Ilu ludzi mówi po esperancku? Wszystkie szacunki

Nikt nie wie dokładnie. Poważne szacunki liczby osób, które naprawdę potrafią używać esperanta, sięgają od około 60 000 (Svend Vendelbo Nielsen, 2017, z marginesem błędu mniej więcej 30 000–180 000) do około 2 mln (badanie Sidneya Culberta, wykorzystywane w World Almanac i w Ethnologue). Około 1000–2000 osób to rodzimi użytkownicy. Kolejne miliony zaczęły kurs: samo Duolingo naliczyło do marca 2020 roku 2,8 mln uczących się.

Esperanto nie ma własnego kraju, więc żaden pojedynczy spis nie obejmuje wszystkich jego użytkowników. Liczby poniżej pochodzą z badań ankietowych, spisów w kilku krajach, list członków i platform internetowych. Każda mierzy coś innego.

#Wszystkie szacunki w skrócie

Najwyższa liczba jest około trzydzieści razy większa od najniższej. Większość bierze się z definicji „mówiącego”, nie z błędów w liczeniu.

#Dlaczego nie ma dokładnej liczby?

Są trzy powody. Po pierwsze, esperanto nie jest niczyim językiem narodowym i prawie żaden spis o nie nie pyta. Po drugie, użytkownicy są rozproszeni w ponad 120 krajach, często po kilku w jednym mieście. Po trzecie, „mówienie po esperancku” może oznaczać wszystko: od ukończenia kursu w aplikacji po życie w tym języku na co dzień.

Wyjątkiem są Węgry, które dobrze pokazują ten problem: w spisie z 2011 roku 8397 osób zadeklarowało znajomość esperanta. Węgierskie uczelnie wymagały państwowego egzaminu językowego, a esperanto się do niego liczyło, więc stało się jednym z najpopularniejszych języków egzaminacyjnych – w latach dwutysięcznych egzaminy z esperanta zdawały dziesiątki tysięcy osób. Wiele z nich uczyło się go dla certyfikatu i rzadko go używa.

#Skąd wzięła się liczba „2 miliony”?

Liczba 2 mln wywodzi się od Sidneya S. Culberta, profesora psychologii na University of Washington. Przez dziesięciolecia szacował liczbę użytkowników każdego ważnego języka dla World Almanac and Book of Facts. W przypadku esperanta prawie nie było danych, więc przeprowadził własne badania.

W liście z 1989 roku opisał metodę. Pierwsze badanie, we Francji w latach 1958–59, objęło losową próbę 14 ze 98 francuskich departamentów. W każdym rozmawiał z aktywnymi esperantystami, a potem próbował osobiście znaleźć wszystkich użytkowników. Zwykle znajdował około dwa razy więcej osób, niż znali lokalni działacze. Podobne badania powtórzył w Szwajcarii, Austrii, Włoszech i gdzie indziej, a wyniki przeniósł na inne kraje.

Culbert liczył tylko osoby o „zawodowej biegłości” – zdolne rozmawiać na umiarkowanie złożone tematy i rozumieć przemówienia czy radio. Około 1956 roku oszacował je na około milion, a do dwóch milionów zaokrąglił dopiero od 1988 roku. Jako jego niezaokrąglony wynik często podaje się 1,6 mln.

Culbert otwarcie przyznawał, że jego metoda ma granice. Pisał, że prawdziwa liczba może wynosić nie więcej niż milion albo już ponad dwa miliony. Nigdy nie opublikował danych dla poszczególnych krajów, więc nikt nie może sprawdzić jego pracy. Ethnologue później podał tę samą liczbę 2 mln dla użytkowników jako drugiego języka.

#Co ustalił szacunek oparty na internecie?

W 2015 roku Amri Wandel z Hebrew University of Jerusalem opublikował szacunek oparty na Facebooku. Pod koniec 2014 roku około 320 000 użytkowników Facebooka wpisało esperanto jako język, którym się posługują.

Wandel zastosował następnie jawne założenia: z Facebooka korzystało około 10% świata, wiarygodna była tylko połowa deklaracji, tylko jedna trzecia prawdziwych użytkowników wpisywała język, a około 40% świata było w sieci. Wynik to około 1,92 mln użytkowników esperanta wśród samych internautów.

Sama praca pokazuje słabość tej metody. Około 250 000 użytkowników Facebooka zadeklarowało, że mówi po klingońsku, co niemal na pewno mierzyło fanów Star Treka, a nie użytkowników języka.

#Co mówią niskie szacunki?

W 2017 roku Svend Vendelbo Nielsen, wówczas doktorant, połączył dane z nielicznych spisów, które pytają o esperanto, z danymi o członkostwie i ze stron internetowych. Spisy odnotowały 209 użytkowników w Estonii, 604 na Litwie, 123 w Nowej Zelandii i 992 w Rosji. Pominął Węgry, bo liczby napędzane przez szkoły zachowywały się inaczej.

Nielsen porównał te dane spisowe z lokalnym członkostwem w stowarzyszeniach esperanckich i aktywnością na stronach esperanckich, a następnie przeniósł wyniki na cały świat. Jego centralny szacunek to około 63 000 osób, z bardzo szerokim marginesem: od połowy do trzykrotności tej liczby, czyli około 30 000–180 000. Statystyk Sten Johansson kwestionował wiarygodność danych spisowych, a Nielsen zgodził się, że margines błędu jest duży.

Wcześniej Ziko van Dijk (wówczas Marcus Sikosek) sprawdził wysokie liczby w terenie. Gdyby milion użytkowników był rozłożony równomiernie, w Kolonii powinno ich być około 180; znalazł tam około 30 osób płynnie mówiących. Naliczył około 20 000 członków organizacji esperanckich na świecie i wątpił, by niezorganizowanych użytkowników było pięćdziesiąt razy więcej.

#Ilu uczących się podają kursy internetowe?

Kursy internetowe przyciągnęły więcej uczących się niż jakikolwiek wcześniejszy okres. Te liczby oznaczają osoby, które rozpoczęły kurs, a nie te, które go skończyły.

Duolingo przestało publikować łączną liczbę uczących się, więc późniejszych liczb krążących w sieci nie da się zweryfikować. Nawet 1% sumy Duolingo z 2020 roku to 28 000 osób – prawie siedem razy więcej niż indywidualnych członków Światowego Związku Esperantystów w 2019 roku.

#Co pokazują liczby członków?

Listy członków dają pewne minimum, nie sumę. Światowy Związek Esperantystów (UEA) miał w 2023 roku według sprawozdania zarządu 4700 członków indywidualnych w 130 krajach, a około 12 800, licząc tych, którzy należą przez stowarzyszenia krajowe. Liczba członków indywidualnych od 2015 roku wynosi od około 4150 do 5500 (4162 w 2019 roku, najniższa niedawna). Wielu aktywnych użytkowników należy tylko do stowarzyszeń krajowych albo do żadnych.

Sieć gościnności Pasporta Servo, przez którą esperantyści za darmo goszczą podróżnych, wymienia ponad 2400 gospodarzy w 121 krajach (2026).

Drugim wskaźnikiem jest aktywność w sieci. Wikipedia w esperanto (Vikipedio) miała 7 października 2026 roku 389 589 haseł – znacznie więcej niż jakikolwiek inny język planowy: ido około 64 600, interlingua około 30 900. Nasza strona o esperanto na tle innych języków planowych pokazuje, dlaczego żaden inny język planowy nie jest nawet blisko.

#A rodzimi użytkownicy?

Szacunki skupiają się wokół 1000–2000. Lindstedt oszacował rodzimych użytkowników na około 1000 (1996, 2006). Dane przytaczane przez Corsettiego, Pinto i Tolomeo w 2004 roku mówiły o około 2000 dzieci w około 1000 rodzin, a Ethnologue (2022) podaje 1000 użytkowników pierwszego języka. Jak powstają takie rodziny, opisuje strona o rodzimych użytkownikach esperanta.

#Jaka więc jest uczciwa odpowiedź?

Zależy od definicji:

• Rodzimi użytkownicy: około 1000–2000.
• Płynni, codzienni użytkownicy: mniej więcej 10 000–20 000 (10 000 płynnych według Lindstedta; około 20 000 zorganizowanych członków).
• Osoby, które potrafią prowadzić rozmowę: najpewniej od dziesiątek tysięcy do niskich setek tysięcy (30 000–180 000 według Nielsena; 100 000 według Lindstedta, w przedziale 30 000–300 000).
• Osoby z pewną znajomością: około 1–2 mln (Culbert, Wandel); kolejne miliony próbowały kursu.

Uczciwe podsumowanie w jednym zdaniu: Esperanto ma od 60 000 do 2 mln użytkowników, zależnie od definicji, w tym około 1000–2000 rodzimych. Nawet najniższy szacunek czyni je zdecydowanie najczęściej używanym językiem planowym. Gdzie ci użytkownicy mieszkają, opisuje strona gdzie mówi się esperanto; jak rosła społeczność, pokazuje historia esperanta.

#Częste pytania

#Czy esperanto naprawdę ma 2 miliony użytkowników?

Możliwe, jeśli liczyć wszystkich z roboczą znajomością, ale ta liczba to górny szacunek. Pochodzi z badań Culberta (zaokrąglona do 2 mln w 1988 roku) i z rachunku Wandela z 2015 roku opartego na Facebooku; oba wykorzystują metody pośrednie, których nie da się sprawdzić w szczegółach.

#Ilu ludzi mówi po esperancku płynnie?

Prawdopodobnie dziesiątki tysięcy. Lindstedt wskazał około 10 000 płynnych użytkowników (1996) i około 100 000 osób, które naprawdę potrafią mówić (2006, przedział 30 000–300 000); statystyczny szacunek Nielsena z 2017 roku, 63 000, mieści się w tym samym zakresie.

#Ilu jest rodzimych użytkowników esperanta?

Około 1000–2000. Wychowują się z co najmniej jednym rodzicem, który mówi do nich po esperancku – często z parą, która poznała się dzięki esperantu – i zawsze uczą się też innego języka.

#Ile osób uczy się esperanta?

Duolingo podało, że do marca 2020 roku kursy esperanta rozpoczęło 2,8 mln osób. To liczba rozpoczętych kursów, nie użytkowników; wczesny szacunek z 2016 roku wskazywał, że kurs ukończyło około 3%.

#Czy esperanto to najczęściej używany język planowy?

Tak. Żaden inny język planowy nie ma porównywalnej społeczności, rodzimych użytkowników, literatury ani obecności w sieci; nawet ido, najbliższy rywal, ma najwyżej od kilkuset do kilku tysięcy użytkowników.

#Źródła

• Sidney S. Culbert, list o swoich metodach, 24 października 1989, i inne listy o liczbie użytkowników (zarchiwizowane przez Davida Wolffa)
• Amri Wandel, "How many people speak Esperanto? Or: Esperanto on the Web", Interdisciplinary Description of Complex Systems 13(2), 318–321, 2015
• Libera Folio, "Nova takso: 60.000 parolas Esperanton" (szacunek Nielsena), 13 lutego 2017
• Libera Folio, "Kie estas la Duolinganoj?" (dane Duolingo i UEA), 31 marca 2020
• Ethnologue, hasło Esperanto, wyd. 16. (2009)
• Corsetti, Pinto & Tolomeo, "Regularizing the regular", Language Problems & Language Planning 28(3), 2004
• Jouko Lindstedt, "Native Esperanto as a test case for natural language", SKY Journal of Linguistics 19, 2006 (przypis 1)
• Wikipedia, Esperanto – Number of speakers i Jouko Lindstedt
• Wikipedia (eo), Duolingo i Lernu! (statystyki kursów)
• Wikimedia, statystyki Wikipedii w esperanto (odczyt 7 października 2026)
• Wikipedia, Esperanto in Hungary (spis z 2011) i Wikipedia (hu), Eszperantó (egzaminy językowe)
• Światowy Związek Esperantystów (UEA), Estrara Raporto 2023 (członkostwo); Vikipedio, Membronombroj de UEA
• Pasporta Servo (liczba gospodarzy, 2026)