Substantivoj kaj adjektivoj en Esperanto: -o, -a, -j

Ĉiu Esperanta substantivo finiĝas per -o, kaj ĉiu adjektivo per -a. Ambaŭ ricevas -j por multe-nombro kaj -n por objekto, kaj adjektivo ĉiam akordas kun sia substantivo: bona kato, bonaj katoj, bonan katon, bonajn katojn. Ne ekzistas gramatika genro nek neregula pluralo. PMEG nomas tiujn vortojn O-vortoj kaj A-vortoj.

#Substantivoj: la finaĵo -o

Substantivo estas ĉiu vorto je -o: domo, amiko, kuro. La finaĵo montras la vortspecon, do el unu radiko naskiĝas pluraj vortoj: bela, bele, belo. Tio estas la bazo de la Esperanta vortfarado.

belosubstantivo

-obelosubstantivo-abelaadjektivo-ebeleadverbo-ibeliinfinitivo

Substantivoj ne havas gramatikan genron. Plej multaj vortoj pri homoj, ekzemple amiko aŭ instruisto, diras nenion pri sekso. Kelkaj radikoj estas virseksaj laŭ sia signifo, kaj la sufikso -in- faras la inan formon: patro → patrino. Vidu sufiksojn.

#La multe-nombro: -j

Aldonu -j post la finaĵo: domo → domoj, bela → belaj. -oj kaj -aj estas diftongoj, prononcataj en unu silabo: do-moj, be-laj.

Post ĉiu numeralo pli granda ol unu la substantivo estas multe-nombra: du katoj, tri grandaj domoj. Post unu ĝi restas unu-nombra: unu tago.

#Akordo: la adjektivo kopias sian substantivon

Adjektivo ricevas la samajn -j kaj -n kiel la substantivo, kiun ĝi priskribas. Jen la kompleta skemo:

• La bonaj katoj dormas.
• Mi vidas bonajn katojn.

La ordo neniam ŝanĝiĝas: finaĵo, poste -j, poste -n. Do katojn, neniam katonj. Kiam aldoni -n, klarigas la paĝo pri la akuzativo.

Vortoj, kiuj funkcias kiel adjektivoj, akordas same. Tio inkluzivas posedajn pronomojn kiel mia kaj tabelvortojn kiel tiu: miajn amikojn, tiujn librojn. Vidu pronomojn kaj tabelvortojn.

#Loko de la adjektivo

Adjektivo kutime staras antaŭ la substantivo, sed ankaŭ post ĝi estas ĝuste: bela domo aŭ domo bela. La finaĵoj montras, al kiu substantivo ĝi apartenas, eĉ kiam la vortordo ŝanĝiĝas.

#Adjektivoj post esti

Post esti, iĝi kaj ŝajni la adjektivo akordas laŭ nombro, sed neniam ricevas -n:

• La katoj estas bonaj.
• La domo ŝajnas malnova.

Unu adjektivo, kiu priskribas du unu-nombrajn substantivojn kunigitajn per kaj, estas multe-nombra: La tablo kaj la seĝo estas novaj.

Same validas por vi: parolante al pluraj homoj, uzu multe-nombran adjektivon: Vi estas afablaj (al grupo), sed Vi estas afabla (al unu persono).

#Komparado: pli, plej, ol

Esperanto ne havas komparajn finaĵojn nek neregulajn formojn. Mallongaj vortetoj faras la laboron:

Bona restas regula: pli bona, la plej bona. La samaj vortoj komparas adverbojn: pli rapide.

Post ol kaj kiel vorto konservas la rolon, kiun ĝi havus en la plena frazo:

• Mi amas vin pli ol li. – pli ol li amas vin.
• Mi amas vin pli ol lin. – pli ol mi amas lin.

Por alta aŭ troa grado uzu tre kaj tro: tre granda, tro granda. La sufiksoj -eg- kaj -et- ŝanĝas la intensecon ene de la vorto: granda → grandega, domo → dometo.

#Oftaj eraroj

#Oftaj demandoj

#Ĉu Esperantaj adjektivoj akordas kun substantivoj?

Jes, laŭ nombro kaj kazo. Se la substantivo havas -j aŭ -n, ankaŭ ĉiu adjektivo, kiu ĝin priskribas, havas ilin: grandajn domojn. Akordo laŭ genro ne ekzistas, ĉar ne ekzistas gramatika genro.

#Kiel oni formas la multe-nombron en Esperanto?

Oni aldonas -j al la substantivo kaj al ĝiaj adjektivoj: nova libro → novaj libroj. Esceptoj ne ekzistas.

#Kiel oni komparas en Esperanto?

Per pli … ol kaj la plej … el: pli bona ol, la plej bona el ĉiuj. Ĉe adverboj same: pli bone, plej bone.

#Ĉu adjektivo povas stari post la substantivo?

Jes. Domo bela kaj bela domo estas ambaŭ ĝustaj; la finaĵoj montras, kiuj vortoj apartenas kune.

#Fontoj

• Fundamento de Esperanto, reguloj 2 kaj 3 (angle) – Akademio de Esperanto
• Seksa signifo de O-vortoj – PMEG
• A-vortoj: bazaj reguloj – PMEG
• Nombro: bazaj reguloj kaj Nombro ĉe A-vortoj – PMEG
• N-finaĵo: bazaj reguloj – PMEG
• Kiel kaj ol: uzado kaj kun rolmontriloj – PMEG
• Esperanta gramatiko – Vikipedio