Frazoj
Salutoj en Esperanto: saluto, adiaŭo kaj kutimoj
Saluton! taŭgas ĉiam kaj kun ĉiu; Ĝis! estas la plej ofta adiaŭo.
La Esperanta saluto estas Saluton! (sa-LU-ton), kaj la adiaŭo estas Ĝis revido! (ĝis re-VI-do) aŭ simple Ĝis! (ĝis). Ambaŭ taŭgas en ĉiu horo kaj kun ĉiu, de amiko ĝis fremdulo. La prononcaj gvidiloj sur ĉi tiu paĝo dividas la vortojn en silabojn kaj montras la akcentan silabon per majuskloj.
Saluti
| Frazo | Prononco | Kiam kaj kiel |
|---|---|---|
| Saluton! | sa-LU-ton | Taŭgas ĉiam kaj ĉie; la plej neŭtrala saluto. |
| Sal! | sal | Tre neformala mallongigo de Saluton, ofta en mesaĝoj kaj babilejoj. |
| Bonan matenon! | BO-nan ma-TE-non | Matene. |
| Bonan tagon! | BO-nan TA-gon | Dum la tago; iom pli formala ol Saluton. |
| Bonan vesperon! | BO-nan ves-PE-ron | Vespere. |
| Bonvenon! | bon-VE-non | Por ricevi gastojn; plena formo: (Mi deziras al vi) bonvenon! |
| Saluton al ĉiuj! | sa-LU-ton al ĈI-uj | Saluto al grupo. |
| Karaj geamikoj! | KA-raj ge-a-MI-koj | Komenco de parolado aŭ letero al amikoj; ge- inkluzivas ambaŭ seksojn. |
La plej multaj el tiuj salutoj finiĝas per la akuzativo -n, ĉar ili estas mallongigitaj frazoj: Bonan matenon! signifas (Mi deziras al vi) bonan matenon! PMEG klarigas, ke tiu -n fariĝis la kutima formo de tiaj tradiciaj esprimoj. Bonan matenon kaj similaj deziroj aperas jam en la Fundamento de 1905. La sama skemo servas por festoj: Feliĉan Novjaron!, Gajan Kristnaskon!
Adiaŭi
| Frazo | Prononco | Kiam kaj kiel |
|---|---|---|
| Ĝis! | ĝis | Ĉiutaga adiaŭo, tre ofta. |
| Ĝis revido! / Ĝis la revido! | ĝis (la) re-VI-do | Neŭtrala adiaŭo; revido estas nova renkontiĝo. |
| Ĝis baldaŭ! | ĝis BAL-daŭ | Kiam oni revidos baldaŭ. |
| Ĝis poste! | ĝis POS-te | Kiam oni revidos poste en la sama tago. |
| Ĝis morgaŭ! | ĝis MOR-gaŭ | Kiam oni revidos la sekvan tagon. |
| Ĝis la venonta fojo! | ĝis la ve-NON-ta FO-jo | Ĝis la sekva renkontiĝo. |
| Bonan nokton! | BO-nan NOK-ton | Antaŭ enlitiĝo aŭ forirante malfrue. |
| Fartu bone! | FAR-tu BO-ne | Varma adiaŭo; farti signifas „esti en ia stato de sano kaj bonfarto”. |
| Bonan vojaĝon! | BO-nan vo-JA-ĝon | Al iu, kiu vojaĝos. |
| Adiaŭ! | a-DI-aŭ | Por longa aŭ definitiva disiĝo. |
Ĝis estas prepozicio kun la senco „ĝis [tiu momento]”, do Ĝis! estas ellasita frazo: la cetero estas komprenata. PMEG rimarkigas, ke Adiaŭ! estas tre malmulte uzata en ĉiutaga parolado; oni preferas Ĝis revido! aŭ Ĝis!, kiuj implicas, ke oni revidos. Diru Adiaŭ! nur kiam vi vere ne atendas revidi iun dum longa tempo.
„Kiel vi fartas?” kaj kiel respondi
| Frazo | Prononco | Kiam kaj kiel |
|---|---|---|
| Kiel vi fartas? | KI-el vi FAR-tas | Kutima demando pri la stato de la alia. |
| Kiel vi? | KI-el vi | Neformala mallongigo. |
| Kio nova? | KI-o NO-va | Neformala saluta demando. |
| Bone, dankon. Kaj vi? | BO-ne, DAN-kon. kaj vi | Ĉiutaga respondo, kiu resendas la demandon. |
| Tre bone! | tre BO-ne | Pozitiva respondo. |
| Bonege! | bo-NE-ge | Entuziasma; -eg- plifortigas. |
| Ne malbone. | ne mal-BO-ne | Modesta pozitiva respondo. |
| Tiel-tiel. | TI-el TI-el | Meza stato (parollingve). |
| Malbone. | mal-BO-ne | Malbona stato. |
| Nenio speciala. | ne-NI-o spe-ci-A-la | Kutima respondo al Kio nova? |
Farti signifas „esti en certa stato de sano aŭ bonfarto”: Mi fartas bone. La respondo uzas adverbon je -e (bone, ne bona), ĉar ĝi priskribas, kiel vi fartas.
Ĉu formale aŭ neformale?
Esperanto uzas vi por ĉiuj – unu aŭ pluraj personoj, infano aŭ ministro (vidu pronomojn). La singulara ci ekzistas teorie, sed PMEG notas, ke oni normale ne uzas ĝin. Formaleco venas de aliaj vortoj:
- Titoloj: sinjoro, sinjorino, gesinjoroj (sinjorinoj kaj sinjoroj).
- Leteroj: Estimata sinjoro Novak (formale; estimata = respektata), Kara Maria (amike).
- Fino de letero: Amike aŭ Kore en amikaj leteroj; Ĝis! en rapida mesaĝo.
Salutkutimoj en la Esperanta medio
- „Ĝis!” ĉie. PMEG notas, ke ĝis kaj ĝis revido estas la kutimaj adiaŭoj; Ĝis! aperas en konversacio, babilejo kaj retmesaĝo.
- Samideano. Kelkaj esperantistoj alparolas unu la alian samideano: laŭvorte „homo de la sama ideo”, t.e. alia esperantisto.
- Ne „krokodilu”. Ĉe Esperantaj eventoj ŝanĝi al la gepatra lingvo kun samlandanoj nomiĝas krokodili kaj estas kutime malrekomendata.
- Mallongaj neformalaj formoj. Rete oni vidas Sal! por Saluton! kaj Ĉaŭ! (el la itala ciao).
Pli da ĉiutagaj frazoj vi trovos ĉe Bazaj Esperantaj frazoj. Pri tagotempoj kaj datoj vidu tagojn, monatojn kaj tempon.
Oftaj demandoj
Kiel oni salutas en Esperanto?
Saluton! (sa-LU-ton). Ĝi taŭgas en ĉiu horo kaj situacio. Matene eblas ankaŭ Bonan matenon!, kaj dum la tago Bonan tagon!
Kiel oni adiaŭas en Esperanto?
Ĝis revido! aŭ simple Ĝis! Ĝis morgaŭ! montras, ke oni revidos morgaŭ, kaj Ĝis baldaŭ!, ke oni revidos baldaŭ.
Kial Esperantaj salutoj finiĝas per -n?
Ili estas mallongigitaj frazoj: Bonan tagon! staras anstataŭ Mi deziras al vi bonan tagon, kie tagon estas objekto de „deziri”. La akuzativa -n restis, kiam la verbo estis ellasita.
Kio estas la diferenco inter Ĝis kaj Adiaŭ?
Ĝis atendas novan renkontiĝon; Adiaŭ taŭgas por longa aŭ definitiva disiĝo. En ĉiutaga vivo preskaŭ ĉiuj diras Ĝis!
Kiel respondi, kiam iu demandas pri via farto?
Bone, dankon. Kaj vi? Aliaj respondoj estas Tre bone!, Ne malbone kaj Tiel-tiel.
Fontoj
- Mallongigitaj frazoj – Bonan matenon!, Saluton! – PMEG
- Oficialaj ekkrioj – Adiaŭ kaj Ĝis revido – PMEG
- Personaj pronomoj – vi kaj ci – PMEG
- adiaŭ – ReVo
- saluton, sal, ĝis, kiel vi fartas, amike, kore, ĉaŭ – Wiktionary (angle)
- Samideano – Vikipedio
- Krokodili – Vikipedio
Se Esperantopedia helpis vin, vi povas subteni ĝin.