Tabelvortoj (korelativoj): la tabelo de ĉiuj 45 vortoj

Tabelvortoj (alinome korelativoj) estas 45 bazaj demandaj kaj respondaj vortoj kiel kiu, tie kaj neniam. Ĉiu kunigas unu el 5 komencoj kun unu el 9 finaĵoj (PMEG: antaŭpartoj kaj postpartoj), do 14 eroj donas ĉiujn 45 vortojn. Ili ĉiuj troviĝas en la Fundamento de 1905, kaj PMEG nomas ilin tabelvortoj, laŭ la tabelo, en kiu oni kutime lernas ilin.

#La tabelo de la tabelvortoj

La kolumnoj estas la komencoj, la vicoj la finaĵoj.

ki- + -o = kio

Finaĵo	ki- (demando, rilato)	ti- (montro)	i- (nedifiniteco)	ĉi- (tuteco)	neni- (neado)
-o afero	kio	tio	io	ĉio	nenio
-u individuo	kiu	tiu	iu	ĉiu	neniu
-a eco, speco	kia	tia	ia	ĉia	nenia
-e loko	kie	tie	ie	ĉie	nenie
-el maniero, grado	kiel	tiel	iel	ĉiel	neniel
-am tempo	kiam	tiam	iam	ĉiam	neniam
-om kvanto	kiom	tiom	iom	ĉiom	neniom
-al kaŭzo	kial	tial	ial	ĉial	nenial
-es posedanto	kies	ties	ies	ĉies	nenies

#Kiel memori ilin

Lernu la 14 erojn, ne la 45 vortojn. Poste legu ĉiun tabelvorton kiel „komenco + finaĵo”: neni- (neado) + -am (tempo) = neniam, „en neniu tempo”.

La komencoj:

• ki- demandas aŭ ligas subpropozicion: kio, kie, kiam.
• ti- montras: tio, tie, tiam.
• i- estas nedifina (ne precizigas, kiu aŭ kio), ĉi- ampleksas ĉion, kaj neni- neas.

La finaĵoj estas la pli malfacila parto. Jenaj helpiloj utilas:

• -o, -a, -e memorigas pri la vortspecaj finaĵoj: kio nomas aferon kiel O-vorto, kia priskribas kiel A-vorto, kie montras lokon kiel E-vorto.
• -u estas por persono aŭ unuopa individuo, -o por afero ĝenerale.
• -am (tempo) kaj -om (kvanto) facile konfuziĝas: lernu ilin kune kun konataj frazoj, ekz. Kiam vi venos? kaj Kiom ĝi kostas?

Ekzercu po unu vico tra ĉiuj kvin kolumnoj: kiam? – tiam – iam – ĉiam – neniam. Demando kaj respondo ofte venas pare: Kie? – Tie. Kiam? – Tiam. Kial? – Tial.

#Kiu aŭ kio, ĉiu aŭ ĉiuj

Kiu demandas pri persono aŭ pri unu el grupo, kaj povas stari antaŭ substantivo: kiu libro, tiu domo. Kio demandas pri afero ĝenerale kaj staras sola:

• Kio estas tio?
• Kiu estas tiu?

Ĉiu estas unu-nombra kaj rigardas la membrojn unuope; ĉiuj estas multe-nombra kaj rigardas ilin kune:

• Ĉiu infano ludas.
• Ĉiuj infanoj ludas.

#Tio, kio – ne tio, kiu

Post tio, ĉio, io kaj nenio la rilata vorto estas kio, ne kiu: Ĉio, kio brilas, ne estas oro. Mi faris tion, kion vi petis. Same post tiu, ĉiu, iu venas kiu: Ĉiu, kiu venos, ricevos donacon. Evitu do la eraron tio, kiu.

#Aldono de -n kaj -j

Nur kelkaj tabelvortoj ricevas -j aŭ -n. Tiuj je -u kaj -a akordas kun sia substantivo same kiel adjektivoj. Tiuj je -e, -el, -am, -om kaj -al funkcias kiel adverboj kaj restas senŝanĝaj, krom la vortoj je -e, kiuj ricevas -n por direkto.

• Kiun vi vidis?
• Mi aĉetis tiujn librojn.
• Kion vi diris?
• Kien vi iras? – komparu Kie vi estas?
• Mi vidis neniun.

La reguloj pri -n estas la samaj kiel ĉie: vidu la akuzativon.

#Ĉi tiu kaj tiu ĉi

*Ti-*vortoj estas neŭtralaj pri distanco, do tiu povas montri proksiman aŭ malproksiman aferon. Por montri proksimecon aldonu ĉi: ĉi tiu aŭ tiu ĉi, ĉi tie aŭ tie ĉi. Ambaŭ ordoj signifas la samon.

Skribu ilin kiel du vortojn, sen streketo. La streketo aperas nur en vortoj faritaj el ili: ĉi-jare, ĉi-nokte.

#Ajn: nedifineco sen limo

Ajn post tabelvorto signifas „sen ia limigo, egale kiu”: kiu ajn, kio ajn, kie ajn, iam ajn. Ĝi ĉiam staras tuj post la tabelvorto. Nenion ajn signifas „absolute nenion”.

#Tabelvortoj, kiuj ligas propoziciojn

*Ki-*vortoj komencas ankaŭ rilatajn subpropoziciojn kaj nerektajn demandojn:

• La viro, kiu venis, estas mia patro.
• La libro, kiun mi legas, estas bona.
• Mi faris tion, kion vi petis.
• Mi ne scias, kie li loĝas.

Por kvanto de io aldonu da: Kiom da mono vi havas? Demandojn per *ki-*vortoj traktas la paĝo pri demandoj kaj neado.

#Ekzemplaj frazoj

• Kiu estas tiu viro?
• Kio estas en la skatolo?
• Kian veteron vi havas tie?
• Ĉiu infano ricevis donacon.
• Ĉiuj ĝojis pri la neĝo.
• Iu frapas ĉe la pordo.
• Mi serĉis la ŝlosilon ĉie, sed trovis ĝin nenie.
• Kiam vi alvenos, telefonu al mi.
• Ĉi tiu domo estas pli granda ol tiu.
• Prenu kiun ajn libron vi volas.

#Oftaj demandoj

#Kiom da tabelvortoj havas Esperanto?

45: kvin komencoj (ki-, ti-, i-, ĉi-, neni-) oble naŭ finaĵoj (-o, -u, -a, -e, -el, -am, -om, -al, -es). Formoj kiel aliu kun ali- estas neoficialaj, kaj PMEG malrekomendas ilin.

#Kio estas la diferenco inter kiu kaj kio?

Kiu estas por personoj kaj por unu el pluraj aferoj, kaj povas stari antaŭ substantivo. Kio estas por aferoj ĝenerale kaj staras sola.

#Ĉu oni diru ĉi tiu aŭ tiu ĉi?

Ambaŭ estas ĝustaj kaj samsignifaj. Ĉi povas stari antaŭ aŭ post la tabelvorto.

#Ĉu tabelvortoj ricevas -n?

Tiuj je -u, -a kaj -o ricevas -n kiel objektoj: kiun, tian, tion. Tiuj je -e ricevas ĝin nur por direkto: tien. La ceteraj neniam ŝanĝiĝas.

#Kial oni nomas ilin korelativoj?

Ĉar ili formas kongruajn arojn: ĉiu demanda vorto havas montran, nedifinan, kolektan kaj nean partneron. En Esperanto oni pli ofte nomas ilin tabelvortoj, laŭ la tabelo, en kiu oni ilin lernas.

#Fontoj

• PMEG: Tabelvortoj – bazaj reguloj, Postpartoj kaj finaĵoj, ALI-vortoj
• PMEG: Ĉi, Ajn, N por direkto
• Fundamento de Esperanto – Akademio de Esperanto
• Tabelvorto – Vikipedio