Imiona po esperancku – jak brzmi Twoje imię?

Większość esperantystów zostawia swoje imię bez zmian – Ana, Tomasz, Keiko – i zapisuje je tak, jak w swoim języku. Wiele popularnych imion ma też tradycyjną formę esperancką, zbudowaną jak każdy rzeczownik, z końcówką -o: Johano (Jan), Petro (Piotr), Aleksandro (Aleksander). Poniższa lista pomoże Ci znaleźć swoje.

#Jak zamienić swoje imię na esperanckie

Zapisz imię tak, jak brzmi, esperanckimi literami i dodaj końcówkę rzeczownika -o: Mia nomo estas Johano – „Mam na imię Jan”. Możesz też zostawić imię bez zmian, a Mia nomo estas John jest równie poprawne. PMEG, podstawowa gramatyka esperanta, mówi, że imię może zachować pierwotną formę albo zostać w pełni przystosowane i że żadna z tych metod nie pasuje do każdej sytuacji.

Postępuj tak:

1. Poszukaj tradycyjnej formy na liście powyżej. Popularne imiona mają ustalone formy esperanckie.
2. Jeśli jej nie ma, zapisz imię według wymowy. Używaj jednej litery esperanckiej na dźwięk (alfabet), na przykład Yosiko → Joŝiko i Elisabeth → Elizabeto. Pisanie liter ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ i ŭ opisano na tej samej stronie.
3. Dodaj -o, jeśli imię ma działać jak esperancki rzeczownik. W pełni przystosowane imię może przeczytać każdy, kto nauczył się esperanta, i przyjmuje wszystkie końcówki, także biernik: Mi konas Johanon. – „Znam Jana.”

#Przykłady ustalonych form

#Imiona żeńskie: -o, -a czy -ino

Imiona żeńskie od początku dostawały końcówkę -o: PMEG zwraca uwagę, że samo Fundamento używa Anno, Mario, Klaro i Sofio, i nazywa to wzorem. Imiona na -a, takie jak Maria i Anna, są rozpowszechnione, a PMEG mówi, że należy je przynajmniej tolerować. Nie sprawiają kłopotu, gdy imię oryginalne już kończy się na -a, bo wtedy uchodzi za nieprzystosowane. Polskie imiona żeńskie zwykle właśnie tak się kończą, więc Anna, Maria czy Ewa mogą zostać bez zmian.

Przyrostek -in- zwykle jest zbędny. Pomaga, gdy imię noszą też mężczyźni: Mario może być imieniem męskim, więc kobieta może nazywać się Mariino – albo po prostu Maria. PMEG odradza dorabiania końcówki -a, której oryginał nie ma: Miriamo, nie Miriama, i Joŝiko, nie Joŝika.

#Nazwiska i końcówki

Często przystosowuje się tylko imię, a nazwisko zostaje tak, jak jest zapisane. Biernik -n dostaje tylko przystosowane imię: Mi konas Johanon Smith. – „Znam Johna Smitha.” PMEG nazywa to zwyczajem, nie regułą. Polskie nazwisko, które po polsku się odmienia („Jana Kowalskiego”), po esperancku zostaje w niezmienionej formie: Mi konas Johanon Kowalski.

#Kiedy nie zmieniać imienia?

Zostaw imię tak, jak jest zapisane, gdy ludzie muszą je rozpoznać na piśmie, na przykład na profilu, w podpisie autora czy w publikacji. PMEG mówi, że imiona bez zmian są przydatne, gdy ważna jest pierwotna pisownia, a w pełni przystosowana forma nie zawsze jest rozpoznawalna, jeśli imię nie jest dobrze znane. Nazwisko samego Zamenhofa zostaje w esperancie bez zmian.

Ceną imienia bez zmian jest wymowa, bo nie każdy wie, jak czyta się je w Twoim języku. PMEG radzi pokazać albo pierwotną wymowę, albo wymowę na wzór esperanta, i nie czytać imienia tak, jakby pochodziło z innego języka. Imię zapisane w piśmie nielacińskim zwykle transliteruje się na litery łacińskie według oficjalnego systemu albo alfabetu esperanta. Jak się przedstawić, pokazują nasze podstawowe zwroty.

#Jak w esperancie tworzy się imiona

• Tradycyjne formy kończą się na -o. Pokolenie Zamenhofa nadawało każdemu imieniu końcówkę rzeczownika: Johano, Mario (Maria), Anno (Anna). Tę formę zobaczysz w starszych książkach i w przekładzie Biblii.
• Imiona żeńskie dziś często kończą się na -a. Współcześni użytkownicy chętnie piszą Maria, Anna czy Klara zamiast Mario, Anno, Klaro, bo końcówka -a brzmi naturalnie w wielu językach, także po polsku.
• Działa też przyrostek żeński -in-. Petro → Petrino, Paŭlo → Paŭlino to żeńskie formy imion męskich.
• Pisownia idzie za wymową. Imię przystosowane do esperanta zapisuje się literami esperanta: Ŝarloto (Charlotte), Ĝorĝo (George w angielskim brzmieniu; forma tradycyjna to Georgo).
• Zdrobnienia tworzą -ĉj- i -nj-. Johano → Joĉjo („Jaś”), Mario → Manjo („Marysia”). Więcej o tych przyrostkach w artykule o przyrostkach.

Jeśli Twojego imienia nie ma na liście, zostaw je bez zmian albo przystosuj: zapisz je esperanckimi literami tak, jak się wymawia, i dodaj -o, jeśli ma działać jak esperancki rzeczownik, na przykład w bierniku: Tomasz → Tomaso, Mi vidis Tomason („Widziałem Tomasza”).

#Polskie imiona po esperancku

Wiele polskich imion ma tradycyjne odpowiedniki: Jan – Johano, Piotr – Petro, Paweł – Paŭlo, Józef – Jozefo, Marcin – Marteno, Łukasz – Luko, Kazimierz – Kazimiro, Stanisław – Stanislavo, Ludwik – Ludoviko. Twórca języka, Ludwik Łazarz Zamenhof, po esperancku to Ludoviko Lazaro Zamenhof (więcej w artykule o Zamenhofie).

Esperanto nie ma liter ą, ę, ć, ń, ó, ś, ź, ż ani ł, więc w formach przystosowanych znikają one lub zamieniają się w litery esperanckie według wymowy: cz → ĉ, sz → ŝ, ż i rz → ĵ, ch → ĥ, w → v. Tak z Żanety robi się Ĵaneta. W zwykłym tekście po esperancku imię można też zostawić w polskiej pisowni (Łukasz, Żaneta).

#Częste pytania

#Jak jest Jan po esperancku?

Tradycyjna esperancka forma imienia Jan to Johano. Mężczyzna o imieniu Jan może też zostać przy Jan – obie formy są poprawne.

#Czy muszę tłumaczyć swoje imię na esperanto?

Nie. Większość esperantystów zostawia własne imię. Esperanckie formy imion są tradycyjne i opcjonalne, tak jak John czy Johann w innych językach.

#Dlaczego żeńskie imiona w esperancie kończą się na -o?

Na początku każdy rzeczownik, także imię, kończył się na -o, czyli końcówce gramatycznie neutralnej. Dziś używa się obu stylów: Mario i Maria są poprawne.

#Jak powiedzieć „mam na imię” po esperancku?

Powiedz Mia nomo estas Ana. albo Mi nomiĝas Ana. – „Mam na imię Ana.” / „Nazywam się Ana.” Obie formy są poprawne, a imię może być Twoje albo w formie esperanckiej. Więcej powitań na stronie podstawowych zwrotów.

#Czy mam dodawać -o do swojego imienia?

Tylko jeśli imię ma działać jak esperancki rzeczownik, na przykład żeby dodać biernik -n. Imiona bez zmian też są poprawne. Imię kończące się na samogłoskę może dostać -n od razu (Annan), a kończące się na spółgłoskę może dostać -on albo zostać bez zmian, gdy sens jest jasny.

#Jak zapisać swoje imię esperanckimi literami?

Zapisz każdy dźwięk jedną literą esperancką, jak w Joŝiko (z Yosiko), a litery, których esperanto nie ma, takie jak w, y, q i x, zastąp dźwiękami, które oznaczają. Można też zostawić pierwotną pisownię albo przystosować imię w całości przez -o, jak Elizabeto dla Elisabeth.

#Źródła

• Imiona i ich odpowiedniki: Reta Vortaro (GPL 2.0) i Wiktionary (CC BY-SA 4.0).
• Odpowiedniki, których brakuje w Reta Vortaro: zwyczajowa polska forma każdego imienia, sprawdzona w polskiej Wikipedii. Aleksio (Aleksy) nie jest hasłem Reta Vortaro; tej formy używają przykłady w Reta Vortaro i esperancka Wikipedia (Aleksio Savrasov).
• Hasła Reta Vortaro: Johano, Petro, Ludoviko, Mario
• PMEG: Propraj nomoj, zwłaszcza 35.1 Nomspecoj, 35.2 Ne-esperantigitaj nomoj i 35.3 Esperantigitaj nomoj (CC BY-SA 4.0)
• Vikipedio, Ludoviko Lazaro Zamenhof; Wikipedia (pl), Ludwik Zamenhof