Sur kiuj lingvoj baziĝas Esperanto? Deveno de la vortoj

Esperanto ne baziĝas sur unu lingvo. Ĝiaj radikoj venas ĉefe el la latina kaj la latinidaj lingvoj (franca, itala, hispana), ĉirkaŭ kvarono el ĝermanaj lingvoj (germana, angla, jida), kaj kelkaj procentoj el slavaj, la greka kaj aliaj lingvoj. En nia analizo de la 1 000 plej oftaj Esperantaj radikoj (843 kun uzebla etimologia dateno; la 7-a de Oktobro 2026) 69 % estis latinidaj, 24 % ĝermanaj, 4 % slavaj, 1 % grekaj kaj 2 % el aliaj lingvoj. Ankaŭ la gramatiko ne kopias unu lingvon. Ĝi estas malgranda regula sistemo de neŝanĝiĝaj partoj, laŭ strukturo pli proksima al aglutinaj lingvoj ol al la latinidaj, kiuj donis plej multajn radikojn.

#Nia analizo de la etimologioj en la Vikivortaro

Ni kunigis la radikojn de la Reta Vortaro (ReVo) kun la angla Vikivortaro, kiu por multaj Esperantaj vortoj registras la lingvojn, el kiuj ili estis prenitaj. El 12 680 radikoj (sen afiksoj kaj propraj nomoj) 4 006 havas nomitan fremdan fonton. Inter la 1 000 plej oftaj radikoj, ordigitaj laŭ 822 296 frazoj de Tatoeba, tion havas 843. El la 2 654 radikoj, kiujn ReVo markas kiel parton de la Fundamento (1905), tion havas 1 931. La Fundamento enhavas la Universalan Vortaron (1893) kun tradukoj en la francan, anglan, germanan, rusan kaj polan.

Radikoj kun fontoj en pluraj familioj, ekzemple familio (germana, franca, itala, angla), estas dividitaj egale. „Flua teksto” kalkulas ĉiun radikon tiom da fojoj, kiom ĝi aperas en la frazoj de Tatoeba. Dua ordigo laŭ la Fundamenta Krestomatio de Zamenhof (1903) donas preskaŭ la saman rezulton: 71 % latinidaj, 22–23 % ĝermanaj.

#Pure latinidaj, pure ĝermanaj aŭ miksitaj

En 26 % el la 1 000 plej oftaj radikoj la fontoj apartenas al pli ol unu familio.

La kolumno „nomita” sumiĝas al pli ol 100 %.

#Plej ofte nomitaj lingvoj

1 000 plej oftaj radikojĈiuj radikoj kun datenoj

Latina45%40%

Franca42%33%

Itala28%19%

Angla25%23%

Germana21%20%

Rusa6%9%

Pola6%8%

Hispana4%3%

Montri la datumojn

Lingvo	1 000 plej oftaj radikoj	Ĉiuj radikoj kun datenoj
Latina	45 %	40 %
Franca	42 %	33 %
Itala	28 %	19 %
Angla	25 %	23 %
Germana	21 %	20 %
Rusa	6 %	9 %
Pola	6 %	8 %
Hispana	4 %	3 %

La latina kaj la franca gvidas. La hispana estas nomita nur por 30 el la 843 oftaj radikoj; radikoj, kiuj aspektas hispanaj, estas atribuitaj al la latina, kiun la hispana kunhavas.

#Limoj de la analizo

• Vikivortaro estas kunlabore redaktata; nur ĉirkaŭ 150 Esperantaj vortareroj citas etimologian vortaron (tiun de Vilborg aŭ de Cherpillod).
• Ni kalkulas la lingvojn nomitajn kiel rektaj fontoj, ne pli malnovajn praulojn (hundo kalkuliĝas kiel germana, ne kiel praĝermana).
• Nur 32 % el ĉiuj radikoj kaj 84 % el la 1 000 plej oftaj havas uzeblajn datenojn. Internaciaj vortoj kiel sistemo kaj regiono ofte ne havas etimologion, tial la latina kaj la greka verŝajne estas subkalkulitaj.
• La angla foje estas nomita sola por latinaj vortoj, kiujn ĝi kunhavas kun la franca (protekti, rivero). Se oni kalkulus ilin kiel latinidajn, la latinida parto inter la 1 000 plej oftaj radikoj ŝanĝiĝus je nur ĉirkaŭ unu procentpunkto.

#Komparo kun aliaj taksoj

La kutima „80 % latinidaj” respondas al la parto de la radikoj, kiuj nomas latinidan fonton (80–82 % ĉi tie), ne al la parto, kiu estas pure latinida (55–58 %). La nombroj malsamas, ĉar studoj kalkulas malsamajn aferojn (vortarajn radikojn, bazan vortprovizon, fluan tekston), ĉar vortoj, kiuj venis en Esperanton per la angla aŭ la germana, estas ĉi tie atribuitaj al tiuj lingvoj, kaj ĉar la datenoj estas nekompletaj. Sekura resumo estas: du trionoj ĝis naŭ dekonoj latinidaj, depende de tio, kio estas kalkulata, la plimulto de la resto ĝermana, kaj kelkaj procentoj slavaj kaj grekaj.

#Ekzemploj de vortoj laŭ fonto

#Kiuj vortoj venas el la angla?

Vikivortaro nomas la anglan kiel solan fonton de 264 radikoj (6,6 % el tiuj kun datenoj), 36 el ili inter la 1 000 plej oftaj. Ekzemploj estas birdo, suno, ŝipo, boato, teamo kaj modernaj pruntoj kiel klubo, ĵazo kaj sandviĉo.

#Kiuj vortoj estas slavaj?

Nur 65 radikoj (1,6 %) havas purajn slavajn fontojn, inter ili vosto (rusa xvost), gladi (rusa gladitʹ), barĉo (pola barszcz) kaj roboto (ĉeĥa robot). Slavaj lingvoj estas nomitaj por 12 % el la radikoj, plejparte internaciaj vortoj kiel fakto, kiuj ekzistas ankaŭ en la rusa kaj la pola. La slava influo estas pli granda en senco kaj gramatiko: la prefikso ek- kaj la sufikso -ad- eĥas la slavan verban aspekton.

#Kiuj radikoj enhavas ĥ kaj ĵ?

Ĉirkaŭ 205 el la 12 680 radikoj enhavas ĥ kaj 67 enhavas ĵ. El la 44 ĥ-radikoj kun datenoj 23 nomas la grekan, kiel ĥaoso, teĥniko kaj ĥoro; kelkaj venas el la rusa (kolĥozo), hebrea (ĥasido) aŭ araba (ĥalifo). El la 32 ĵ-radikoj kun datenoj 21 nomas latinidan lingvon, plejparte la francan (ĵurnalo, ĵeti, ĵaŭdo), kaj kelkaj la anglan (ĵazo) aŭ la japanan (ĵudo).

#Ĉu la miksaĵo estas kaosa?

Ne: la fontoj estas miksitaj, la sistemo ne. Laŭ la regulo 15 de Zamenhof (en la 16 reguloj) la „fremdaj” vortoj, t.e. tiuj, „kiujn la plimulto de la lingvoj prenis el unu fremda fonto”, estas uzataj sen ŝanĝo, kun Esperanta ortografio kaj finaĵoj. Se pluraj parencaj vortoj venas de unu radiko, oni prenas nur la bazan kaj formas la ceterajn laŭ Esperantaj reguloj: teatro, teatra (ne teatrical|a). En la lingvokomunumo oni parolas pri tiaj vortoj ankaŭ kiel pri internaciaj vortoj. Kompromisoj kiel tondri (angla thunder, franca tonner) estas maloftaj.

Ĉiu radiko poste sekvas la samajn regulojn:

• Unu sono por unu litero, do pruntita vorto estas skribata tiel, kiel oni ĝin prononcas.
• Fiksaj finaĵoj (-o, -a, -e, -i) kaj neniuj neregulaj verboj.
• Neŝanĝiĝaj partoj: san restas san, kio donas mal·san·ul·ej·o (hospitalo). Vidu vortfaradon.

Lingvistoj priskribas Esperanton kiel leksike latinidan, morfologie aglutinan kaj iagrade izolan (Blanke, 1985). Studo de 2010 trovis ĝin „iom eŭropa laŭ karaktero, sed konsiderinde malpli ol la eŭropaj lingvoj mem” (Parkvall). Naturalismaj lingvoj kiel Interlingvao kopias naturan vortprovizon kun malmulte da propra derivado; vidu Esperanton kompare.

#Kiom da Esperantaj vortoj rekonos parolanto de la hispana aŭ de la angla?

Por parolantoj de la hispana, portugala, franca kaj itala 82 % el la oftaj radikoj nomas latinidan fonton, kaj multaj havas proksiman parencon: libro, granda (grande), verda (verde), amiko (amigo), vivi (vivir). Aliaj ŝajnas fremdaj, ekzemple hundo kaj tago, kiuj estas germanaj.

Por parolantoj de la angla helpas ambaŭ tavoloj: ĝermanaj vortoj (birdo, suno, vorto, lando, vintro) kaj latinaj, kiujn la angla kunhavas (familio, universitato). La angla estas nomita inter la fontoj de 25 % el la oftaj radikoj, la germana de 21 %.

Ni ne trovis publikigitan mezuron pri tio, kiom da Esperanta vortprovizo rekonas parolanto de difinita lingvo, tial ni ne donas procenton; la tabeloj montras devenon, ne rekoneblecon. Provu la vortaron aŭ legu, kiel Zamenhof elektis la 917 radikojn de la Unua Libro en 1887.

#Oftaj demandoj

#Ĉu Esperanto baziĝas sur la hispana?

Ne. La hispana estas nomita kiel fonto por ĉirkaŭ 4 % el la 1 000 plej oftaj radikoj, kontraŭ 45 % por la latina, 42 % por la franca kaj 28 % por la itala. Esperanto povas soni kiel la hispana aŭ la itala, ĉar ĝi havas kvin purajn vokalojn, kaj ĝiaj latinaj radikoj ofte havas hispanajn parencojn.

#Ĉu Esperanto estas miksaĵo de lingvoj?

Pri la vortprovizo, jes: la radikoj venas el multaj lingvoj, plejparte eŭropaj. La miksaĵo estas organizita, ĉar ĉiu radiko estas prenita tuta, fonetike skribita kaj kombinita laŭ la samaj reguloj.

#Kiu lingvo plej similas al Esperanto?

Neniu sola. Laŭ vortprovizo plej ofte estas nomitaj la latina kaj la franca, poste la itala, la angla kaj la germana. Laŭ strukturo Claude Piron argumentis, ke ĝia vortfarado pli similas al la ĉina ol al tipaj eŭropaj lingvoj, kun slava tavolo en senco kaj gramatiko. Ni ne trovis publikigitan studon, kiu ordigus unu lingvon kiel la plej proksiman.

#Ĉu Esperanto estas eŭropcentra?

Ĝia vortprovizo plejparte estas eŭropa: latinidaj, ĝermanaj, slavaj kaj grekaj fontoj kovras ĉirkaŭ 98 % el la oftaj radikoj kun datenoj kaj 95 % el ĉiuj radikoj kun datenoj. Ĝia gramatiko estas malpli tia. Pri la argumentoj kaj respondoj vidu kritikon de Esperanto.

#Fontoj

• Vikivortaro (angla eldono, CC BY-SA), Esperantaj vortareroj kiel eltiritaj de Wiktextract ĉe kaikki.org, elŝutitaj la 7-an de Oktobro 2026; nia propra analizo de 135 141 vortareroj
• Reta Vortaro (ReVo), eldono de la 7-a de Oktobro 2026: listo de radikoj kaj markoj de la Fundamento
• Tatoeba: Esperantaj frazoj (CC BY 2.0 FR) kaj Zamenhof, Fundamenta Krestomatio (Projekto Gutenberg): frekvencoj de vortoj
• Gramatiko en la Fundamento, kun komentoj – PMEG: la teksto de la regulo 15 pri fremdaj vortoj
• Wikipedia (angle), Esperanto etymology: Geraldo Mattos, „La deveno de Esperanto”, Fonto, 1987 (84 % latinidaj, 14 % ĝermanaj, 2 % slavaj aŭ grekaj en la baza vortprovizo); origina vortprovizo ĉirkaŭ du trionoj latinida kaj unu triono ĝermana
• Wikipedia (angle), Esperanto kaj Esperanto grammar: Krunoslav Puškar, „Common criticism of Esperanto: facts and fallacies”, Język. Komunikacja. Informacja 10 (2015), ĉirkaŭ 80 % latinidaj; Detlev Blanke, Internationale Plansprachen (1985)
• Mikael Parkvall, „How European is Esperanto? A typological study”, Language Problems and Language Planning 34(1), 2010
• Claude Piron, „Esperanto: European or Asiatic language?”, 1981
• Por plua legado: Andras Rajki, Etymological Dictionary of the Esperanto Language (E.D.E.L., Budapest 2006), legebla interrete (kopio en la retejo Verda Reto): ĉirkaŭ 3 900 vortoj, ĉiu kun respondaj vortoj en la rusa, litova, pola, jida, germana, franca, itala, angla kaj latina; signifoj ne estas donitaj
• Por plua legado: Ebbe Vilborg, Etimologia vortaro de Esperanto, 5 volumoj (Malmö: Eldona Societo Esperanto, 1989–2001), presita etimologia vortaro en Esperanto