Gramatiko
Numeraloj en Esperanto: 0–100, vicordaj, datoj, horoj
Lernu dek tri vortojn kaj unu regulon, kaj vi povos diri ĉiun nombron ĝis 999 999.
Esperanto kalkulas per 13 bazaj vortoj: nul (0), unu (1) ĝis naŭ (9), dek (10), cent (100) kaj mil (1000). La regulo de la Fundamento (regulo 4) estas simpla: numeraloj skribitaj kune multipliĝas, numeraloj skribitaj aparte adiciiĝas. Do dudek = 2 × 10 = 20, kaj dek du = 10 + 2 = 12.
12: dek du = 10 + 2
20: dudek = 2 × 10
2026: du mil dudek ses = 2 × 1000 + 2 × 10 + 6
La bazaj numeraloj ne ŝanĝiĝas: ili ricevas nek -j nek -n. Mi havas du fratojn. Escepto estas unu en kontrasto kun alia: unuj ridis, aliaj ploris.
Por aŭtomate konverti ajnan nombron, uzu la numeralan konvertilon.
Numeraloj 0–10
| Nombro | Esperante | Prononco (IFA) |
|---|---|---|
| 0 | nul | [nul] |
| 1 | unu | [ˈu.nu] |
| 2 | du | [du] |
| 3 | tri | [tri] |
| 4 | kvar | [kvar] |
| 5 | kvin | [kvin] |
| 6 | ses | [ses] |
| 7 | sep | [sep] |
| 8 | ok | [ok] |
| 9 | naŭ | [naw] |
| 10 | dek | [dek] |
| 100 | cent | [tsent] |
| 1000 | mil | [mil] |
Ĉiu litero estas prononcata, kaj c ĉiam sonas [ts] (vidu la alfabeton). Ses (6) kaj sep (7) facile konfuziĝas en parolado, do prononcu ilin klare.
Numeraloj 11–20
Numeraloj 11–19 estas dek plus unuo, skribataj kiel du vortoj.
| Nombro | Esperante | Nombro | Esperante |
|---|---|---|---|
| 11 | dek unu | 16 | dek ses |
| 12 | dek du | 17 | dek sep |
| 13 | dek tri | 18 | dek ok |
| 14 | dek kvar | 19 | dek naŭ |
| 15 | dek kvin | 20 | dudek |
Numeraloj 21–100: unu regulo
Dekoj estas unu vorto: unuo + dek. Ĉiu nombro de 21 ĝis 99 estas la deko, spaceto, kaj la unuo.
| Dekoj | Esperante | Ekzemplo | Esperante |
|---|---|---|---|
| 10 | dek | 14 | dek kvar |
| 20 | dudek | 21 | dudek unu |
| 30 | tridek | 35 | tridek kvin |
| 40 | kvardek | 47 | kvardek sep |
| 50 | kvindek | 58 | kvindek ok |
| 60 | sesdek | 64 | sesdek kvar |
| 70 | sepdek | 72 | sepdek du |
| 80 | okdek | 86 | okdek ses |
| 90 | naŭdek | 99 | naŭdek naŭ |
| 100 | cent | 100 | cent |
Centoj, miloj kaj milionoj
Ankaŭ centoj kuniĝas en unu vorton: ducent (200), tricent (300), naŭcent (900). Ĉio alia estas skribata aparte. Miloj estas ĉiam aparta vorto: du mil (2000), ne dumil (PMEG). Ne uzu streketojn: cent tridek du, ne cent-tridek-du.
| Nombro | Esperante |
|---|---|
| 101 | cent unu |
| 365 | tricent sesdek kvin |
| 1887 | mil okcent okdek sep |
| 1905 | mil naŭcent kvin |
| 2026 | du mil dudek ses |
| 12 345 | dek du mil tricent kvardek kvin |
| 333 000 | tricent tridek tri mil |
| 1 000 000 | unu miliono |
| 1 000 000 000 | unu miliardo |
Miliono kaj miliardo estas substantivoj, do ili ricevas -j kaj postulas da: dek milionoj da homoj. Esperanto uzas la longan skalon: biliono estas 10¹², ne la angla „billion” (10⁹), kiu esperante estas miliardo (PMEG). Atentu tion, kiam vi tradukas el lingvoj kun la mallonga skalo, ekzemple la angla aŭ la brazila portugala.
Ankaŭ la bazaj numeraloj povas fariĝi substantivoj per -o: dekoj da homoj, centoj da libroj, miloj da lernantoj.
Vicordaj numeraloj: -a
Per la adjektiva finaĵo -a oni faras vicordajn numeralojn: unua, dua, tria, kvara, kvina, sesa, sepa, oka, naŭa, deka. Ili akordas kiel ĉiu adjektivo: la unuaj tagoj, la sepan tagon.
En kunmetitaj vicordaj numeraloj PMEG rekomendas streketon kiel pli klaran: dek-unua, dudek-unua. Ankaŭ dudek unua aperas. Cifere skribu 1-a, 21-a.
Per -e oni ricevas adverbojn: unue, due. Per -o – substantivojn: unuo, dekduo, cento.
Dividaj, obligaj kaj kolektaj numeraloj
Regulo 4 de la Fundamento aldonas tri sufiksojn por numeraloj kaj la prepozicion po.
| Formo | Signifo | Ekzemploj |
|---|---|---|
| -on- | parto (frakcio) | duono, triono, kvarono, tri kvaronoj |
| -obl- | obligo | duobla, trioble, dekobla |
| -op- | grupo | duope, triopo, kvarope |
| po | distribuo | po du pomoj (ĉiu ricevas du) |
| -foj- | ripetiĝo (radiko, ne sufikso) | dufoje, trifoje |
-obl- kaj fojo diferencas: duobla pago estas pago de duobla sumo, dufoja pago estas pago farita dufoje (PMEG).
Esperanto uzas decimalan komon: 3,5 legiĝas tri komo kvin. Aritmetiko estas simpla: du plus du estas kvar, dek minus tri estas sep, sep dividite per du estas tri komo kvin (PMEG).
Datoj
Dato estas la + vicorda numeralo + de + monato (+ jaro). La vorton tago oni ellasas.
- la sepa de Oktobro 2026
- skribe: la 7-a de Oktobro 2026
- Hodiaŭ estas la unua de Majo.
Kiam la dato respondas al „kiam?”, ĝi ricevas -n: Ni venos la sepan de Oktobro. En leteroj: merkredon, la 26-an de Novembro 1997 (PMEG). Jarojn oni legas kiel ordinarajn nombrojn: en 1887 = en mil okcent okdek sep. La nomojn de monatoj kaj semajnotagoj vi trovos ĉe tagoj kaj monatoj.
Horoj
Horoj estas vicordaj numeraloj kun la: „la tria (horo)”. Vortojn kiel horo kaj minutoj oni kutime ellasas (PMEG).
| Esperante | Cifere |
|---|---|
| Kioma horo estas? | – |
| Estas la tria. | 3:00 |
| Estas la tria kaj dek kvin. | 3:15 |
| Estas la tria kaj kvarono. | 3:15 |
| Estas la sepa kaj duono. | 7:30 |
| Estas dek post la tria. | 3:10 |
| Estas dek kvin antaŭ la deka. | 9:45 |
| Je kioma horo? – Je la oka. | 8:00 |
| la dek-kvina kaj dek kvin | 15:15 |
Uzu antaŭ kaj post, neniam de. Por diri, je kioma horo io okazas, uzu je (vidu prepoziciojn).
Ekzemplaj frazoj
- Mi havas du fratojn kaj unu fratinon.
- La bileto kostas dudek kvin eŭrojn.
- Mia avino naskiĝis en mil naŭcent kvindek kvar.
- Ŝi loĝas en la kvina etaĝo.
- Mi legis la libron dufoje.
- Duono de la klaso estas malsana.
- La trajno foriras je la tria kaj duono.
- La infanoj eniris po du.
Oftaj demandoj
Kiel kalkuli ĝis dek en Esperanto?
Unu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep, ok, naŭ, dek. Nulo estas nul.
Kiel diri 2026 en Esperanto?
Du mil dudek ses. Miloj estas ĉiam aparta vorto, do 2000 estas du mil, ne dumil.
Kiel formi vicordajn numeralojn?
Aldonu -a al la numeralo: unua, dua, tria. Ekzemple 21-a estas dudek-unua.
Kio estas biliono en Esperanto?
Biliono estas 10¹², ĉar Esperanto sekvas la longan skalon. 10⁹ estas miliardo.
Kiel diri la horon en Esperanto?
Uzu la kun vicorda numeralo: Estas la oka. „Je la oka” respondas al „kiam?”, kaj 8:30 estas la oka kaj duono.
Fontoj
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.