Cześć i do widzenia po esperancku – powitania

„Cześć” po esperancku to Saluton! (sa-LU-ton), a „do widzenia” to Ĝis revido! (dżis re-WI-do) albo po prostu Ĝis! (dżis). Oba pasują o każdej porze dnia i do każdego, od przyjaciela po nieznajomego. Zapis wymowy na tej stronie dzieli słowa na sylaby i pokazuje sylabę akcentowaną wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĝ = dż, ĵ = ż, ŝ = sz, ŭ = ł, v = w).

#Jak się wita

Powitania takie jak Bonan matenon! kończą się biernikiem -n, bo są skrótami pełnych zdań: Bonan matenon! znaczy (Mi deziras al vi) bonan matenon! – „(Życzę ci) dobrego ranka”. Gramatyka PMEG wyjaśnia, że to -n stało się zwyczajową formą takich tradycyjnych wyrażeń. Bonan matenon i podobne życzenia pojawiają się już w Fundamento z 1905 roku.

Polskie „dzień dobry” z grubsza odpowiada Bonan tagon!, ale po esperancku masz osobne życzenia na ranek (Bonan matenon!) i wieczór (Bonan vesperon!). Polskie „cześć” obejmuje i powitanie, i pożegnanie; esperanckie Saluton! to tylko powitanie.

#Jak się żegna

Ĝis to przyimek oznaczający „do (jakiegoś momentu)”, więc Ĝis! to dosłownie „Do…!” – reszta zdania jest domyślna. PMEG zauważa, że Adiaŭ! w codziennej mowie bardzo rzadko się używa; woli się Ĝis revido! lub Ĝis!, które sugerują, że jeszcze się spotkacie. Mów Adiaŭ! tylko wtedy, gdy naprawdę nie spodziewasz się zobaczyć kogoś przez długi czas.

#„Jak się masz?” i odpowiedzi

Farti znaczy „mieć się w określony sposób pod względem zdrowia i samopoczucia”: Mi fartas bone – „Mam się dobrze”. Odpowiedź ma przysłówek na -e (bone, nie bona), bo opisuje, jak ci się wiedzie.

#Formalnie czy nieformalnie?

Esperanto używa vi dla wszystkich – jednej osoby lub wielu, dziecka i ministra (zobacz zaimki). Zaimek „ty” w liczbie pojedynczej, ci, istnieje teoretycznie, ale PMEG zauważa, że zwykle się go nie używa. Po polsku wybierasz między „ty”, „wy”, „pan/pani” i „państwo”; po esperancku załatwia to jedno vi, a oficjalność wyrażają inne słowa:

• Tytuły: sinjoro – „pan”, sinjorino – „pani”, gesinjoroj – „państwo” (panie i panowie).
• Listy: Estimata sinjoro Novak – „Szanowny Panie Novak”, dosłownie „ceniony” (oficjalnie); Kara Maria – „Droga Mario” (przyjaźnie).
• Zakończenie: Amike – „przyjacielsko” lub Kore – „serdecznie” w listach do znajomych; Ĝis! w krótkiej wiadomości.

#Zwyczaje powitalne esperantystów

• „Ĝis!” wszędzie. PMEG zauważa, że ĝis i ĝis revido to zwykłe pożegnania; Ĝis! zobaczysz w rozmowie, na czacie i w e-mailu.
• Samideano. Niektórzy esperantyści zwracają się do siebie samideano – dosłownie „człowiek tej samej idei”, czyli współesperantysta.
• Nie „krokodyluj”. Na wydarzeniach esperanckich przechodzenie na język ojczysty z rodakami nazywa się krokodili – „krokodylić” – i zwykle jest niemile widziane.
• Krótkie nieformalne formy. W internecie zobaczysz Sal! zamiast Saluton! oraz Ĉaŭ! (od włoskiego ciao).

Więcej codziennych zwrotów znajdziesz w artykule Podstawowe zwroty po esperancku. O porach dnia i godzinach przeczytasz w artykule dni, miesiące i czas.

#Częste pytania

#Jak powiedzieć „cześć” po esperancku?

Saluton! (sa-LU-ton). Pasuje o każdej porze i w każdej sytuacji. Rano możesz też powiedzieć Bonan matenon!, a w ciągu dnia Bonan tagon!

#Jak powiedzieć „do widzenia” po esperancku?

Ĝis revido! albo po prostu Ĝis! – dosłownie „do ponownego zobaczenia” i „do”. Ĝis morgaŭ! znaczy „Do jutra!”, a Ĝis baldaŭ! – „Do zobaczenia wkrótce!”

#Dlaczego esperanckie powitania kończą się na -n?

To skrócone zdania: Bonan tagon! oznacza „Życzę ci dobrego dnia”, gdzie tagon jest dopełnieniem słowa „życzę”. Końcówka biernika -n została po opuszczeniu czasownika.

#Jaka jest różnica między Ĝis a Adiaŭ?

Ĝis zakłada kolejne spotkanie; Adiaŭ jest na długie lub ostateczne rozstanie. W życiu codziennym prawie wszyscy mówią Ĝis!

#Jak odpowiedzieć na „Kiel vi fartas?”

Bone, dankon. Kaj vi? – „Dobrze, dziękuję. A ty?” Inne odpowiedzi to Tre bone! – „Bardzo dobrze!”, Ne malbone – „Nieźle” i Tiel-tiel – „Tak sobie”.

#Źródła

• PMEG: Mallongigitaj frazoj – Bonan matenon!, Saluton!
• PMEG: Oficialaj ekkrioj – Adiaŭ i Ĝis revido
• PMEG: Personaj pronomoj – vi i ci
• ReVo: adiaŭ
• Wiktionary: saluton, sal, ĝis, kiel vi fartas, amike, kore, ĉaŭ
• Vikipedio: Samideano
• Vikipedio: Krokodili