Esperanto relative clauses: kiu, kiun, kio and kies

An Esperanto relative clause begins with a ki- word, usually kiu, that stands for the noun it describes: La libro, kiun mi legas, estas bona. – "The book that I am reading is good." Kiu means "who", "which" and "that" in one word. It takes -j when the noun is plural and -n when it is the object inside its own clause. PMEG calls them rilataj subfrazoj.

The clause stands right after its noun. Unlike English, Esperanto never drops the relative word: "the book I read" is la libro, kiun mi legis.

#Which relative word to use

#Kiu, kiuj, kiun, kiujn

Kiu agrees in number with the noun it replaces, like an adjective. Its -n (see the accusative) depends only on its own job in the relative clause, never on the job of the noun in the main sentence.

To choose the form, turn the clause into a sentence of its own and see what kiu replaces: Mi legas la libron gives la libro, kiun mi legas (object, so -n); La viro loĝas tie gives la viro, kiu loĝas tie (subject, no -n).

• Mi vidis la knabon, kiu kantis. – "I saw the boy who was singing." Knabon is the object of vidis, but kiu is the subject of kantis, so it has no -n.
• La knabo, kiun mi vidis, kantis. – "The boy I saw was singing." Now knabo is the subject and kiun the object.

#Prepositions before kiu

The preposition stands directly before kiu, and the pair opens the clause. English may leave the preposition at the end; Esperanto may not (PMEG).

After a preposition kiu takes no -n, except for direction: en kiu is "in which", en kiun is "into which".

#Kio: after tio, ĉio, io and nenio

When the noun described is an -o correlative, use kio (object: kion), not kiu:

• Tio, kio okazis, estis stranga. – "What happened was strange."
• Mi komprenis ĉion, kion vi diris. – "I understood everything you said."
• Ŝi havas nenion, kion ŝi volas kaŝi. – "She has nothing she wants to hide."

Kio also follows an adjective used alone as "the thing": la unua, kion mi lernis – "the first thing I learned"; with a noun it is kiu again: la unua vorto, kiun mi lernis. And kio can stand for a whole clause: Ŝi gajnis la konkurson, kio ĝojigis ĉiujn. – "She won the contest, which made everyone happy."

#Kies: "whose"

Kies replaces the English "whose". It never takes -j or -n; the noun after it does:

• La knabino, kies patro estas kuracisto, loĝas apud mi. – "The girl whose father is a doctor lives next to me."
• Jen la viro, kies hundon mi trovis. – "Here is the man whose dog I found."

Kies mainly shows ownership and belonging. For a part taken from a group use el kiuj: Mi havas tri katojn, el kiuj unu estas nigra. – "I have three cats, one of which is black."

#Kie, kiam, kiel and the pairs tiu … kiu

A ki- word often answers a ti- word of the same group in the main clause, which is why the correlatives form a table.

The ti- word may be dropped when it would have the same form as the ki- word: Kiu serĉas, trovas. – "Whoever seeks, finds." If the forms differ, it must stay: Mi konas tiun, kiu telefonis. – "I know the one who called." You cannot say Mi konas, kiu telefonis, because tiun would take -n and kiu does not.

After a noun, kie and kiam work the same way: la tago, kiam ni renkontiĝis – "the day we met". Kie often replaces "in which": la ĝardeno, kie ni ludis = la ĝardeno, en kiu ni ludis. As a relative word kial is rare: write la kaŭzo, pro kiu ili foriris – "the reason they left".

#Ke or kiu?

English "that" does two jobs: it describes a noun ("the book that I read") and it opens a statement ("I know that you are right"). Esperanto separates them. Ke has no meaning of its own and only marks the start of a clause (PMEG). See conjunctions.

The test is to put the noun back into the clause. Mi legis la libron works, so use kiun. Anna venos is already complete without "news", so use ke.

#Questions inside a sentence

A question inside a sentence opens with ĉu (yes or no) or a ki- word and takes no question mark; see questions and negation.

• Mi ne scias, ĉu ŝi venos. – "I don't know whether she will come."
• Mi ne scias, kiu venos. – "I don't know who will come."

Do not use se ("if") for "whether". The same ki- clause can be a question or a relative clause with a dropped tion: Mi scias, kion vi diris is "I know what you said" or "I know the thing you said", with little difference (PMEG).

#Commas

PMEG sets no binding comma rules; a comma fits where a natural pause falls, for example before a subordinate clause: Mi vidis katon, kiu dormis sur la tablo. – "I saw a cat that was sleeping on the table." A clause in the middle gets a comma on each side: La viro, kiu loĝas tie, estas mia onklo. You may always put the commas in, even around a clause that identifies the noun (PMEG).

The comma goes before the preposition, not before kiu: la amiko, kun kiu mi parolis, never la amiko kun, kiu mi parolis.

#Typical mistakes

#Examples in sentences

• La filmo, kiun ni vidis hieraŭ, estis tre amuza. – "The film we saw yesterday was very funny."
• Mi havas amikon, kiu parolas kvin lingvojn. – "I have a friend who speaks five languages."
• La urbo, en kiu mi naskiĝis, estas malgranda. – "The town where I was born is small."
• La homoj, kun kiuj mi laboras, estas tre afablaj. – "The people I work with are very kind."
• Jen la instruisto, kies lecionojn mi ŝatas. – "Here is the teacher whose lessons I like."
• Ĉio, kion vi bezonas, estas en la sako. – "Everything you need is in the bag."
• Mi memoras la tagon, kiam ni unue renkontiĝis. – "I remember the day when we first met."
• Ŝi loĝas en la domo, kie loĝis ŝiaj geavoj. – "She lives in the house where her grandparents lived."

#Common questions

#How do you say "who", "which" and "that" in Esperanto?

Use kiu for people and things alike, and kiuj for plurals: la viro, kiu venis. After tio, ĉio, io and nenio use kio. English "that" before a statement is ke.

#Do you use kiu or kiun?

Use kiun when the word is the object inside its own clause (la libro, kiun mi legas) and kiu when it is the subject (la viro, kiu loĝas tie).

#Can you leave out the relative pronoun in Esperanto?

No. "The book I read" must be la libro, kiun mi legis, and "the friend I spoke with" must be la amiko, kun kiu mi parolis.

#What is the difference between ke and kiu?

Kiu describes a noun and replaces it inside the clause. Ke only opens a clause that gives a statement or the content of a noun: Mi scias, ke vi pravas; la fakto, ke li venis.

#Is there a comma before kiu?

Usually, yes: Mi vidis la viron, kiu loĝas tie. PMEG sets no binding rules, but a comma before a subordinate clause is the normal habit.

#Sources

• PMEG: Rilataj subfrazoj, Rilataj kiu, kio kaj kies with its pages on kiu, kio and kies
• PMEG: Aliaj rilataj KI-vortoj, Forlaso de TI-vorto
• PMEG: Ke-frazoj, Ke-frazoj kiel priskribo, Demandaj subfrazoj
• PMEG: Kio estas subfrazo?, Helposignoj (komo)
• Esperanto grammar – Wikipedia
• Word meanings checked in ReVo (Reta Vortaro)