Nomoj en Esperanto: tradiciaj formoj kaj reguloj

Plej multaj esperantistoj simple konservas sian nomon – Ana, Tomasz, Keiko – kaj skribas ĝin tiel, kiel oni skribas ĝin en ilia lingvo. Multaj oftaj nomoj havas ankaŭ tradician Esperantan formon, formitan kiel ĉiu Esperanta substantivo per la finaĵo -o: Johano (angle John), Petro (Peter), Aleksandro (Alexander). La listo sube helpas trovi la vian; ĝia maldekstra kolumno montras la anglan formon de la nomo.

#Kiel fari el via nomo Esperantan nomon

Reskribu vian nomon laŭ ĝia sono per Esperantaj literoj kaj aldonu la substantivan finaĵon -o: Mia nomo estas Johano. Vi povas ankaŭ lasi vian nomon senŝanĝa, kaj Mia nomo estas John estas same ĝusta. PMEG, la referenca gramatiko de Esperanto, diras, ke nomo povas konservi sian originalan formon aŭ esti tute adaptita, kaj ke nenia metodo taŭgas en ĉiu situacio.

Sekvu jenajn paŝojn:

1. Serĉu tradician formon en la supra listo. Oftaj personaj nomoj havas establitajn Esperantajn formojn.
2. Alie reskribu ĝin laŭ sono. Uzu unu Esperantan literon por ĉiu sono (alfabeto), ekzemple Yosiko → Joŝiko kaj Elisabeth → Elizabeto. Pri tajpado de ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ kaj ŭ vidu la saman paĝon.
3. Aldonu -o, se la nomo devas funkcii kiel Esperanta substantivo. Plene adaptitan nomon povas prononci ĉiu, kiu lernis Esperanton, kaj ĝi ricevas ĉiujn finaĵojn, inkluzive de la akuzativo: Mi konas Johanon.

#Ekzemploj de establitaj formoj

#Virinaj nomoj: -o, -a aŭ -ino

Virinaj nomoj ricevis la finaĵon -o jam ekde la komenco: PMEG atentigas, ke la Fundamento mem uzas Anno, Mario, Klaro kaj Sofio, kaj nomas tion la modelo. Nomoj finiĝantaj per -a, kiel Maria kaj Anna, estas disvastiĝintaj, kaj PMEG diras, ke oni almenaŭ toleru ilin. Ili estas senproblemaj, kiam la originala nomo jam finiĝas per -a, ĉar la nomo tiam kalkuliĝas kiel neadaptita.

La sufikso -in- normale ne necesas. Ĝi helpas, kiam nomo estas komuna kun viroj: Mario povas esti ankaŭ vira nomo, do virino povas esti Mariino – aŭ simple Maria. PMEG malkonsilas inventi -a, kiun la originalo ne havas: Miriamo, ne Miriama, kaj Joŝiko, ne Joŝika.

#Familiaj nomoj kaj finaĵoj

Ofte nur la antaŭnomo estas adaptata, kaj la familia nomo restas, kiel ĝi estas skribata. La akuzativa -n aperas nur ĉe la adaptita antaŭnomo: Mi konas Johanon Smith. PMEG nomas tion kutimo, ne regulo.

#Kiam ne ŝanĝi sian nomon?

Konservu vian nomon, kiel ĝi estas skribata, kiam homoj devas rekoni ĝin en skribo, ekzemple en profilo, subskribo de aŭtoro aŭ publikaĵo. PMEG diras, ke senŝanĝaj nomoj utilas, kiam la originala skribo gravas, kaj ke plene adaptita formo ne ĉiam estas rekonebla, se la nomo ne estas bone konata. La familia nomo de Zamenhof mem restas senŝanĝa en Esperanto.

La kosto de senŝanĝa nomo estas la prononco, ĉar ne ĉiu scias, kiel ĝi legiĝas en via lingvo. PMEG sugestas montri aŭ la originalan prononcon aŭ Esperantstilan, kaj ne legi la nomon, kvazaŭ ĝi venus el alia lingvo. Nomo en nelatina skribo estas normale transskribata per latinaj literoj, laŭ oficiala sistemo aŭ per la Esperanta alfabeto. Niaj bazaj frazoj montras, kiel sin prezenti.

#Kiel Esperanto formas nomojn

• Tradiciaj formoj finiĝas per -o. La generacio de Zamenhof donis al ĉiu nomo la substantivan finaĵon: Johano, Mario, Anno. Tiun formon oni vidas en pli malnovaj libroj kaj en la Biblia traduko. Tian formon havas ankaŭ la nomo de la kreinto: Ludoviko Lazaro Zamenhof (vidu Zamenhof).
• Virinaj nomoj hodiaŭ ofte finiĝas per -a. Nuntempaj parolantoj ofte skribas Maria, Anna aŭ Klara anstataŭ Mario, Anno, Klaro, ĉar la finaĵo -a sonas nature en multaj lingvoj.
• La virina sufikso -in- ankaŭ funkcias. Petro → Petrino, Paŭlo → Paŭlino por virinaj formoj de viraj nomoj.
• Skribo sekvas prononcon. Nomo adaptita al Esperanto estas skribata per Esperantaj literoj: Ŝarloto (Charlotte), Ĝorĝo (George kiel prononcata angle; la tradicia formo estas Georgo).
• Karesformoj uzas -ĉj- kaj -nj-. Johano → Joĉjo, Mario → Manjo. Pli pri tiuj sufiksoj.

#Akuzativo kaj akcento de nomoj

Nomo, kiu finiĝas per -o, ricevas la akuzativon kiel ĉiu substantivo: Mi vidis Johanon. Nomo sur -a simple ricevas -n: Mi vidis Marian. Se nomo ne havas Esperantan finaĵon, vi povas konservi ĝin kaj aldoni la finaĵon -o, kiam vi volas, ke ĝi funkciu kiel Esperanta substantivo, ekzemple en la akuzativo: Mi vidis Tomason. La akcento, kiel ĉiam, falas sur la antaŭlastan silabon: Jo-HA-no, A-lek-SAN-dro.

Se via nomo ne troviĝas en la listo, konservu ĝin aŭ adaptu ĝin: skribu ĝin per Esperantaj literoj laŭ prononco kaj aldonu -o.

#Oftaj demandoj

#Kio estas „John” en Esperanto?

La tradicia Esperanta formo de „John” estas Johano. Viro nomata John povas ankaŭ konservi sian nomon kiel John – ambaŭ estas ĝustaj.

#Ĉu mi devas esperantigi mian nomon?

Ne. Plej multaj esperantistoj konservas sian nomon. Esperantaj formoj de nomoj estas tradiciaj kaj libervolaj, same kiel nacilingvaj variaĵoj de nomoj en aliaj lingvoj.

#Kial virinaj nomoj en Esperanto finiĝas per -o?

En la fruaj tempoj ĉiu substantivo, ankaŭ nomo, finiĝis per -o, la gramatike neŭtra finaĵo. Hodiaŭ ambaŭ stiloj estas uzataj: Mario kaj Maria estas ambaŭ ĝustaj.

#Kiel formi la akuzativon de nomo sen la finaĵo -o?

Nomoj sur -o kaj -a ricevas -n rekte (Johanon, Marian). Por aliaj nomoj oni aldonas -o kaj poste -n: Tomas → Tomaso → Tomason.

#Kiel diri „mia nomo estas” en Esperanto?

Diru Mia nomo estas Ana. aŭ Mi nomiĝas Ana. Ambaŭ estas ĝustaj, kaj la nomo povas esti via propra aŭ ĝia Esperanta formo. Pliajn salutojn vidu en la paĝo pri bazaj frazoj.

#Ĉu mi aldonu -o al mia nomo?

Nur se vi volas, ke ĝi funkciu kiel Esperanta substantivo, ekzemple por aldoni la akuzativan -n. Senŝanĝaj nomoj estas same ĝustaj. Nomo finiĝanta per vokalo povas ricevi -n rekte (Annan), kaj nomo finiĝanta per konsonanto povas ricevi -on aŭ resti, kiel ĝi estas, kiam la senco estas klara.

#Kiel skribi mian nomon per Esperantaj literoj?

Skribu ĉiun sonon per unu Esperanta litero, kiel en Joŝiko (el Yosiko), kaj anstataŭigu literojn, kiujn Esperanto ne havas, kiel w, y, q kaj x, per Esperantaj literoj por la sonoj, kiujn ili reprezentas. La alternativo estas konservi la originalan skribon aŭ plene adapti ĝin per -o, kiel Elizabeto por Elisabeth.

#Fontoj

• Nomoj kaj iliaj ekvivalentoj: Reta Vortaro (GPL 2.0) kaj Wiktionary (CC BY-SA 4.0).
• Ekvivalentoj, kiujn Reta Vortaro ne havas: la kutima angla formo de ĉiu nomo, kontrolita laŭ la angla Vikipedio. Aleksio (ruse Алексей) ne estas kapvorto de Reta Vortaro; tiun formon uzas ekzemplaj frazoj de Reta Vortaro kaj Vikipedio (Aleksio Savrasov).
• Artikoloj de Reta Vortaro: Johano, Petro, Ludoviko, Mario
• PMEG: Propraj nomoj, precipe 35.1 Nomspecoj, 35.2 Ne-esperantigitaj nomoj kaj 35.3 Esperantigitaj nomoj (CC BY-SA 4.0)
• Vikipedio, Ludoviko Lazaro Zamenhof