Ĉu Esperanto estas mortinta lingvo? Kiu ĝin parolas

Ne, Esperanto ne estas mortinta lingvo. Lingvistoj nomas lingvon mortinta, kiam ĝi ne plu havas denaskajn parolantojn, kaj Esperanto havas laŭtakse 1 000–2 000 el ili. Inter 60 000 kaj 2 milionoj da homoj uzas ĝin kiel duan lingvon. Ĝia Vikipedio enhavas 389 590 artikolojn kaj ricevas ĉirkaŭ 2 milionojn da paĝvidoj monate. La Universala Kongreso de Esperanto okazis la 111-an fojon en 2026, en Graz (Aŭstrio), kun 1 138 partoprenantoj.

Tamen ĝi estas malgranda lingvo. Neniu ŝtato uzas ĝin oficiale, ĝi ne fariĝis dua lingvo de ĉiuj, kiel esperis ĝia kreinto, kaj vi apenaŭ renkontos parolanton hazarde. Ambaŭ asertoj veras: Esperanto vivas, kaj Esperanto estas malgranda.

#Kio estas „mortinta lingvo”?

En lingvistiko mortinta lingvo estas tia, kiu ne havas vivantajn denaskajn parolantojn; lingvo, kiu ankoraŭ havas denaskajn parolantojn, estas vivanta. La klasika ekzemplo estas la latina: jam de jarcentoj ĝi ne havas denaskulojn, sed homoj ankoraŭ lernas ĝin kaj uzas ĝin kiel duan lingvon.

Esperanto iris la kontraŭan vojon. En 1887 ĝi komencis sen ia denaska parolanto kaj ene de unu generacio akiris tiajn, kiam paroj, kiuj renkontiĝis per Esperanto, kreskigis siajn infanojn en ĝi. La brita esperantisto Montagu Butler jam en 1921 priskribis la Esperanton de siaj infanoj. Hodiaŭ proksimume 1 000–2 000 homoj parolas ĝin ekde la naskiĝo – legu pli en la paĝo pri denaskaj parolantoj de Esperanto.

Ethnologue, la referenca katalogo de la vivantaj lingvoj de la mondo, listigas Esperanton (kodo epo) kun ĉirkaŭ 1 000 uzantoj kiel unua lingvo (2022). Laŭ la kutima lingvistika kriterio Esperanto do estas vivanta lingvo. „Malgranda” kaj „mortinta” ne estas sinonimoj: multaj naturaj lingvoj havas malpli da parolantoj ol Esperanto kaj tamen plene vivas.

#Esperanto en ciferoj

La nombroj de paĝvidoj venas el la propra statistiko de Wikimedia kaj kalkulas nur homajn legantojn. Oni uzas la medianon, ĉar unuopaj monatoj saltas forte, verŝajne pro aŭtomata trafiko. Por komparo: la islanda Vikipedio havis en la sama periodo ĉirkaŭ 1,4 milionojn da monataj paĝvidoj kaj la irlanda ĉirkaŭ 1,3 milionojn. Multaj islandaj kaj irlandaj legantoj tamen uzas ankaŭ la anglan eldonon.

#Kiu uzas Esperanton hodiaŭ?

La parolantoj estas maldense disaj en pli ol 120 landoj; la plej grandaj komunumoj troviĝas en Eŭropo, Brazilo, Usono kaj Orienta Azio. Ili renkontiĝas en eventoj, en la reto kaj dum vojaĝoj. La taksoj pri la nombro de parolantoj diferencas tridekoble, plejparte ĉar ili difinas la vorton „parolanto” malsame.

Por kio oni uzas la lingvon:

• Vojaĝado kaj gastigado. Pasporta Servo, kiun la junulara organizo TEJO prizorgas ekde 1974, listigas pli ol 2 400 gastigantojn, kiuj senpage gastigas vojaĝantojn parolantajn Esperanton.
• Eventoj. La Universala Kongreso okazas preskaŭ ĉiun someron ekde 1905, escepte de la du mondmilitoj kaj la pandemio de COVID-19. Paralele funkcias la Internacia Junulara Kongreso kaj multaj naciaj kaj regionaj renkontiĝoj.
• Legado kaj verkado. La novaĵa revuo Monato aperas ĉiumonate ekde 1980, verkata de korespondantoj en iliaj propraj landoj. La literatura revuo Beletra Almanako aperas ekde 2007, kaj ekde 2009 ĝi eldonas tri numerojn jare.
• Trovado de aliaj parolantoj. La aplikaĵo Amikumu, lanĉita por esperantistoj la 22-an de Aprilo 2017, montras lernantojn kaj parolantojn en la proksimeco.

La lingvo ankaŭ plu evoluas. La Akademio de Esperanto aprobis en 2023 sian dekan Oficialan Aldonon al la vortprovizo: 420 novaj radikoj, plejparte nomoj de landoj, lokoj kaj popoloj. En 2026 Aŭstrio enskribis la Esperanto-kulturon en sian nacian inventaron de nemateria kultura heredaĵo, kiel Pollando jam faris por la Esperanta lingvo en 2014.

#Kial Esperanto ne fariĝis la mondlingvo?

Ĉefe pro politikaj kialoj. Mondlingvo bezonas la subtenon de registaroj kaj lernejoj, sed Esperanto ricevis la kontraŭon: diplomatian kontraŭstaron, persekutadon fare de du diktaturoj kaj poste la konkurencon de la angla. La historio de Esperanto rakontas ĉion detale.

1. La problemo de la kokino kaj la ovo. Malmultaj volas lerni lingvon, kiun parolas malmultaj. Zamenhof rimarkis tion jam en 1887: lia unua libro petis la leganton promesi lerni Esperanton, kiam dek milionoj da aliaj same promesos. Ĝis 1889 li ricevis ĉirkaŭ 1 000 subskribojn.
2. Diplomatio. Ekde 1920 kelkaj delegacioj proponis Esperanton ĉe la Ligo de Nacioj. Francio, defendante la francan kiel lingvon de diplomatio, baris tiujn proponojn. En 1922 la franca edukministro Léon Bérard malpermesis la instruadon de Esperanto en francaj lernejoj; la malpermeso finiĝis en 1924.
3. Persekutado. Hitler atakis Esperanton en Mein Kampf, kaj la nazia Germanio dissolvis ĉiujn restantajn Esperanto-organizaĵojn en 1936. En Sovetunio la stalinaj purigoj ekde 1937 mortigis gvidantojn de la movado, kaj Esperanta agado estis praktike neebla ĝis 1956. Ankaŭ la Hispanio de Franco subpremis ĝin ĝis la 1950-aj jaroj.
4. La angla. Post 1945 la angla disvastiĝis kune kun la ekonomia, scienca kaj kultura potenco de Usono. Ĝi prenis la rolon de tutmonda dua lingvo, por kiu Esperanto estis projektita.

La historiisto Ulrich Lins titolis sian studon pri la persekutado La danĝera lingvo. Kritikantoj aldonas kialojn ene de la lingvo mem, ekzemple ĝian eŭropan vortprovizon; subtenantoj kontestas ilin. Ambaŭ flankojn vi trovos en la paĝo pri kritiko de Esperanto.

#Kial neniu parolas Esperanton?

Multaj homoj ja parolas ĝin, sed oni malofte renkontas ilin hazarde. Esperanto ne havas teritorion, do la parolantoj estas disaj: loka kalkulo trovis ĉirkaŭ 30 fluajn parolantojn en Kolonjo, urbo kun ĉirkaŭ unu miliono da loĝantoj. En plej multaj urboj la plej proksimaj parolantoj troviĝas en klubo en pli granda urbo, en evento aŭ en la reto.

La organizita movado ankaŭ estas pli malgranda ol antaŭe. La membraro de la Universala Esperanto-Asocio, kune kun la aligitaj naciaj asocioj, atingis maksimumon de ĉirkaŭ 43 600 en 1987 kaj estis ĉirkaŭ 12 800 en 2023. Samtempe retaj kursoj altiris pli da lernantoj ol iam ajn, kvankam plej multaj ĉesas antaŭ ol fariĝi fluaj.

#Ĉu valoras lerni Esperanton?

Ĝi valoras, se vi volas rapidan vojon al internacia konversacio, vojaĝaj kontaktoj aŭ ŝatokupo kun reala komunumo. Ĝi ne valoras pro kariero nek pro loĝado en difinita lando.

Praktika testo: provu kelkajn lecionojn. Nia senpaga 12-leciona kurso kovras la kernan gramatikon.

#Por esperantistoj: kie mem kontroli, ke la lingvo vivas

Se vi volas citi ciferojn, ne fidu ununuran fonton. La plej facile kontrolebla indikilo estas la statistiko de la Esperanta Vikipedio (artikoloj, aktivaj uzantoj). Aldonu la nombron de gastigantoj en Pasporta Servo, la nombron de partoprenantoj en la Universalaj Kongresoj kaj la ĉiujarajn raportojn de UEA. Daŭran vivon ankaŭ montras la novaĵejo Libera Folio, la revuo Monato kaj la retradio Muzaiko.

#Oftaj demandoj

#Ĉu Esperanto ankoraŭ estas parolata en 2026?

Jes. La Universala Kongreso de 2026 en Graz havis 1 138 partoprenantojn, Pasporta Servo listigas pli ol 2 400 gastigantojn en 121 landoj, kaj la Esperanta Vikipedio ricevas ĉirkaŭ 2 milionojn da paĝvidoj monate.

#Ĉu Esperanto estas malsukcesinta lingvo?

Kiel mondlingvo, jes: neniu ŝtato adoptis ĝin, kaj la angla prenis tiun rolon. Kiel lingvo, ne: ĝi estas en daŭra uzo ekde 1887, havas denaskajn parolantojn kaj estas la plej vaste parolata planlingvo.

#Ĉu Esperanto estas pli viva ol la latina?

Laŭ la lingvistika difino, jes. La latina ne havas denaskajn parolantojn, dum Esperanto havas ĉirkaŭ 1 000–2 000. La latina tamen estas instruata en multe pli da lernejoj.

#Ĉu Esperanto kreskas aŭ malkreskas?

Ambaŭ, laŭ la mezurilo. La membraro de la organizita movado malkreskis ekde la fino de la 1980-aj jaroj, sed retaj kursoj atingis milionojn da lernantoj ekde 2015, kaj la Esperanta Vikipedio plu kreskas.

#Kial Esperanto ne fariĝis populara?

Ĉefe pro politiko: Francio baris ĝin ĉe la Ligo de Nacioj, la nazia Germanio kaj Sovetunio persekutis ĝiajn parolantojn, kaj post 1945 la angla fariĝis la tutmonda lingvo. Malmultaj volas lerni lingvon, antaŭ ol multaj aliaj parolas ĝin.

#Fontoj

• Vikipedio, Mortinta lingvo; Wikipedia (angle), Extinct language kaj Language death (difinoj)
• Wikimedia, statistikoj de la Esperanta Vikipedio, List of Wikipedias kaj Pageviews (user agents), eo.wikipedia.org (konsultite la 7-an de Oktobro 2026)
• Ethnologue, artikolo pri Esperanto, 25-a eldono (2022), kaj aliaj taksoj kolektitaj en nia paĝo Kiom da homoj parolas Esperanton?
• Wikipedia (angle), Esperanto (Google kaj Yandex Translate, persekutado, Hispanio de Franco) kaj Unua Libro (la promeso pri dek milionoj)
• Wikipedia (france), Espéranto (malpermeso de Léon Bérard en 1922)
• Ulrich Lins, Dangerous Language – Esperanto under Hitler and Stalin, Palgrave Macmillan, 2016
• Vikipedio, Membronombroj de UEA; UEA, Estrara Raporto 2023
• La Ondo de Esperanto, raportoj pri Brno 2025 kaj Graz 2026
• Pasporta Servo (nombro de gastigantoj, 2026)
• Vikipedio, Monato (revuo), Beletra Almanako kaj Duolingo; Wikipedia (angle), Amikumu
• Libera Folio, „Kie estas la Duolinganoj?”, 31-a de Marto 2020
• Google Translate Blog, 22-a de Februaro 2012
• Aŭstria UNESKO-komisiono, Esperanto culture in Austria (2026)