nenie. Bảng dễ in, nghĩa tiếng Việt và mẹo nhớ.

Từ tương liên là 45 từ hỏi và từ đáp cơ bản như *kiu* – “ai”, *tie* – “ở đó” và *neniam* – “không bao giờ”. Mỗi từ ghép một trong 5 phần đầu với một trong 9 phần cuối, nên 14 mảnh ghép tạo ra đủ 45 từ. Người nói Esperanto gọi chúng là *tabelvortoj* – “từ trong bảng”, và tất cả đều có trong Fundamento năm 1905.

## Bảng từ tương liên

Các cột là phần đầu, các hàng là phần cuối.

| Đuôi | **ki-** (hỏi) | **ti-** (chỉ định) | **i-** (một … nào đó) | **ĉi-** (mọi) | **neni-** (không) |
|---|---|---|---|---|---|
| **-o** vật | *kio* – cái gì | *tio* – cái đó | *io* – một cái gì đó | *ĉio* – mọi thứ | *nenio* – không có gì |
| **-u** người, cá thể | *kiu* – ai, nào | *tiu* – người/cái đó | *iu* – ai đó | *ĉiu* – mọi người, mỗi | *neniu* – không ai, không cái nào |
| **-a** loại, tính chất | *kia* – loại nào, thế nào | *tia* – như vậy, loại đó | *ia* – loại nào đó | *ĉia* – đủ loại | *nenia* – không loại nào |
| **-e** nơi chốn | *kie* – ở đâu | *tie* – ở đó | *ie* – ở đâu đó | *ĉie* – khắp nơi | *nenie* – không ở đâu |
| **-el** cách thức, mức độ | *kiel* – như thế nào, như | *tiel* – như vậy | *iel* – bằng cách nào đó | *ĉiel* – bằng mọi cách | *neniel* – bằng cách nào cũng không |
| **-am** thời gian | *kiam* – khi nào | *tiam* – lúc đó | *iam* – có lúc, từng | *ĉiam* – luôn luôn | *neniam* – không bao giờ |
| **-om** số lượng | *kiom* – bao nhiêu | *tiom* – chừng đó, nhiều như vậy | *iom* – một chút, một ít | *ĉiom* – toàn bộ chừng đó | *neniom* – không chút nào |
| **-al** lý do | *kial* – tại sao | *tial* – vì thế | *ial* – vì lý do nào đó | *ĉial* – vì mọi lý do | *nenial* – không vì lý do nào |
| **-es** sở hữu | *kies* – của ai | *ties* – của người đó | *ies* – của ai đó | *ĉies* – của mọi người | *nenies* – của không ai |

## Cách ghi nhớ

Hãy học 14 mảnh ghép, đừng học 45 từ. Sau đó đọc bất kỳ từ tương liên nào như “phần đầu + phần cuối”: *neni-* “không” + *-am* “thời gian” = *neniam* – “không bao giờ”.

**Các phần đầu** có thể đối chiếu với tiếng Việt:

- **ki-** hỏi hoặc nối, giống các từ hỏi “ai, gì, nào, đâu”: *kio* – “cái gì”, *kie* – “ở đâu”, *kiam* – “khi nào”.
- **ti-** chỉ định, giống “đó, này, kia”: *tio* – “cái đó”, *tie* – “ở đó”, *tiam* – “lúc đó”.
- **i-** mơ hồ như “nào đó”, **ĉi-** bao quát mọi thứ như “mọi, tất cả”, còn **neni-** phủ định như “không”. Tiếng Việt có những mẫu tương tự: “ai cũng” ≈ *ĉiu*, “đâu cũng” ≈ *ĉie*, “không ai” ≈ *neniu*, “không đâu” ≈ *nenie*.

**Các phần cuối** mới là phần khó hơn. Vài mẹo dưới đây giúp nhớ (chỉ là mẹo, không phải từ nguyên):

- **-e** chỉ nơi chốn: *tie*, *kie*, *ie*, *ĉie*, *nenie*.
- **-es** chỉ sở hữu, tương ứng với “của”: *kies* – “của ai”.
- **-al** chỉ lý do: *kial* – “tại sao”.
- **-u** dùng cho một người hoặc một vật riêng lẻ; **-o** cho vật nói chung.

Hãy luyện từng hàng xuyên qua cả năm cột: *kiam? – tiam – iam – ĉiam – neniam*. Câu hỏi và câu đáp thường đi thành cặp: *Kie?* – *Tie.* (“Ở đâu?” – “Ở đó.”) *Kiam?* – *Tiam.* (“Khi nào?” – “Lúc đó.”)

## Kiu hay kio, ĉiu hay ĉiuj

*Kiu* hỏi về một người hoặc một vật trong nhóm, và có thể đứng trước danh từ: *kiu libro* – “cuốn sách nào”, *tiu domo* – “ngôi nhà đó”. *Kio* hỏi về vật nói chung và đứng một mình:

- *Kio estas tio?* – “Đó là cái gì?”
- *Kiu estas tiu?* – “Người đó là ai?”

*Ĉiu* nghĩa là “mỗi, mọi (người)” và là số ít; *ĉiuj* nghĩa là “tất cả, mọi người” và là số nhiều:

- *Ĉiu infano ludas.* – “Đứa trẻ nào cũng đang chơi.”
- *Ĉiuj infanoj ludas.* – “Tất cả bọn trẻ đang chơi.”

## Thêm -n và -j

Chỉ một số từ tương liên nhận đuôi. Những từ có đuôi *-u* và *-a* hòa hợp với danh từ giống như [tính từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/danh-tu-tinh-tu/). Những từ có đuôi *-e, -el, -am, -om* và *-al* hoạt động như [trạng từ](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/trang-tu/) và không đổi, trừ các từ *-e* nhận *-n* để chỉ hướng.

| Nhóm | -j (số nhiều) | -n | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| -u | có | có | *kiuj, kiun, tiujn, ĉiujn* |
| -a | có | có | *kiaj, tian, tiajn* |
| -o | thường không | có | *kion, tion, nenion* |
| -e | không | chỉ khi chỉ hướng | *kien, tien, ĉien, nenien* |
| -el, -am, -om, -al, -es | không | không | *kiel, kiam, kiom, kial, kies* |

- *Kiun vi vidis?* – “Bạn đã thấy ai?”
- *Mi aĉetis tiujn librojn.* – “Tôi đã mua những cuốn sách đó.”
- *Kion vi diris?* – “Bạn đã nói gì?”
- *Kien vi iras?* – “Bạn đi đâu?” So sánh với *Kie vi estas?* – “Bạn đang ở đâu?”
- *Mi vidis neniun.* – “Tôi không thấy ai cả.”

Quy tắc về *-n* giống như ở mọi nơi khác: xem [đối cách](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/doi-cach/). Tiếng Việt không biến đổi từ, nhưng trong Esperanto *-j* và *-n* là bắt buộc: không thể nói *tiu libroj* hay *kio vi vidis?* khi cần *tiuj libroj* và *kion vi vidis?*.

## Ĉi tiu và tiu ĉi: “này”

Các từ *ti-* trung tính về khoảng cách, nên *tiu* có thể là “này” hoặc “đó”. Thêm *ĉi* để chỉ sự gần: *ĉi tiu* hoặc *tiu ĉi* – “cái này (ở đây)”, *ĉi tie* hoặc *tie ĉi* – “ở đây”. Hai thứ tự có nghĩa như nhau.

Hãy viết thành hai từ, không có dấu gạch nối. Dấu gạch nối chỉ xuất hiện trong các từ được tạo từ chúng: *ĉi-jare* – “năm nay”, *ĉi-nokte* – “đêm nay”.

## Ajn: “bất kỳ”

*Ajn* sau một từ tương liên nghĩa là “bất kỳ” hoặc “dù … nào đi nữa”: *kiu ajn* – “bất cứ ai”, *kio ajn* – “bất cứ cái gì”, *kie ajn* – “ở bất cứ đâu”, *iam ajn* – “vào bất cứ lúc nào”. Nó luôn đứng ngay sau từ tương liên. *Nenion ajn* nghĩa là “hoàn toàn không có gì”.

## Từ tương liên nối mệnh đề

Các từ *ki-* cũng mở đầu mệnh đề quan hệ và câu hỏi gián tiếp, giống “người mà”, “cái mà”, “ở đâu”:

- *La viro, kiu venis, estas mia patro.* – “Người đàn ông đã đến là bố tôi.”
- *La libro, kiun mi legas, estas bona.* – “Cuốn sách tôi đang đọc rất hay.”
- *Mi faris tion, kion vi petis.* – “Tôi đã làm điều bạn yêu cầu.”
- *Mi ne scias, kie li loĝas.* – “Tôi không biết anh ấy sống ở đâu.”

Để nói về số lượng của một thứ, thêm *da*: *Kiom da mono vi havas?* – “Bạn có bao nhiêu tiền?” Các câu hỏi với từ *ki-* được trình bày ở trang [câu hỏi và phủ định](https://esperantopedia.org/vi/ngu-phap/cau-hoi-phu-dinh/).

## Ví dụ trong câu

- *Kiu estas tiu viro?* – “Người đàn ông đó là ai?”
- *Kio estas en la skatolo?* – “Trong hộp có gì?”
- *Kian veteron vi havas tie?* – “Ở đó thời tiết thế nào?”
- *Ĉiu infano ricevis donacon.* – “Đứa trẻ nào cũng nhận được quà.”
- *Ĉiuj ĝojis pri la neĝo.* – “Ai cũng vui mừng vì tuyết.”
- *Iu frapas ĉe la pordo.* – “Có ai đó đang gõ cửa.”
- *Mi serĉis la ŝlosilon ĉie, sed trovis ĝin nenie.* – “Tôi tìm chìa khóa khắp nơi mà không thấy ở đâu cả.”
- *Kiam vi alvenos, telefonu al mi.* – “Khi nào bạn đến nơi, hãy gọi cho tôi.”
- *Ĉi tiu domo estas pli granda ol tiu.* – “Ngôi nhà này to hơn ngôi nhà kia.”
- *Prenu kiun ajn libron vi volas.* – “Bạn thích cuốn sách nào thì cứ lấy.”

## Câu hỏi thường gặp

### Tiếng Esperanto có bao nhiêu từ tương liên?
Có 45 từ: năm phần đầu (*ki-, ti-, i-, ĉi-, neni-*) nhân với chín phần cuối (*-o, -u, -a, -e, -el, -am, -om, -al, -es*). Những dạng như *aliu* với *ali-* “khác” là không chính thức và PMEG khuyên không dùng.

### Kiu và kio khác nhau thế nào?
*Kiu* dùng cho người và cho một vật trong số nhiều vật (“ai”, “nào”), và có thể đứng trước danh từ. *Kio* dùng cho vật nói chung (“cái gì”) và đứng một mình.

### Nên viết ĉi tiu hay tiu ĉi?
Cả hai đều đúng và có nghĩa như nhau: “này”. *Ĉi* có thể đứng trước hoặc sau từ tương liên.

### Từ tương liên có nhận -n không?
Những từ có đuôi *-u*, *-a* và *-o* nhận *-n* khi là tân ngữ: *kiun, tian, tion*. Những từ có đuôi *-e* chỉ nhận khi chỉ hướng: *tien*. Các từ còn lại không bao giờ đổi.

### Vì sao gọi là từ tương liên?
Vì chúng đi theo từng bộ tương ứng: mỗi từ hỏi có các từ đối ứng chỉ định, bất định, bao quát và phủ định. Trong tiếng Esperanto, chúng được gọi là *tabelvortoj*, theo cái bảng mà người ta thường dùng để học chúng.

## Nguồn

- PMEG: [Tabelvortoj – bazaj reguloj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/bazaj_reguloj.html), [Postpartoj kaj finaĵoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/postpartoj_finajhoj.html), [ALI-vortoj](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/tabelvortoj/ali-vortoj.html)
- PMEG: [Ĉi](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/lokaj/chi.html), [Ajn](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/e-vortecaj_vortetoj/ceteraj/ajn.html), [N por direkto](https://bertilow.com/pmeg/gramatiko/rolmontriloj/n/direkto.html)
- [Fundamento de Esperanto](https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/) – Akademio de Esperanto
- [Esperanto vocabulary](https://en.wikipedia.org/wiki/Esperanto_vocabulary) – Wikipedia