Prepozicioj en Esperanto: ĉiuj 33 kun ekzemploj

Esperanto havas 33 oficialajn prepoziciojn, kaj ĉiuj jam estis en la Fundamento de Esperanto (1905). Ili neniam ŝanĝas formon, ĉiam staras antaŭ sia substantivo, kaj la substantivo post ili restas en la nominativo (regulo 8 el la 16 reguloj). PMEG nomas ilin rolvortetoj, ĉar ili montras la rolon de frazparto.

Ekzistas unu escepto: post loka prepozicio la finaĵo -n montras movon al loko. Kiam neniu prepozicio taŭgas laŭ signifo, Esperanto uzas je, la solan prepozicion sen propra signifo.

#Prepozicioj de loko kaj movo: superrigardo

Dek du vortoj diras, kie io troviĝas rilate al io alia, kaj kvin priskribas movon: al (direkto al celo), de (deveno), el (movo eksteren), tra (trairo) kaj ĝis (limo). Malantaŭ ne estas inter la 33, sed estas farita el mal- + antaŭ. Ĉiu Esperanta ekzempla frazo sube venas el PMEG; la klarigo post ĝi estas nia.

en interne deLi kuŝis en la lito. Li kuŝis interne de la lito.

eninterne deLi kuŝis en la lito. Li kuŝis interne de la lito.sursupre, kun tuŝoLa libro estas sur la tablo. La libro kuŝas supre de la tablo kaj tuŝas ĝin.submalsupre deLa lampo pendas sub la plafono. La lampo pendas pli malalte ol la plafono.supersupre, sen tuŝoSuper la komodo pendis granda pentraĵo. Granda pentraĵo pendis pli alte ol la komodo, sen tuŝi ĝin.apudflanke deLi staris tutan horon apud la fenestro. Li staris dum unu tuta horo tuj flanke de la fenestro.ĉeen la tuja proksimoĈe la angulo de la strato ŝi haltis. Ŝi haltis tute proksime de la angulo de la strato.antaŭen la fronto deAntaŭ la domo staras arbo. Arbo staras ĉe la fronta flanko de la domo.malantaŭĉe la dorsa flankoTuj malantaŭ si ŝi aŭdis viran voĉon. Ŝi aŭdis viran voĉon tuj ĉe sia dorso.intermeze de du aŭ plurajSur la kameno inter du potoj staras fera kaldrono. Fera kaldrono staras sur la kameno, meze de du potoj.ĉirkaŭen rondoLa tero rondiras ĉirkaŭ la suno. La tero iras en rondo, kun la suno en la centro.transĉe la alia flankoŜi saltis trans barilon. Ŝi saltis de unu flanko de barilo al la alia.eksterne interne deLi loĝas ekster la urbo. Li ne loĝas en la urbo; lia hejmo estas ekstere de ĝi.aldirekto, celoVi devas nur iri al la fonto ĉerpi akvon. Vi nur devas iri direkte al la fonto, por ĉerpi akvon.dedevenoMi venas de la avo. Mi komencis mian vojon ĉe la avo.eleksterenLi eliris el la dormoĉambro. Li estis interne de la dormoĉambro kaj iris eksteren.trade flanko al flankoMallarĝa vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Mallarĝa vojeto trairas tiun ĉi kampon kaj kondukas al nia domo.ĝislimoLi kliniĝis ĝis la tero. Li kliniĝis tiom, ke li atingis la teron.

#Ĉiuj 33 prepozicioj

Vortoj kiel malantaŭ (mal- + antaŭ) kaj ekde estas faritaj el ĉi tiuj 33 kaj ne kalkulataj aparte. PMEG listigas ankaŭ kelkajn neoficialajn prepoziciojn, ekz. far (pri aŭtoro). Plej multaj verkantoj uzas anstataŭe fare de.

#Prepozicioj, kiujn oni ofte konfuzas

Multaj naciaj lingvoj havas unu prepozicion por pluraj Esperantaj. La angla „with”, „of” kaj „for”, la franca „de” aŭ la germana „mit” kaŝas jenajn distingojn:

#Je: la prepozicio sen signifo

Regulo 14 de la Fundamento diras, ke ĉiu prepozicio havas fiksan signifon. Kiam neniu el ili taŭgas, oni uzas je. Ĝiaj plej oftaj uzoj (PMEG):

• Horoj kaj festoj: je la oka; je Pasko.
• Diferenco de mezuro: je unu jaro pli juna.
• Korpopartoj kaj stato: kapti je la brako; malsana je la brusto.
• Sentoj kaj kredo: kredi je Dio.

PMEG konsilas eviti je, kiam ekzistas pli preciza prepozicio. Pri horoj vidu numeralojn kaj horojn.

#Direkto: prepozicio + -n

Lokaj prepozicioj (en, sur, sub, antaŭ, apud, inter, trans kaj aliaj) diras, kie io estas. Kun -n ĉe la substantivo ili diras, kien io iras (regulo 13). Tio estas unu el la uzoj de la akuzativo.

Nur prepozicioj, kiuj povas montri ankaŭ lokon, ricevas la direktan -n. Al, el, de kaj ĝis neniam montras lokon, tial post ili neniam venas -n: al la urbo, el la lernejo. La direkta -n ĉiam esprimas movon al loko, neniam for de ĝi (PMEG).

#La akuzativo anstataŭ prepozicio

Regulo 14 permesas ankaŭ nudan -n anstataŭ je: Mi ridas je lia naiveco = Mi ridas lian naivecon. Hodiaŭ tio estas malofta ĉe verboj kiel ridi. Ĝi estas tamen ofta por tempo kaj mezuro:

• Mi venos lundon.
• Ni restis tri tagojn.
• Ĝi kostas dek eŭrojn.

#Prepozicioj antaŭ verboj kaj subpropozicioj

Plej multaj prepozicioj ne staras rekte antaŭ ke-propozicio. Por tiaj rilatoj Esperanto havas fiksajn kombinojn:

• antaŭ ol: Lavu la manojn antaŭ ol manĝi. / Mi foriris, antaŭ ol li venis.
• post kiam: Post kiam li venis, ni manĝis.
• por ke kun volitivo: Mi skribas, por ke vi sciu.
• pro tio, ke: Mi restis hejme pro tio, ke pluvis.
• anstataŭ kaj por kun infinitivo: anstataŭ labori, por lerni.

#Prepozicioj kiel prefiksoj kaj radikoj

Plej multaj prepozicioj funkcias ankaŭ kiel prefiksoj ĉe verboj. La signifo restas proksima al la prepozicio:

Ili ricevas ankaŭ normalajn finaĵojn: apuda, kontraŭa, antaŭe, poste, kune, ĉirkaŭi. Tuta esprimo povas fariĝi unu vorto: sen hejmo → senhejma, inter nacioj → internacia. Vidu vortfaradon kaj prefiksojn.

#Ekzemplaj frazoj

• La kato dormas sub la tablo.
• La kato kuris sub la tablon.
• Mi atendos vin antaŭ la kinejo.
• Post la leciono ni iris al kafejo.
• Ŝi venas el Brazilo.
• Mi ricevis leteron de mia avino.
• Ni promenis tra la arbaro.
• Mi laboras ĉe granda firmao.
• Li parolis pri sia vojaĝo dum la tuta vespero.

#Oftaj demandoj

#Kiom da prepozicioj havas Esperanto?

Esperanto havas 33 oficialajn prepoziciojn, ĉiujn el la Fundamento de 1905. Derivitaj formoj kiel malantaŭ kaj neoficialaj vortoj kiel far ne estas kalkulataj.

#Kiu kazo venas post prepozicio en Esperanto?

La nominativo: kun mia amiko. La sola escepto estas direkto post loka prepozicio, kiam la substantivo ricevas -n: en la domon.

#Kio estas la diferenco inter kun kaj per?

Kun signifas akompanon de persono aŭ afero; per signifas ilon aŭ rimedon. Mi skribas kun amiko per krajono.

#Kiam uzi je?

Nur kiam neniu alia prepozicio taŭgas. Ĝia plej ofta uzo estas ĉe horoj: je la tria.

#Kio estas la diferenco inter de kaj da?

Da ligas kvanton al tio, kion oni mezuras: glaso da vino. De montras posedanton, devenon aŭ aganton: la glaso de Petro.

#Fontoj

• Fundamento de Esperanto – angla gramatiko (reguloj 8, 13, 14)
• PMEG – Rolvortetoj (prepozicioj)
• PMEG – Lokaj rolvortetoj (prepozicioj de loko, kun ekzemplaj frazoj)
• PMEG – Direktaj rolvortetoj (al, el, ĝis)
• PMEG – Je
• PMEG – N por direkto
• PMEG – Afiksecaj elementoj (prepozicioj en kunmetaĵoj)
• PMEG – Neoficialaj vortetoj
• Esperanta gramatiko – Vikipedio