Dni tygodnia i miesiące po esperancku

Esperanckie dni tygodnia to lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, dimanĉo – od poniedziałku do niedzieli. Miesiące to Januaro, Februaro, Marto, Aprilo, Majo, Junio, Julio, Aŭgusto, Septembro, Oktobro, Novembro, Decembro. Wszystkie są rzeczownikami na -o, a większość będzie znajoma osobom mówiącym językami europejskimi. Zapis wymowy dzieli słowa na sylaby, a sylaba akcentowana jest zapisana wielkimi literami; dźwięki są zapisane po polsku (ĉ = cz, ĵ = ż, ŭ = ł).

#Dni tygodnia

Nazwy ściśle naśladują francuskie (lundi, mardi, mercredi, jeudi, vendredi, dimanche); sabato jest bliższe włoskiemu sabato (i ma to samo pochodzenie co polska „sobota”). Dni pisze się małą literą, bo nie są nazwami własnymi, tak samo jak po polsku. Semajnfino to „weekend”. Polskie nazwy dni (poniedziałek, wtorek, środa) są rodzime, więc nie pomagają w nauce – esperanckie trzeba zapamiętać.

„W poniedziałek” to lundon (z -n) albo en lundo: Mi venos lundon – „Przyjdę w poniedziałek”. Przysłówek lunde znaczy co innego: „w poniedziałki”, czyli co poniedziałek lub w jakiś poniedziałek.

#Miesiące

Pamiętaj, że j czyta się jak polskie „j”: Januaro zaczyna się jak „ja”, a Junio jak „ju”. Ponieważ akcent pada na przedostatnią samogłoskę, Junio i Julio akcentujemy na i: ju-NI-o, ju-LI-o.

Wielką czy małą literą? Fundamento i Zamenhof pisali nazwy miesięcy wielką literą i PMEG to zaleca, bo miesiące to nazwy własne. Wiele osób pisze je dziś małą literą (januaro), co PMEG opisuje jako bardzo częste, ale niezalecane. Inaczej niż po polsku, gdzie miesiące pisze się małą literą, w esperanto tradycyjnie stosuje się wielką. Niezależnie od zapisu, miesięcy nigdy nie poprzedza rodzajnik la.

#Pory roku i słowa o czasie

Dodaj -e, by utworzyć przysłówki „w…”: somere – „latem”, vintre – „zimą”, matene – „rano”. Z biernikiem -n rzeczownik czasu oznacza „w tym czasie”: la pasintan semajnon – „w zeszłym tygodniu”, la venontan monaton – „w przyszłym miesiącu”.

#Jak podać datę

Data składa się z liczebnika porządkowego (na -a) dla dnia, potem de i miesiąc:

Dwie rzeczy są ważne. De zawsze stoi między dniem a miesiącem, bo liczebnik w istocie opisuje niewypowiedziane słowo tago: la unua de Majo = „pierwszy (dzień) maja”. Polakowi to znajome: po polsku też mówimy „siódmy października”, z dopełniaczem miesiąca. Aby powiedzieć w dniu danej daty, dodaj -n do liczebnika: la 3-an de Majo – „3 maja”. W piśmie PMEG zaleca międzynarodowy format 2026-10-07 albo miesiąc zapisany słowami, bo 7.10 i 10/7 w różnych krajach czyta się inaczej.

#Jak podać godzinę

Godziny zapisuje się liczebnikami porządkowymi, tak jak daty: la tria to dosłownie „trzecia (godzina)”. Aby powiedzieć, że coś dzieje się o danej godzinie, użyj je, nie -n – PMEG ostrzega, że la trian znaczyłoby „trzeciego dnia miesiąca”. Polskie „o trzeciej” odpowiada więc je la tria. Uważaj na polskie „wpół do czwartej” (3:30): po esperancku to „trzecia i pół”, czyli la tria kaj duono. Używa się zarówno systemu 12-godzinnego, jak i 24-godzinnego; w razie potrzeby dodaj antaŭtagmeze (przed południem) lub posttagmeze (po południu). Same liczby znajdziesz w artykule liczebniki esperanto, a bilety i rezerwacje – w artykule zwroty w podróży.

#Częste pytania

#Jakie są dni tygodnia po esperancku?

Lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato, dimanĉo – od poniedziałku do niedzieli. Pisze się je małą literą.

#Czy nazwy miesięcy w esperanto pisze się wielką literą?

Tradycyjnie tak: Januaro, Februaro… Fundamento i PMEG używają wielkich liter, ale dziś bardzo często spotyka się też małe (januaro).

#Jak powiedzieć „w poniedziałek” po esperancku?

Lundon albo en lundo o konkretnym poniedziałku. Dla nawyku użyj lunde – „w poniedziałki”.

#Jak zapisać datę po esperancku?

La 7-a de Oktobro 2026 – dzień jako liczebnik porządkowy, potem de i miesiąc. W zdaniu o tym, że coś się dzieje tego dnia, dodaj -n: la 7-an de Oktobro.

#Źródła

• PMEG: Datoj (daty)
• PMEG: Horoj (godziny)
• PMEG: Majuskloj ĉe propraj nomoj (miesiące i dni)
• PMEG: N-finaĵo por tempopunkto (lundon, la sekvantan dimanĉon)
• PMEG: Uzo de E-vortoj (lunde, matene)
• PMEG: Bazaj elparolaj reguloj (akcent)